APPSC Paper I · Hindu Philosophy and Temple System · Hindu Puranams
18 మహాపురాణాలు, ఉపపురాణాలు
పురాణాలు కథలకు, ఆరాధనకు సంబంధించిన "ఐదవ వేదం": 18 మహాపురాణాలు (Mahapuranas), 18 ఉపపురాణాలు (Upapuranas). వీటిని వ్యాసుడు క్రమబద్ధం చేయగా, నైమిశారణ్యంలో శౌనకునికి, మునులకు సూతుడు చెప్పాడు. ప్రతి పురాణం జాబితాలో ఏ స్థానంలో ఉంది, ఎవరు చెప్పారు, ఎవరు విన్నారు, విష్ణువు శరీరంలో ఏ అవయవం, ఏ గుణం, ఎంత పెద్దది, అందులో ప్రసిద్ధ కథ ఏది అని EO పేపర్ II అడుగుతుంది.
- APPSC Paper I
- 14 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- పురాణం (Purana) అంటే "పాత (కథ)". రెండు ప్రాచీన వ్యుత్పత్తులు: పురాభవం (ఎప్పుడో జరిగినది), యాస్కుని (Yaska) పురా నవం (పాతదైనా ప్రతి యుగంలో కొత్తది). పద్దెనిమిది పురాణాలను కలిపి అష్టాదశ పురాణాలు (Ashtadasa Puranas) అంటారు.
- వేదవ్యాసుడు అంటే కృష్ణ ద్వైపాయనుడు, పరాశరుడు, సత్యవతిల కుమారుడు. వేదాన్ని నాలుగుగా విభజించినందున ఆయనను వ్యాసుడు అంటారు; 18 మహాపురాణాలను ఆయనే క్రమబద్ధం చేశాడని సంప్రదాయం.
- ఐదవ వేదం (పంచమ వేదం): ఛాందోగ్యోపనిషత్తు (Chandogya Upanishad, 7.1.2) ఇతిహాస-పురాణాలను ఐదవ వేదం అంటుంది, ఎందుకంటే పురాణాలు వేద సందేశాన్ని కథల రూపంలో సామాన్య ప్రజలకు అందిస్తాయి.
- ఒకే సత్యం, చెప్పే తీరు మూడు: వేదాలు ప్రభుసమ్మితాలు (Prabhu-sammita; యజమాని ఆజ్ఞలాగా: "సత్యం వద"), పురాణాలు మిత్రసమ్మితాలు (Mitra-sammita; స్నేహితుని మృదువైన హితవులాగా), కావ్యాలు కాంతాసమ్మితాలు (Kanta-sammita; ప్రియురాలి మనోహరమైన మాటలాగా).
- పురాణ విద్య 14 విద్యలలో (చతుర్దశ విద్యలు) ఒకటి.
- వ్యాసుడు పురాణాలను సూత రోమహర్షణునికి (Romaharshana; లోమహర్షణుడు అని కూడా) నేర్పాడు. ఆయన కుమారుడు ఉగ్రశ్రవసుడు (Ugrashravas; సౌతి) నైమిశారణ్యంలో జరిగిన సుదీర్ఘ సత్రయాగం సమయంలో శౌనకునికి, మునులకు వాటిని చెప్పాడు. చాలా పురాణాలు ఈ ప్రశ్న-జవాబు రూపంలోనే ఉంటాయి.
- పంచలక్షణాలు (ఐదు లక్షణాలు): సర్గ (మూల సృష్టి), ప్రతిసర్గ (ప్రళయం తర్వాత పునః సృష్టి), వంశం (దేవతల, మునుల వంశాలు), మన్వంతరం (ఒక మనువు పాలించే కాలం), వంశానుచరితం (సూర్య, చంద్ర వంశ రాజుల చరిత్ర). భాగవతం పది లక్షణాలు (దశలక్షణాలు) ఇస్తుంది.
- గుణం (guna) ఆధారంగా వర్గీకరణ (పద్మ పురాణం), ఒక్కో వర్గంలో ఆరు:
- సాత్త్విక (విష్ణువు): విష్ణు, నారద, భాగవత, గరుడ, పద్మ, వరాహ.
