స్మృతి మాపనం, విస్మృతి, స్మృతి సహాయకాలు

ముఖ్య వాస్తవాలు

రెండు రకాల మాపనాలు:
- ప్రత్యక్ష (స్పష్ట, explicit): వ్యక్తిని ఉద్దేశపూర్వకంగా గుర్తుచేసుకోమని అడుగుతారు: పునఃస్మరణ, గుర్తింపు.
- పరోక్ష (అంతర్లీన, implicit): అడగకుండానే స్మృతి నిష్పాదనలో కనిపిస్తుంది: పునరభ్యసనం (పొదుపు), ప్రైమింగ్.
పునఃస్మరణ (recall): నేర్చుకున్న విషయం ఎదురుగా లేకుండానే దాన్ని తిరిగి చెప్పడం (ఖాళీలు పూరించడం, వ్యాసం). రూపాలు:
- స్వేచ్ఛా పునఃస్మరణ (free recall): ఏ క్రమంలోనైనా;
- క్రమ పునఃస్మరణ (serial recall): అసలు క్రమంలో;
- సూచనాధారిత పునఃస్మరణ / జత సాహచర్యాలు (cued recall / paired associates): ఒక సూచన (జతలో మొదటి పదం) ఇస్తారు, దాని జోడీని గుర్తుచేసుకోవాలి.
గుర్తింపు (recognition): కొత్త అంశాల మధ్య నేర్చుకున్న అంశాలను గుర్తించడం (MCQ, లైనప్‌లో ఒక ముఖాన్ని ఎంచుకోవడం). పునఃస్మరణ కంటే సులభం, ఎక్కువ సూక్ష్మగ్రాహి.
పునరభ్యసనం / పొదుపు పద్ధతి (relearning / savings method): హెర్మన్ ఎబ్బింగ్‌హాస్ (Hermann Ebbinghaus, 1885); విషయాన్ని మళ్లీ నేర్చుకుని, పొదుపైన సమయాన్ని లేదా ప్రయత్నాలను కొలవడం.
- పొదుపు స్కోరు = (మొదటి ప్రయత్నాలు − పునరభ్యసన ప్రయత్నాలు) ÷ మొదటి ప్రయత్నాలు × 100.
- ఏదీ పునఃస్మరించలేనప్పుడు లేదా గుర్తించలేనప్పుడు కూడా ఇది స్మృతిని చూపుతుంది; ఇది అత్యంత సూక్ష్మగ్రాహి మాపనం.
పునర్నిర్మాణం (reconstruction): వ్యక్తి అంశాలను వాటి అసలు క్రమంలో లేదా అమరికలో తిరిగి పెడతాడు; విస్తృత అర్థంలో, గుర్తుచేసుకోవడం అంటే గతాన్ని క్రియాశీలంగా మళ్లీ నిర్మించడం (ఎఫ్.సి. బార్ట్‌లెట్ (F.C. Bartlett), 1932, "వార్ ఆఫ్ ది ఘోస్ట్స్" (War of the Ghosts) కథ; ఖాళీలను స్కీమాలు నింపుతాయి).
ఎబ్బింగ్‌హాస్ విస్మృతి వక్రరేఖ (forgetting curve): నష్టం నేర్చుకున్న వెంటనే అత్యంత వేగంగా ఉంటుంది, తర్వాత నెమ్మదించి స్థిరపడుతుంది. ఆయన తనపైనే అర్థరహిత అక్షర సముదాయాలను (nonsense syllables) వాడారు.
విస్మృతి సిద్ధాంతాలు:
- చిహ్న క్షయం (trace decay): కాలం గడిచేకొద్దీ, వాడకపోవడం వల్ల చిహ్నాలు మసకబారుతాయి (థార్న్‌డైక్ (Thorndike) అనుపయోగ నియమం).
- స్థానభ్రంశం (displacement): STM లో స్థానాలు పరిమితం; కొత్త అంశాలు పాతవాటిని బయటకు నెట్టేస్తాయి.
- వ్యతికరణం (interference): ఇతర అభ్యసనం అడ్డుపడుతుంది:
