కీన్స్ ఆదాయ నిర్ణయ సిద్ధాంతం: వినియోగ ప్రమేయం, గుణకం, పొదుపు వైపరీత్యం

లోతైన విశ్లేషణ

• సమిష్టి భ్రాంతి (fallacy of composition). పొదుపు వైపరీత్యం దీనికి ప్రామాణిక ఉదాహరణ: ఒక వ్యక్తికి హేతుబద్ధమైనది (ఎక్కువ పొదుపు) మొత్తంగా హానికరం.
• కీన్స్ ప్రాథమిక మనోవైజ్ఞానిక సూత్రం. ఆదాయం పెరిగితే వినియోగం పెరుగుతుంది, కానీ ఆదాయ పెరుగుదల కంటే తక్కువగా (0 < ఎంపీసీ < 1). అందువల్ల స్వయంప్రతిపత్త వినియోగం ధనాత్మకంగా ఉన్నప్పుడు, ఆదాయం పెరిగే కొద్దీ ఏపీసీ తగ్గుతుంది (ఎంపీసీ < ఏపీసీ).
• లీకేజీలు గుణకాన్ని తగ్గిస్తాయి. పన్నులు, దిగుమతులు పొదుపులాగే పనిచేస్తాయి: లీకేజీ రేటు ఎంత ఎక్కువైతే గుణకం అంత చిన్నది. దిగుమతులు ఎక్కువగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలో దేశీయ గుణకం చిన్నది.
• గుణకం రెండు వైపులా పనిచేస్తుంది. పెట్టుబడి తగ్గితే ఆదాయం అనేక రెట్లు తగ్గుతుంది; మాంద్యంలో "విలోమ గుణకం" పనిచేస్తుంది.
• సరళ నమూనా పరిమితులు. ఇది ధరలను, వడ్డీ రేట్లను స్థిరంగా ఉంచుతుంది. IS–LM నమూనా (హిక్స్, 1937) ద్రవ్య మార్కెట్‌ను కలుపుతుంది. ప్రైవేటు పెట్టుబడి తొలగింపు (crowding out), అంచనాలు, సప్లై పరిమితులు వాస్తవ గుణకాన్ని తగ్గించవచ్చు. భారతదేశ కోశ గుణకం అంచనాలు నమూనాను, కాలాన్ని బట్టి మారుతాయి; సాధారణంగా రెవెన్యూ వ్యయం కంటే మూలధన వ్యయానికి గుణకం ఎక్కువని చెబుతారు.
• సమర్థ డిమాండ్, సే నియమం. సప్లై తన డిమాండ్‌ను తానే సృష్టిస్తుందనే సంప్రదాయ భావనను కీన్స్ తిరస్కరించారు.

సంప్రదాయ, కీన్స్ ఉద్యోగితా సిద్ధాంతాలు

• సంప్రదాయవాదుల దృష్టి: సే నియమం (Say's law; జె.బి. సే): సప్లై తన డిమాండ్‌ను తానే సృష్టిస్తుంది, కాబట్టి సాధారణ అధికోత్పత్తి ఎక్కువకాలం ఉండదు. సరళంగా మారే వేతనాలు శ్రామిక మార్కెట్‌ను సమతౌల్యంలో ఉంచుతాయి; సరళంగా మారే వడ్డీ రేటు పొదుపును పెట్టుబడికి సమానం చేస్తుంది. పూర్తి ఉద్యోగితే సాధారణ స్థితి; ఉన్న నిరుద్యోగం స్వచ్ఛంద లేదా ఘర్షణ నిరుద్యోగం, అదీ తాత్కాలికం.
• కీన్స్ దృష్టి: ఉద్యోగిత సమర్థ డిమాండ్‌పై ఆధారపడుతుంది; సమిష్టి డిమాండ్ ధర సమిష్టి సప్లై ధరకు సమానమయ్యే బిందువే అది. ద్రవ్య వేతనాలు కిందికి సులభంగా తగ్గవు; పొదుపు ప్రధానంగా ఆదాయంపై ఆధారపడుతుంది, వడ్డీ రేటుపై కాదు. అందువల్ల సమతౌల్యం పూర్తి ఉద్యోగిత కంటే తక్కువ స్థాయిలో (అస్వచ్ఛంద నిరుద్యోగంతో) కొనసాగవచ్చు.
• విధానం: సంప్రదాయవాదులు స్వేచ్ఛా విపణి (laissez-faire) విధానాన్ని నమ్మారు; మహా మాంద్యం వంటి సంక్షోభంలో సమర్థ డిమాండ్‌ను పెంచడానికి ప్రభుత్వ వ్యయం అవసరమని కీన్స్ వాదించారు.