- రాజస (బ్రహ్మ): బ్రహ్మ, బ్రహ్మాండ, బ్రహ్మవైవర్త, మార్కండేయ, భవిష్య, వామన.
- తామస (శివుడు): శివ, లింగ, స్కాంద, అగ్ని, మత్స్య, కూర్మ.
- పురాణ పురుషుడు (Purana-purusha): పద్మ పురాణం 18 పురాణాలను మహావిష్ణువు శరీర అవయవాలుగా వర్ణిస్తుంది (కింది పట్టికలో చివరి నిలువు వరుస).
క్రమంలో 18 మహాపురాణాలు
| సంఖ్య | పురాణం | చెప్పినవారు → విన్నవారు | విష్ణువు అవయవం |
|---|---|---|---|
| 1 | బ్రహ్మ | బ్రహ్మ → మరీచి | శిరస్సు |
| 2 | పద్మ | పులస్త్యుడు → భీష్ముడు (సృష్టి ఖండం) | హృదయం |
| 3 | విష్ణు | పరాశరుడు → మైత్రేయుడు | కుడి భుజం |
| 4 | శివ (కొన్ని జాబితాలలో: వాయు) | సూతుడు → మునులు (వాయు పురాణం: వాయుదేవుడు) | ఎడమ భుజం |
| 5 | భాగవత | శుకుడు → పరీక్షిత్తు | తొడలు |
| 6 | నారద (నారదీయ) | సనకుడు → నారదుడు; వశిష్ఠుడు → మాంధాత | నాభి |
| 7 | మార్కండేయ | మార్కండేయుడు, తర్వాత ధర్మపక్షులు → జైమిని | కుడి పాదం |
| 8 | అగ్ని | అగ్నిదేవుడు → వశిష్ఠుడు | ఎడమ పాదం |
| 9 | భవిష్య | సుమంతుడు → శతానీక మహారాజు | కుడి మోకాలు |
| 10 | బ్రహ్మవైవర్త | సావర్ణి మనువు → నారదుడు | ఎడమ మోకాలు |
| 11 | లింగ | అగ్నిలింగంలో ఉన్న శివుడు | కుడి చీలమండ |
| 12 | వరాహ | వరాహస్వామి → భూదేవి | ఎడమ చీలమండ |
| 13 | స్కాంద | శివుడు → స్కందుడు (కుమారస్వామి) → మునులు | కేశాలు |
| 14 | వామన | పులస్త్యుడు → నారదుడు | చర్మం |
| 15 | కూర్మ | కూర్మావతారం (విష్ణువు) → ఇంద్రుని సమక్షంలో మునులు; ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజుకు కూడా | వీపు |
| 16 | మత్స్య | మత్స్యావతారం (విష్ణువు) → వైవస్వత మనువు | మేదస్సు (కొవ్వు) |
| 17 | గరుడ | విష్ణువు → గరుడుడు (గరుత్మంతుడు) | మజ్జ (ఎముకలోని గుజ్జు) |
| 18 | బ్రహ్మాండ | వాయుదేవుడు → వ్యాసుడు | ఎముకలు |
- గుర్తుంచుకోవలసిన స్థానాలు: బ్రహ్మ తర్వాత వెంటనే పద్మ, భాగవతం 5వది, స్కాంద 13వది, చివరిది బ్రహ్మాండ. కొన్ని జాబితాలు శివ పురాణం స్థానంలో వాయు పురాణాన్ని చేరుస్తాయి; వాయు 19వ పురాణం కాదు.
- అతి పెద్దది: స్కాంద, సుమారు 81,000 శ్లోకాలు; పద్మ రెండోది (సుమారు 55,000).
- భాగవతం: ఒక మహాపురాణం, వైష్ణవ పురాణం, 12 స్కంధాలు, సుమారు 18,000 శ్లోకాలు.
- ఉపపురాణాలు: ఇవి కూడా 18, కానీ జాబితాలు మారుతాయి. కూర్మ పురాణం జాబితా: సనత్కుమార, నరసింహ, స్కంద, శివధర్మ, దుర్వాస, నారదీయ, కపిల, వామన, ఔశనస, బ్రహ్మాండ, వరుణ, కాళికా, మాహేశ్వర, సాంబ, సౌర, పరాశర, మారీచ, భార్గవ.