  - పురోగామి (proactive): ముందరి అభ్యసనం తర్వాతి అభ్యసనం పునఃస్మరణను భంగపరుస్తుంది;
  - తిరోగామి (retroactive): తర్వాతి అభ్యసనం ముందరి అభ్యసనం పునఃస్మరణను భంగపరుస్తుంది.
- పునరుద్ధరణ (సూచనాధారిత) వైఫల్యం (retrieval failure): స్మృతి నిల్వ ఉంది కానీ సరైన సూచన లేదు (టల్వింగ్); "నాలుక చివర" స్థితి (tip of the tongue).
- ప్రేరేపిత విస్మృతి / అణచివేత (motivated forgetting / repression): ఫ్రాయిడ్ (Freud); బాధాకరమైన స్మృతులను అవగాహనకు దూరంగా ఉంచుతారు.
- వీటితో పాటు: దృఢీకరణ వైఫల్యం (చిహ్నం స్థిరపడక ముందే గాయం), సేంద్రియ కారణాలు (స్మృతి లోపం, అల్జీమర్స్).
STM విస్మృతి: ప్రధానంగా చిహ్న క్షయం, స్థానభ్రంశం వివరిస్తాయి. LTM విస్మృతి: ప్రధానంగా వ్యతికరణం, పునరుద్ధరణ వైఫల్యం.
జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్ (Jenkins and Dallenbach, 1924): నేర్చుకున్న తర్వాత నిద్రపోయిన ప్రయోగార్థులు మెలకువగా ఉన్నవారి కంటే తక్కువ మరచిపోయారు: కేవలం క్షయం కంటే వ్యతికరణానికి మద్దతు.
స్మృతి సహాయకాలు: అపరిచిత లేదా అమూర్త విషయానికి ఒక నిర్మాణాన్ని లేదా ప్రతిబింబాన్ని ఇచ్చే స్మృతి సాధనాలు. రెండు సమూహాలు (NCERT కీలక పదం, స్థాన పద్ధతులను ప్రతిబింబాల కింద చెబుతుంది; పెగ్-వర్డ్ పద్ధతి ఇతర పాఠ్యపుస్తకాల నుంచి):
- ప్రతిబింబాలను వాడేవి: కీలక పద పద్ధతి, స్థాన పద్ధతి, పెగ్-వర్డ్ పద్ధతి.
- వ్యవస్థీకరణను వాడేవి: ఖండీకరణ, మొదటి అక్షర పద్ధతి (VIBGYOR / ROYGBIV, గ్రేట్ లేక్స్ కోసం HOMES వంటి సంక్షిప్త పదాలు; ఆద్యక్షర వాక్యాలు).
స్థాన పద్ధతి (method of loci): ఒక పరిచిత ప్రదేశాన్ని (మీ ఇంటి గదులు, అలవాటైన దారి) మనసులో చిత్రించుకుని, ప్రతి అంశాన్ని ఒక చోట "పెట్టండి"; గుర్తుచేసుకోవడానికి దాని గుండా నడవండి. ఇది ప్రాచీన గ్రీకు కవి సైమోనైడిస్ (Simonides) కు ఆపాదించారు.
కీలక పద పద్ధతి (keyword method): కొత్త విదేశీ పదానికి, దానిలా వినిపించే ఇంగ్లిష్ పదాన్ని కనుగొని, రెండింటినీ కలిపే ప్రతిబింబాన్ని ఏర్పరచడం (పదజాలం నేర్చుకోవడానికి).
పెగ్-వర్డ్ పద్ధతి (peg-word method): ప్రాస కలిసే "కొక్కేలను" నేర్చుకోవడం (ఒకటి ఒక బన్ను, రెండు ఒక షూ, మూడు ఒక చెట్టు (one is a bun, two is a shoe, three is a tree)...), ప్రతి అంశాన్ని ఒక ప్రతిబింబంతో దాని కొక్కేనికి తగిలించడం.