ప్రవృత్తులు: సగటు, ఉపాంత

• ఏపీసీ = C / Y, ఏపీఎస్ (సగటు పొదుపు ప్రవృత్తి, APS) = S / Y; కాబట్టి ఏపీసీ + ఏపీఎస్ = 1 (ఎందుకంటే Y = C + S).
• ఎంపీసీ = ΔC / ΔY, ఎంపీఎస్ = ΔS / ΔY; కాబట్టి ఎంపీసీ + ఎంపీఎస్ = 1.
• మనోవైజ్ఞానిక సూత్రం ప్రకారం ఎంపీసీ ఏపీసీ కంటే తక్కువ; ఆదాయం పెరిగే కొద్దీ ఏపీసీ తగ్గుతుంది. చాలా తక్కువ ఆదాయం వద్ద ఏపీసీ 1 కంటే ఎక్కువ కావచ్చు (రుణాత్మక పొదుపు, dissaving); ఎంపీసీ 0 నుంచి 1 మధ్య ఉంటుంది.
• ఉదాహరణ: Y 1,000 నుంచి 1,200కు, C 800 నుంచి 950కు పెరిగితే, 1,200 వద్ద ఏపీసీ = 0.79 (సుమారు), ఎంపీసీ = 150 / 200 = 0.75, ఎంపీఎస్ = 0.25.

పెట్టుబడి: ఉపాంత మూలధన సామర్థ్యం, వడ్డీ రేటు

• కీన్స్: ఉపాంత మూలధన సామర్థ్యం (marginal efficiency of capital – MEC) వడ్డీ రేటుకు సమానమయ్యే వరకు సంస్థ పెట్టుబడి పెడుతుంది. ఒక మూలధన ఆస్తి నుంచి ఆశించే రాబడుల ప్రస్తుత విలువను దాని సప్లై ధరకు (భర్తీ వ్యయానికి) సమానం చేసే డిస్కౌంట్ రేటే MEC.
• ఎక్కువ మూలధనం సమకూరే కొద్దీ MEC తగ్గుతుంది (ఆశించే రాబడులు తగ్గుతాయి, యంత్రాల సప్లై ధర పెరుగుతుంది); అందుకే పెట్టుబడి డిమాండ్ రేఖ కిందికి వాలుతుంది. MEC వ్యాపార అంచనాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతుంది; అందుకే పెట్టుబడి అస్థిరం.
• స్వయంప్రతిపత్త పెట్టుబడి ఆదాయంపై ఆధారపడదు (ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టులు, ఆవిష్కరణలు); ప్రేరిత పెట్టుబడి ఆదాయంతో లేదా ఆదాయంలో మార్పుతో పెరుగుతుంది.

పెట్టుబడి గుణకం

• k = ΔY / ΔI = 1 / (1 − ఎంపీసీ) = 1 / ఎంపీఎస్. ఎంపీసీ 0.75 అయితే k = 4; పెట్టుబడి 100 పెరిగితే ఆదాయం 400 పెరుగుతుంది.
• ఊహలు: స్థిర ఎంపీసీ, వాడని సామర్థ్యం, సంవృత ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రేరిత పెట్టుబడి లేకపోవడం. ఉద్యోగితా గుణకాన్ని మొదట ఆర్.ఎఫ్. కాన్ (1931) ప్రతిపాదించారు; దాని ఆధారంగా కీన్స్ పెట్టుబడి గుణకాన్ని రూపొందించారు.