వివరణ
విభాగాలు, పరిమాణం (శ్లోకాల సంఖ్య భాగవతం ఇచ్చిన జాబితా ప్రకారం; అధ్యాయాల సంఖ్య సాధారణ ముద్రిత ప్రతి ప్రకారం, ప్రతులను బట్టి మారుతుంది)
| పురాణం | విభాగాలు | అధ్యాయాలు | శ్లోకాలు |
|---|---|---|---|
| బ్రహ్మ | పూర్వ, ఉత్తర భాగాలు | 246 | 10,000 |
| పద్మ | 5 ఖండాలు: సృష్టి, భూమి, స్వర్గ, పాతాళ, ఉత్తర | 641 | 55,000 |
| విష్ణు | 6 అంశాలు | 126 | 23,000 |
| శివ | 7 సంహితలు | 464 | 24,000 |
| వాయు | 4 పాదాలు | — | 24,000 |
| భాగవత | 12 స్కంధాలు | 335 | 18,000 |
| నారద | పూర్వ (125), ఉత్తర (82) | 207 | 25,000 |
| మార్కండేయ | — | 134 | 9,000 |
| అగ్ని | — | 383 | 15,400 |
| భవిష్య | పర్వాలు (తరచూ చేసే పొరపాట్లు చూడండి) | — | 14,500 |
| బ్రహ్మవైవర్త | 4 ఖండాలు: బ్రహ్మ, ప్రకృతి, గణేశ, కృష్ణజన్మ | సుమారు 276 | 18,000 |
| లింగ | పూర్వ (108), ఉత్తర (55) | 163 | 11,000 |
| వరాహ | పూర్వ, ఉత్తర భాగాలు | 218 | 24,000 (సుమారు 11,000 మిగిలి ఉన్నాయి) |
| స్కాంద | 7 ఖండాలు (పాత విభజన: 6 సంహితలు) | — | 81,000 |
| వామన | పూర్వ భాగం; ఉత్తర భాగం = బృహద్వామనం (4 సంహితలు) | 95 | 10,000 |
| కూర్మ | పూర్వ, ఉత్తర భాగాలు; 4 సంహితలలో బ్రాహ్మీ సంహిత ఒక్కటే మిగిలింది | 99 | 17,000 |
| మత్స్య | — | 289 | 14,000 |
| గరుడ | పూర్వ (229), ఉత్తర (35) | 264 | 19,000 |
| బ్రహ్మాండ | 4 పాదాలు: ప్రక్రియా, అనుషంగ, ఉపోద్ఘాత, ఉపసంహార | 161 | 12,000 |
ఏ పురాణం దేనికి ప్రసిద్ధి
- బ్రహ్మ: మొదటి పురాణం. పురుషోత్తమ క్షేత్రం (పూరీ జగన్నాథ), ఇంద్రద్యుమ్న మహారాజు; కోణార్క్ సూర్య క్షేత్రం; గౌతమి (గోదావరి); కండు మహర్షి, అప్సరస ప్రమ్లోచ; సగరుడు, భగీరథుడు, గంగావతరణం; వరాహస్వామి పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం పెట్టడం (2026 కీ).
- పద్మ: బ్రహ్మ ఉద్భవించిన విష్ణువు నాభి కమలం నుండి ఈ పేరు వచ్చింది. "అంతా హరిమయం"; కార్తిక మాసం, ఏకాదశి, తులసి, ఉసిరి చెట్టు (ధాత్రి); తల్లి సర్వ తీర్థ స్వరూపిణి, తండ్రి సర్వ దేవతా స్వరూపుడు.
- విష్ణు: సృష్టి, స్థితి, లయాలకు విష్ణువే ఆధారం. ధ్రువుడు, పృథువు (ఆయన పేరు మీదనే భూమిని పృథ్వి అంటారు), జడభరతుడు (వైరాగ్యం), ప్రహ్లాదుడు; శివుడు, కేశవుడు ఒక్కరే.
- శివ: సతీదేవి, దక్షుని యజ్ఞం, పార్వతి తపస్సు, కామదహనం, యముని నుండి మార్కండేయుని రక్షణ, నీలకంఠుడు, అర్ధనారీశ్వరుడు, లింగోద్భవం, 12 జ్యోతిర్లింగాలు, అర్జునుని పరీక్షించిన కిరాతుడు (Kirata).