వివరణ

1. మాపనాల పోలిక

పద్ధతి	వ్యక్తి ఏమి చేస్తాడు	రకం	బలం
పునఃస్మరణ	తక్కువ సూచనలతో లేదా సూచనలు లేకుండా అంశాన్ని ఇస్తాడు	ప్రత్యక్ష	అత్యంత కష్టం; నిలిచినది అతి తక్కువగా చూపుతుంది
గుర్తింపు	ప్రత్యామ్నాయాల నుంచి అంశాన్ని ఎంచుకుంటాడు	ప్రత్యక్ష	సులభం; ఎక్కువ నిలిచినట్టు చూపుతుంది
పునరభ్యసనం (పొదుపు)	మళ్లీ నేర్చుకుంటాడు; పొదుపైన ప్రయత్నాలను లెక్కిస్తారు	పరోక్ష	అత్యంత సూక్ష్మగ్రాహి
పునర్నిర్మాణం	క్రమాన్ని లేదా విషయాన్ని తిరిగి నిర్మిస్తాడు	ప్రత్యక్ష	స్కీమాల వల్ల వక్రీకరణను చూపుతుంది

ఒక విద్యార్థి ఒక నిర్వచనాన్ని పునఃస్మరించలేకపోవచ్చు (పునఃస్మరణ), అయినా MCQ లో దాన్ని ఎంచుకోవచ్చు (గుర్తింపు), నెల తర్వాత సగం సమయంలో దాన్ని మళ్లీ నేర్చుకోవచ్చు (పొదుపు). మూడూ కొంత స్మృతిని చూపుతాయి.

2. పొదుపుకు ఒక ఉదాహరణ. ఒక జాబితా నేర్చుకోవడానికి 20 ప్రయత్నాలు పట్టాయి. వారం తర్వాత దాన్ని మళ్లీ నేర్చుకోవడానికి 8 ప్రయత్నాలు పట్టాయి. పొదుపు = (20 − 8) ÷ 20 × 100 = 60%.

3. గుర్తింపు, దానిలోని దోషాలు. గుర్తింపు పరీక్షల్లో ఒక వ్యక్తి కొత్త అంశానికి "అవును" (తప్పుడు హెచ్చరిక, false alarm) లేదా పాత అంశానికి "కాదు" (గురితప్పడం, miss) అనవచ్చు. ప్రత్యక్ష సాక్షుల లైనప్‌లు గుర్తింపు పనులే; అందుకే తప్పుడు గుర్తింపులు జరుగుతాయి.

4. పునర్నిర్మాణం, ప్రత్యక్ష సాక్షి స్మృతి. బార్ట్‌లెట్ బ్రిటిష్ విద్యార్థులు ఒక స్థానిక అమెరికన్ జానపద కథను ("వార్ ఆఫ్ ది ఘోస్ట్స్") మళ్లీ మళ్లీ చెప్పారు; ప్రతిసారి చెప్పినప్పుడు అది చిన్నదిగా, మరింత పరిచితంగా మారి, వారి సంస్కృతికి సరిపోయింది. ఎలిజబెత్ లాఫ్టస్, పామర్ (Elizabeth Loftus and Palmer, 1974): "ఢీకొట్టింది" (hit) బదులు "నుజ్జునుజ్జు చేసింది" (smashed) అనే పదం విన్నవారు కార్ల వేగాన్ని ఎక్కువగా అంచనా వేశారు, తర్వాత అక్కడ లేని పగిలిన గాజును "గుర్తుచేసుకున్నారు" (తప్పుడు సమాచార ప్రభావం, misinformation effect). ప్రొబేషన్ అధికారికి ఇది ముఖ్యం: ఒక పిల్లవాడి లేదా సాక్షి కథనం దారి చూపే ప్రశ్నలతో మారవచ్చు.

5. విస్మృతి సిద్ధాంతాల పోలిక

సిద్ధాంతం	కారణం	దేన్ని బాగా వివరిస్తుంది	కీలక పేరు
చిహ్న క్షయం	కాలం, అనుపయోగం వల్ల మసకబారడం	STM నష్టం, వాడని పాత వాస్తవాలు	థార్న్‌డైక్ (అనుపయోగం)
స్థానభ్రంశం	STM లో కొత్త అంశాలు పాతవాటిని నెట్టేస్తాయి	అంతరాయం వచ్చినప్పుడు ఒక నంబర్ మరచిపోవడం	వా, నార్మన్ (Waugh and Norman)
వ్యతికరణం	ఇతర అభ్యసనం పోటీ పడుతుంది	దగ్గర దగ్గరగా నేర్చుకున్న ఒకే రకమైన విషయం	జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్
పునరుద్ధరణ వైఫల్యం	సూచన లేదు	నాలుక చివర స్థితి	టల్వింగ్
ప్రేరేపిత విస్మృతి	భావోద్వేగ రక్షణ	బాధాకరమైన సంఘటనలు	ఫ్రాయిడ్

6. పురోగామి, తిరోగామి వ్యతికరణం: పరీక్ష. ఏ స్మృతి పోతోందో అడగండి. ముందు నేర్చుకున్న విషయం దాన్ని దెబ్బతీస్తే అది పురోగామి (ముందుకు పనిచేస్తుంది). తర్వాత నేర్చుకున్న విషయం దెబ్బతీస్తే అది తిరోగామి (వెనక్కి పనిచేస్తుంది).