వేగత్వరణం (accelerator)

• వేగత్వరణ సూత్రం (acceleration principle; జె.ఎం. క్లార్క్, 1917): ప్రేరిత నికర పెట్టుబడి ఉత్పత్తి (లేదా వినియోగం) స్థాయిపై కాకుండా దానిలో మార్పుపై ఆధారపడుతుంది.
• మూలధన–ఉత్పత్తి నిష్పత్తి (వేగత్వరణ గుణాంకం, v) స్థిరంగా ఉంటే, అవసరమైన మూలధన నిల్వ K = vY; కాబట్టి నికర ప్రేరిత పెట్టుబడి Iₜ = v (Yₜ − Yₜ₋₁). స్థూల పెట్టుబడి = నికర పెట్టుబడి + భర్తీ పెట్టుబడి.
• ఉదాహరణ: v = 3, ఉత్పత్తి 500 నుంచి 540కు పెరిగితే: ప్రేరిత పెట్టుబడి = 3 × 40 = 120.
• నికర పెట్టుబడి ధనాత్మకంగా ఉండాలంటే ఉత్పత్తి పెరుగుతూనే ఉండాలి; ఉత్పత్తి వృద్ధి మందగిస్తే నికర పెట్టుబడి తగ్గుతుంది, ఉత్పత్తి తగ్గితే నికర పెట్టుబడి రుణాత్మకమవుతుంది. స్థూల పెట్టుబడి సున్నా కంటే తగ్గదు.
• ఊహలు: వాడని సామర్థ్యం లేకపోవడం, స్థిర మూలధన–ఉత్పత్తి నిష్పత్తి, డిమాండ్ పెరుగుదల శాశ్వతం, మూలధన వస్తువులు, పరపతి సులభంగా లభించడం. అదనపు సామర్థ్యం ఉంటే ఇది బలహీనపడుతుంది.

గుణకం–వేగత్వరణం పరస్పర చర్య (శామ్యూల్సన్, 1939)

• గుణకం పెట్టుబడిలో మార్పును ఆదాయంలో పెద్ద మార్పుగా మారుస్తుంది; వేగత్వరణం ఆ ఆదాయ మార్పును మరింత (ప్రేరిత) పెట్టుబడిగా మారుస్తుంది. రెండూ కలిసి సంచిత విస్తరణ, సంకోచాలను, అంటే వ్యాపార చక్రాలను సృష్టిస్తాయి. ఈ ఉమ్మడి ప్రభావాన్ని లీవరేజ్ ప్రభావం (leverage effect) అని కూడా అంటారు.
• శామ్యూల్సన్ నమూనా: Yₜ = Gₜ + Cₜ + Iₜ; Cₜ = c Yₜ₋₁; Iₜ = v (Cₜ − Cₜ₋₁). c, v విలువలను బట్టి ఆదాయం చక్రాలు లేకుండా క్రమంగా కొత్త స్థాయికి చేరవచ్చు, క్షీణించే, స్థిర పరిమాణ లేదా విస్ఫోటక చక్రాలుగా ఊగిసలాడవచ్చు, లేదా చక్రాలు లేకుండా విస్ఫోటకంగా పెరగవచ్చు.
• సూపర్ గుణకం (హిక్స్): ప్రేరిత పెట్టుబడిని కలిపితే k = 1 / (1 − c − i); ఇక్కడ i ఉపాంత పెట్టుబడి ప్రవృత్తి. ఇది సరళ గుణకం కంటే పెద్దది.
• తేడా: గుణకం ΔI → ΔY ని కలుపుతుంది; వేగత్వరణం ΔY (లేదా ΔC) → I ని కలుపుతుంది.