- వాయు: గయ, పితృదేవతల కర్మలు; పాశుపత యోగం.
- భాగవత: నారదుని సలహాతో వ్యాసుడు దీన్ని రచించాడు; 10వ స్కంధం శ్రీకృష్ణుని చరిత్ర; కర్దముడు, దేవహూతిల కుమారుడైన కపిలుడు సాంఖ్యం బోధిస్తాడు.
- నారద: దీన్ని మంత్ర శాస్త్ర సంగ్రహం అంటారు (మంత్రాలు, కవచాలు, జ్యోతిషం). రుక్మాంగద మహారాజు ఏకాదశీ వ్రతాన్ని మోహిని పరీక్షించడం; సప్త మోక్షపురులు (మాయ = హరిద్వార్); పిండప్రదానానికి గయ.
- మార్కండేయ: మహాభారతంపై జైమిని సందేహాలతో (అవతారాలు ఎందుకు; ద్రౌపదికి ఐదుగురు భర్తలు; బలరాముని తీర్థయాత్ర; ఉపపాండవుల మరణం) మొదలవుతుంది; వాటికి మార్కండేయుడు, తర్వాత జ్ఞానులైన నాలుగు ధర్మపక్షులు సమాధానం చెబుతాయి, వాటి గుడ్లను శమీక మహర్షి కాపాడాడు. మదాలస రాణి, ఆమె కుమారుడు అలర్కుడు; హరిశ్చంద్రుడు; దేవీ మాహాత్మ్యం (దుర్గా సప్తశతి: 13 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు), నవరాత్రిలో పారాయణం.
- అగ్ని: పురాణాలలో విజ్ఞాన సర్వస్వం: ఆలయ నిర్మాణం, వాస్తు, ప్రతిమలు, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, అలంకార శాస్త్రం, ఆయుర్వేదం, రత్నపరీక్ష, రాజనీతి. 5 నుండి 11 అధ్యాయాలలో రామాయణ సంగ్రహం; దాని మహాభారత సంగ్రహం ప్రకారం యుద్ధంలో 10 మంది యోధులు మిగిలారు.
- భవిష్య: "భవిష్యత్తుకు సంబంధించినది". సూర్యారాధన; కుష్ఠు వ్యాధి నయమైన కృష్ణుని కుమారుడు సాంబుడు; శాకద్వీపం నుండి సూర్య పూజారులను తెచ్చినవాడు గరుడుడు; రథసప్తమి; 16 సంస్కారాలు, 8 రకాల వివాహాలు; అన్నదానం (అన్నదాత ప్రాణదాతతో సమానం); కల్కి.
- బ్రహ్మవైవర్త: శ్రీకృష్ణుడే పరబ్రహ్మం, రాధకు ఉన్నత స్థానం; వైవర్త అంటే పరిణామం (బ్రహ్మం నుండి జగత్తు వ్యక్తమవడం); తులసి, శంఖచూడుడు; గణేశుని జననం; షష్ఠీ దేవి.
- లింగ: లింగోద్భవం; పశు–పాశ–పశుపతి (బంధితుడైన జీవుడు, అతని బంధాలు, విముక్తి కలిగించే ఈశ్వరుడు); శివుని 28 అవతారాలు; త్రిపురాంతకుడు; కాశీ = అవిముక్త క్షేత్రం.
- వరాహ: విష్ణువు యొక్క పన్నెండు రూపాలతో ముడిపడిన పన్నెండు నెలల ద్వాదశీ వ్రతాలు; అన్నదానం; నచికేతుడు యముని వద్దకు వెళ్ళడం; ఆలయాన్ని శుభ్రం చేయడం, గానం, నృత్యం ద్వారా సేవ.
- స్కాంద: ఖండాలు మాహేశ్వర, వైష్ణవ, బ్రహ్మ, కాశీ, అవంతి (ఉజ్జయిని; నర్మదపై రేవా ఖండం సాధారణంగా ఇందులోనే ఉంటుంది), నాగర, ప్రభాస. తీర్థ మాహాత్మ్యాలు; పాత ఆలయాల జీర్ణోద్ధరణ (jirnoddharana) గొప్ప పుణ్యమని ప్రశంస.