జనవరిలో మీరు గత సంవత్సరం తేదీనే రాస్తూ ఉంటారు: పాత అలవాటు కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది → పురోగామి.
కొత్త ఫోన్ నంబర్ నేర్చుకున్నాక పాతది గుర్తుకు రాదు → తిరోగామి.

రెండు విషయ సమితులు ఒకేలా ఉన్నప్పుడు వ్యతికరణం అత్యధికంగా ఉంటుంది.

7. సూచనాధారిత విస్మృతి, దాని రూపాలు

సంకేతీకరణ విశిష్టత (encoding specificity; టల్వింగ్): పునరుద్ధరణ సమయంలోని సూచనలు సంకేతీకరణ సమయంలోని సూచనలతో సరిపోలినప్పుడు పునఃస్మరణ ఉత్తమంగా ఉంటుంది.
సందర్భ ఆధారిత స్మృతి (context-dependent memory): నీటి అడుగున పదాలు నేర్చుకున్న ఈతగాళ్లు (డైవర్లు) వాటిని నీటి అడుగునే బాగా గుర్తుచేసుకున్నారు (గాడెన్, బాడ్లీ (Godden and Baddeley), 1975).
స్థితి ఆధారిత స్మృతి (state-dependent memory): నేర్చుకున్నప్పటి శారీరక లేదా భావోద్వేగ స్థితిలోనే ఉన్నప్పుడు పునఃస్మరణ మెరుగ్గా ఉంటుంది.
నాలుక చివర (TOT) స్థితి (tip-of-the-tongue; బ్రౌన్, మెక్‌నీల్ (Brown and McNeill), 1966): మొదటి అక్షరం లేదా అక్షరాల సంఖ్య తెలుసు, కానీ పదం గుర్తుకు రాదు.

8. స్మృతి సహాయకాలు: రెండు సమూహాలు (ప్రతిబింబాలు, వ్యవస్థీకరణ)

సమూహం	పద్ధతి	ఎలా పనిచేస్తుంది	ఉదాహరణ
ప్రతిబింబాలు	స్థాన పద్ధతి	అంశాలను ఒక పరిచిత ప్రదేశం లేదా దారి వెంబడి పెట్టడం	షాపింగ్ జాబితాను మీ ఇంటి గదుల్లో పెట్టడం
ప్రతిబింబాలు	కీలక పదం	ఒకేలా వినిపించే ఇంగ్లిష్ పదం + కలిపే ప్రతిబింబం	ఒక తెలుగు లేదా ఫ్రెంచ్ పదం నేర్చుకోవడం
ప్రతిబింబాలు	పెగ్-వర్డ్	ప్రాస కొక్కేలు + ప్రతిబింబం	"ఒకటి ఒక బన్ను" (one is a bun): మొదటి అంశాన్ని పట్టుకున్న బన్ను
వ్యవస్థీకరణ	ఖండీకరణ	అంశాలను అర్థవంతమైన యూనిట్లుగా కూర్చడం	9849 123 456 ను మూడు ఖండాలుగా
వ్యవస్థీకరణ	మొదటి అక్షరం	మొదటి అక్షరాలు ఒక పదంగా లేదా వాక్యంగా	VIBGYOR, HOMES

అపరిచిత, అమూర్త లేదా జాబితా రకం విషయానికి స్మృతి సహాయకాలు ఎక్కువగా ఉపయోగపడతాయి. విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, లోతైన (అర్థ సంబంధ) ప్రక్రియ, విభాజిత అభ్యాసం, అత్యభ్యసనం, స్వీయ పరీక్ష స్మృతిని మెరుగుపరచే ప్రధాన మార్గాలుగా మిగిలి ఉన్నాయి (EDU-LR-01 చూడండి).