- వామన: కృతఘ్నతకు ప్రాయశ్చిత్తం లేదు; కుమారుని కంటే శిష్యుడు ఉన్నతుడు; కురుక్షేత్ర తీర్థాలు; 25 స్తోత్రాలు.
- కూర్మ: మథనంలో తాబేలు రూపంలో విష్ణువు మందర పర్వతాన్ని మోస్తాడు; శివుడు, కేశవుడు ఒక్కరే; ఈశ్వర గీత; అష్టాంగ యోగం; ఊర్వశి మోహంలో దుర్జయ మహారాజు పతనం.
- మత్స్య: చేప రూపంలోని విష్ణువు జలప్రళయంలో వైవస్వత మనువును (సత్యవ్రత మహారాజు), విత్తనాలను, సప్తర్షులను కాపాడి, దొంగిలించిన వేదాలను తిరిగి తెస్తాడు; భృగువు నుండి బృహస్పతి వరకు 18 మంది వాస్తు ఆచార్యుల పేర్లు ఇస్తుంది; ఆలయ నిర్మాణం, ప్రతిమా లక్షణాలు; సావిత్రి, సత్యవంతుడు.
- గరుడ: మరణం, మరణానంతర జీవితంపై గరుడుని ప్రశ్నలకు విష్ణువు సమాధానాలు; మానవ జన్మ లక్ష్యం మోక్షం. దాని ప్రేతకల్పం (యమలోకం, వైతరణి నది, నరకాలు, శ్రాద్ధం) ఎవరైనా మరణించిన తర్వాత ఇళ్ళలో పఠిస్తారు; రత్నాలు, ఆయుర్వేదం కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.
- బ్రహ్మాండ: విశ్వం, సప్త ద్వీపాలు, కాలం; ఉపోద్ఘాత పాదంలో సప్తర్షుల జననం; ఉపసంహార పాదంలో లలిత, కామాక్షి; 1 మహాయుగం = 43,20,000 మానవ సంవత్సరాలు; అధ్యాత్మ రామాయణం దీనికి చెందినదిగా చెబుతారు.
భాగవతంలోని పది లక్షణాలు: సర్గ, విసర్గ, స్థానం, పోషణం, ఊతి, మన్వంతరం, ఈశానుకథ, నిరోధం, ముక్తి, ఆశ్రయం.
జ్ఞాపకం ఉంచుకునే శ్లోకం. ఒక సంప్రదాయ శ్లోకం పద్దెనిమిది పురాణాలను మొదటి అక్షరంతో లెక్కిస్తుంది: రెండు "మ" (మత్స్య, మార్కండేయ), రెండు "భ" (భాగవత, భవిష్య), మూడు "బ్ర" (బ్రహ్మ, బ్రహ్మాండ, బ్రహ్మవైవర్త), నాలుగు "వ" (విష్ణు, వాయు లేదా శివ, వరాహ, వామన), తర్వాత అ (అగ్ని), నా (నారద), ప (పద్మ), లిం (లింగ), గ (గరుడ), కూ (కూర్మ), స్కా (స్కాంద).
పరీక్షల్లో అడిగిన ఉపపురాణాలు: సూర్యుని పూజించి కుష్ఠు వ్యాధి నుండి విముక్తుడైన కృష్ణుని కుమారుని పేరు మీద సాంబ పురాణం వచ్చింది. శాక్తేయులు దేవీ భాగవతాన్ని "అసలైన" భాగవతంగా లెక్కిస్తారు; చాలా జాబితాలు దాన్ని ఉపపురాణాలలో చేరుస్తాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం
- తిరుమల: వేంకటాచల మాహాత్మ్యం స్కాంద పురాణంలోని వైష్ణవ ఖండంలో ఉంది; శ్రీనివాసుడు సప్తగిరులకు ఎలా వచ్చాడో, పద్మావతిని ఎలా వివాహం చేసుకున్నాడో అది చెబుతుంది.
- అన్నవరం: అన్నవరంలో ప్రతిరోజూ జరిగే సత్యనారాయణ వ్రత కథ స్కాంద పురాణంలోని రేవా ఖండం నుండి వచ్చిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది.
- శ్రీశైలం: దీని స్థల కథ స్కాంద పురాణానికి చెందినదిగా చెప్పే శ్రీశైల ఖండంలో ఉంది.
- గోదావరి: బ్రహ్మ పురాణంలో గోదావరి తీర్థాలపై సుదీర్ఘ భాగం (గౌతమీ మాహాత్మ్యం) ఉంది.
- తెలుగు: బమ్మెర పోతన (15వ శతాబ్దం) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన తెలుగు పురాణం ఆంధ్ర మహాభాగవతం రచించాడు.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "భాగవతం ఒక ఉపపురాణం." ✓ భాగవత పురాణం ఒక మహాపురాణం (చాలా జాబితాలు ఉపపురాణంగా చెప్పేది దేవీ భాగవతాన్ని).
- ✗ "పద్మ పురాణం అతి పెద్దది." ✓ స్కాంద అతి పెద్దది (~81,000 శ్లోకాలు); పద్మ రెండోది.
- ✗ "స్కాంద పురాణంలో 18 లేదా 6 ఖండాలు ఉన్నాయి." ✓ ముద్రిత ప్రతిలో 7 ఖండాలు (6 సంహితలు పాత విభజన).
- ✗ "పది లక్షణాలు విష్ణు (లేదా అగ్ని) పురాణంలో ఉన్నాయి." ✓ పది లక్షణాలు: భాగవతం. ఐదు లక్షణాలు: సాధారణ నిర్వచనం.
- ✗ "సూతుడు పురాణాలను కురుక్షేత్రంలో లేదా ప్రయాగలో చెప్పాడు." ✓ నైమిశారణ్యంలో, శౌనకునికి, మునులకు.
- ✗ "దుర్గా సప్తశతి దేవీ లేదా స్కాంద పురాణంలో ఉంది." ✓ అది మార్కండేయ పురాణంలో ఉంది.
- ✗ "మహాభారతం రాసినందుకు వ్యాసునికి ఆ పేరు వచ్చింది." ✓ వేదాలను విభజించినందుకు.
- ✗ "మత్స్యావతారం పరీక్షిత్తును లేదా దక్షుని కాపాడింది." ✓ అది మనువును కాపాడి వేదాలను తిరిగి తెచ్చింది.
- ✗ "అథర్వవేదం పురాణాలను ఐదవ వేదం అంటుంది." ✓ ఆ మాట ఉన్నది ఛాందోగ్యోపనిషత్తులో (7.1.2); కొన్ని గైడ్ పుస్తకాలు అథర్వవేదాన్ని కూడా చేరుస్తాయి.
- ✗ "మత్స్య పురాణం విష్ణువు మెదడు." ✓ పద్మ పురాణం జాబితా ప్రకారం మేదస్సు (కొవ్వు); కొన్ని తెలుగు పుస్తకాలు దాన్ని మెదడుగా రాశాయి.
- ✗ "భవిష్య పురాణంలో ఐదు పర్వాలు ఉన్నాయి." ✓ ముద్రిత ప్రతిలో నాలుగు (బ్రహ్మ, మధ్యమ, ప్రతిసర్గ, ఉత్తర); ఐదు (బ్రహ్మ, వైష్ణవ, శైవ, సౌర, ప్రతిసర్గ) అనేది నారద పురాణం ఇచ్చిన వర్ణన. ఏ లెక్కలోనైనా భవిష్యత్ రాజులు ప్రతిసర్గ పర్వంలో ఉంటారు.
- ✗ "బ్రహ్మవైవర్త పురాణంలో 133 అధ్యాయాలు." ✓ మొత్తం సుమారు 276; 133 అనేది కృష్ణజన్మ ఖండంలోనివి మాత్రమే.
- ✗ "నారదీయ ఉపపురాణం, 6వ మహాపురాణం ఒకే గ్రంథం." ✓ నారద (నారదీయ) మహాపురాణం 6వది; జాబితాలలోని ఉపపురాణం వేరే, చిన్న గ్రంథం.
త్వరిత పునశ్చరణ
- 18 మహాపురాణాలు + 18 ఉపపురాణాలు; క్రమబద్ధం చేసింది వ్యాసుడు; పురాణ విద్య 14 విద్యలలో ఒకటి.