9. గందరగోళపరిచే జతలు

జత	మొదటిది	రెండోది
పునఃస్మరణ, గుర్తింపు	ఆప్షన్లు లేకుండా ఇవ్వడం (కష్టం)	ఆప్షన్ల నుంచి ఎంచుకోవడం (సులభం)
పునరభ్యసనం, పునర్నిర్మాణం	మళ్లీ నేర్చుకోవడంలో పొదుపైన ప్రయత్నాలు	క్రమాన్ని లేదా విషయాన్ని తిరిగి నిర్మించడం
ప్రత్యక్ష, పరోక్ష మాపనం	పునఃస్మరణ, గుర్తింపు (స్పష్ట)	పొదుపు, ప్రైమింగ్ (అంతర్లీన)
క్షయం, స్థానభ్రంశం	కాలక్రమంలో మసకబారడం	కొత్త అంశాలు బయటకు నెట్టడం
క్షయం, వ్యతికరణం	కాలం ఒక్కటే	ఇతర అభ్యసనం పోటీ పడుతుంది
పురోగామి, తిరోగామి	పాతది కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది	కొత్తది పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది
పునరుద్ధరణ వైఫల్యం, అణచివేత	సూచన లేదు	భావోద్వేగ రక్షణ (ఫ్రాయిడ్)
స్థాన పద్ధతి, పెగ్-వర్డ్	పరిచిత ప్రదేశాలు	ప్రాస కలిసే సంఖ్యా కొక్కేలు
కీలక పదం, పెగ్-వర్డ్	పదజాలానికి ఒకేలా వినిపించే పదం	ప్రాస కొక్కేల స్థిర జాబితా
ఖండీకరణ, మొదటి అక్షరం	అంశాలను యూనిట్లుగా కూర్చడం	మొదటి అక్షరాలను ఒక పదంగా
ప్రతిబింబ, వ్యవస్థీకరణ సహాయకాలు	స్థాన, కీలక పద, పెగ్-వర్డ్	ఖండీకరణ, మొదటి అక్షరం

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "గుర్తింపు పునఃస్మరణ కంటే కష్టం." ✓ పునఃస్మరణ కష్టం; గుర్తింపు సులభం.
✗ "పొదుపు పద్ధతి ప్రత్యక్ష పద్ధతి." ✓ పొదుపు (పునరభ్యసనం) పరోక్ష మాపనం; పునఃస్మరణ, గుర్తింపు ప్రత్యక్షం.
✗ "బార్ట్‌లెట్ పొదుపు పద్ధతిని కనిపెట్టారు." ✓ పొదుపు = ఎబ్బింగ్‌హాస్ (1885); పునర్నిర్మాణం, స్కీమాలు = బార్ట్‌లెట్ (1932).
✗ "పురోగామి వ్యతికరణం: కొత్త అభ్యసనం పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది." ✓ అది తిరోగామి; పురోగామి = పాతది కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది.
✗ "STM విస్మృతిని అణచివేత బాగా వివరిస్తుంది." ✓ STM విస్మృతి = చిహ్న క్షయం, స్థానభ్రంశం.
✗ "జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్ క్షయానికి మద్దతు ఇచ్చారు." ✓ వారి నిద్ర అధ్యయనం వ్యతికరణానికి మద్దతు ఇచ్చింది.
✗ "నాలుక చివర స్థితి స్మృతి పోయిందని చూపుతుంది." ✓ అది పునరుద్ధరణ వైఫల్యాన్ని చూపుతుంది: స్మృతి నిల్వ ఉంది.
✗ "స్థాన పద్ధతి ప్రాసలను వాడుతుంది." ✓ స్థాన పద్ధతి పరిచిత ప్రదేశాలను వాడుతుంది; పెగ్-వర్డ్ పద్ధతి ప్రాసలను వాడుతుంది.
✗ "ఖండీకరణ ఒక ప్రతిబింబ స్మృతి సహాయకం." ✓ ఖండీకరణ, మొదటి అక్షరం వ్యవస్థీకరణ సహాయకాలు; స్థాన, కీలక పద, పెగ్-వర్డ్ పద్ధతులు ప్రతిబింబాలను వాడతాయి.
✗ "నేర్చుకున్న కొన్ని వారాల తర్వాత విస్మృతి అత్యంత వేగంగా ఉంటుంది." ✓ నేర్చుకున్న వెంటనే అత్యంత వేగంగా ఉండి, తర్వాత స్థిరపడుతుంది (ఎబ్బింగ్‌హాస్).