- వేదాలు ఆజ్ఞాపిస్తాయి, పురాణాలు స్నేహితునిలా హితవు చెబుతాయి (మిత్రసమ్మితం), కావ్యాలు మనసు దోచుకుంటాయి (కాంతాసమ్మితం).
- ఐదు లక్షణాలు: సర్గ, ప్రతిసర్గ, వంశం, మన్వంతరం, వంశానుచరితం; పది లక్షణాలు: భాగవతం.
- సూత రోమహర్షణుడు → ఉగ్రశ్రవసుడు → నైమిశారణ్యంలో శౌనకుడు (సత్రయాగం).
- క్రమం: బ్రహ్మ, పద్మ, విష్ణు, శివ/వాయు, భాగవత (5వది) … స్కాంద (13వది) … బ్రహ్మాండ (18వది).
- అవయవాలు: బ్రహ్మ శిరస్సు, పద్మ హృదయం, విష్ణు కుడి భుజం, భాగవత తొడలు, నారద నాభి, కూర్మ వీపు, వామన చర్మం.
- కథకులు: పరాశరుడు–మైత్రేయుడు, శుకుడు–పరీక్షిత్తు, అగ్ని–వశిష్ఠుడు, సావర్ణి–నారదుడు, వాయువు–వ్యాసుడు, పులస్త్యుడు–నారదుడు.
- సాత్త్విక: విష్ణు, నారద, భాగవత, గరుడ, పద్మ, వరాహ; తామసలో కూర్మ, మత్స్య, అగ్ని ఉన్నాయి.
- దుర్గా సప్తశతి: మార్కండేయ; పశు–పాశ–పశుపతి: లింగ; వైతరణి: గరుడ; లలిత: బ్రహ్మాండ.
- స్కాంద: అతి పెద్దది, 7 ఖండాలు; దాని వైష్ణవ ఖండంలో వేంకటాచల మాహాత్మ్యం.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
- జాబితాలు ఏకీభవించవు. వాయు, శివ పురాణాలు ఒకదాని స్థానంలో మరొకటి వస్తాయి; ఉపపురాణ జాబితాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతాయి. మత్స్య పురాణంలోని కల్పాల సంఖ్యపై ఒక ప్రశ్నను, గోకర్ణుని కథ మూలంపై ఒక ప్రశ్నను APPSC స్వయంగా తొలగించింది.
- ఇద్దరు సూతులు. ఆయన కథ చెబుతుంటే శ్రోతలకు రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేవి (రోమ హర్ష) కాబట్టి రోమహర్షణునికి ఆ పేరు వచ్చింది. భాగవత కథా చట్రంలో నైమిశారణ్యంలో బలరాముడు ఆయనను వధిస్తాడు, ఆయన కుమారుడు ఉగ్రశ్రవసుడు కథను కొనసాగిస్తాడు; 2026 కీ రోమహర్షణుడినే సూతుని అసలు పేరుగా తీసుకుంది.
- శుకుడు, పరీక్షిత్తు. శృంగి శాపం తర్వాత ఏడు రోజులే జీవించవలసిన పరీక్షిత్తు మహారాజుకు శుకుడు (వ్యాసుని కుమారుడు) భాగవతం చెప్పాడు; ఆ సభ గంగ తీరంలో జరిగింది. తర్వాత సూతుడు దాన్ని నైమిశారణ్యంలో మళ్ళీ చెప్పాడు.
- యుగాల నిడివి (బ్రహ్మాండ): కృత 17,28,000, త్రేతా 12,96,000, ద్వాపర 8,64,000, కలి 4,32,000 మానవ సంవత్సరాలు (4 : 3 : 2 : 1). 360 మానవ సంవత్సరాలు 1 దివ్య సంవత్సరం; 12,000 దివ్య సంవత్సరాలు 1 మహాయుగం.
- కాల నిర్ణయం. పురాణాలు సుమారు గుప్తుల కాలం నుండి మధ్యయుగం వరకు రూపొందుతూ వచ్చాయి; మార్కండేయ, వాయు పురాణాలను తరచూ పాత పొరలలో, భాగవతాన్ని తర్వాతి కాలంలో చేరుస్తారు.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Hindu Puranams notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.