త్వరిత పునశ్చరణ

ప్రత్యక్ష మాపనాలు: పునఃస్మరణ, గుర్తింపు; పరోక్ష: పునరభ్యసనం (పొదుపు), ప్రైమింగ్.
పునఃస్మరణ రూపాలు: స్వేచ్ఛా, క్రమ, సూచనాధారిత / జత సాహచర్యాలు; గుర్తింపు పునఃస్మరణ కంటే సులభం.
పొదుపు = (మొదటి − పునరభ్యసన ప్రయత్నాలు) ÷ మొదటి × 100; ఎబ్బింగ్‌హాస్ 1885, అత్యంత సూక్ష్మగ్రాహి.
పునర్నిర్మాణం: బార్ట్‌లెట్ 1932, "వార్ ఆఫ్ ది ఘోస్ట్స్", స్కీమాలు; లాఫ్టస్: తప్పుడు సమాచారం.
విస్మృతి వక్రరేఖ: మొదట్లో వేగంగా పతనం, తర్వాత స్థిరపడుతుంది.
STM విస్మృతి: క్షయం, స్థానభ్రంశం; LTM విస్మృతి: వ్యతికరణం, పునరుద్ధరణ వైఫల్యం.
పురోగామి = పాతది కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది; తిరోగామి = కొత్తది పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది; జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్ 1924: నిద్ర వ్యతికరణాన్ని తగ్గిస్తుంది.
పునరుద్ధరణ వైఫల్యం: సూచనాధారిత (టల్వింగ్), నాలుక చివర స్థితి; అణచివేత: ఫ్రాయిడ్.
ప్రతిబింబ సహాయకాలు: స్థాన పద్ధతి (పరిచిత ప్రదేశాలు), కీలక పదం (ఒకేలా వినిపించేది), పెగ్-వర్డ్ (ఒకటి ఒక బన్ను).
వ్యవస్థీకరణ సహాయకాలు: ఖండీకరణ, మొదటి అక్షరం (VIBGYOR, HOMES).

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. క్షయం నిజమేనా? క్షయాన్ని పరీక్షించడం కష్టం, ఎందుకంటే కాలం ఎప్పుడూ వ్యతికరణం కలిగించగల కొత్త సంఘటనలను తెస్తుంది. చాలా "క్షయం" నిజానికి వ్యతికరణమేనని జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్ నిద్ర అధ్యయనం సూచిస్తుంది. ఇంద్రియ స్మృతి, STM లో క్షయాన్ని ఇప్పటికీ ఒక కారకంగా అంగీకరిస్తారు.

2. పురోగామి వ్యతికరణం నుంచి విడుదల (విక్‌న్స్ (Wickens), 1972). ఒకే వర్గానికి చెందిన అనేక జాబితాలను (పండ్లు, పండ్లు, పండ్లు) గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు ప్రతి జాబితాతో పునఃస్మరణ తగ్గుతుంది. వర్గం మారినప్పుడు (వృత్తులకు) పునఃస్మరణ మళ్లీ పెరుగుతుంది. ఒకే రకమైన విషయంతో పురోగామి వ్యతికరణం పెరుగుతుందని ఇది చూపుతుంది.

3. అణచివేత, తిరిగి వెలికివచ్చిన స్మృతులు. ఫ్రాయిడ్ భావనను పరీక్షించడం కష్టం; బాల్య దశలోని వేధింపుల "తిరిగి వెలికివచ్చిన స్మృతుల" పై పరిశోధన వివాదాస్పదం: కొన్ని నిజం కావచ్చు, కొన్ని సూచనాత్మక ప్రశ్నల వల్ల సృష్టించినవి కావచ్చు (లాఫ్టస్). ఈ కారణంగానే ప్రొబేషన్, బాలల రక్షణ పనుల్లో దారి చూపే ప్రశ్నలను నివారిస్తారు.

4. పునఃస్మరణ కంటే గుర్తింపు ఎందుకు మెరుగు. పునఃస్మరణకు రెండు సోపానాలు అవసరం (అంశం కోసం వెతకడం, తర్వాత అది సరైనదని నిర్ణయించడం); గుర్తింపుకు రెండోది మాత్రమే అవసరం. ఇదే "ఉత్పత్తి–గుర్తింపు" (generate-recognise) దృక్పథం.

5. గుర్తింపులో సంకేత గుర్తింపు (signal detection). మంచి గుర్తింపు స్కోరు కేవలం "సరైన గుర్తింపులు" (hits) కాదు; తప్పుడు హెచ్చరికలతో పోల్చినప్పుడు సరైన గుర్తింపులు. ప్రతిదానికీ "అవును" అనే వ్యక్తికి చాలా సరైన గుర్తింపులు, చాలా తప్పుడు హెచ్చరికలు ఉంటాయి, కాబట్టి నిజమైన స్మృతి తక్కువ.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.