డచ్, డానిష్, ఫ్రెంచి ఈస్టిండియా కంపెనీలు

ముఖ్య వాస్తవాలు

కంపెనీల క్రమం: పోర్చుగీసువారు (1498), ఇంగ్లీష్ (1600), డచ్ (1602), డానిష్ (1616), ఫ్రెంచి (1664).
డచ్‌వారు (యునైటెడ్ ఈస్టిండియా కంపెనీ, వీఓసీ (VOC), 1602):
- భారతదేశంలో మొదటి వర్తక స్థావరం (ఫ్యాక్టరీ, factory) మచిలీపట్నం (Masulipatnam)లో (1605)
- పులికాట్ (1610), అక్కడ గెల్డ్రియా కోట (Fort Geldria)
- ఇతర స్థావరాలు: చిన్సురా, నాగపట్నం, కొచ్చిన్ (1663), సూరత్, కాశింబజార్
- వారి ప్రధాన ఆసక్తి ఇండోనేషియా సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యం
భారతదేశంలో డచ్ అధికారం రెండు యుద్ధాలతో ముగిసింది: కొలాచెల్ యుద్ధం (1741)లో ట్రావెన్‌కోర్ పాలకుడు మార్తాండ వర్మ చేతిలో ఓటమి, బెదర యుద్ధం (1759)లో ఇంగ్లీషువారి చేతిలో ఓటమి.
డేన్లు: ట్రాంక్విబార్ (1620, తమిళనాడు), సెరాంపూర్ (1755, బెంగాల్). ఈ రెండూ 1845లో బ్రిటిష్‌వారికి అమ్మివేశారు.
ఫ్రెంచివారు: లూయీ XIV కాలంలో కోల్బర్ట్ ఏర్పాటు చేసిన కంపెనీ (Compagnie des Indes Orientales, 1664).
- సూరత్ (1668), మచిలీపట్నం (1669)
- పాండిచ్చేరి (1674), స్థాపకుడు ఫ్రాంకోయిస్ మార్టిన్
- చందర్‌నగర్ (1690), యానాం (1723), మాహే (1725), కారైకాల్ (1739)

వివరణ

డచ్‌వారు

వారు ఇండోనేషియా దీవులకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. కాబట్టి భారతదేశం వారికి వస్త్రాల (సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యం కోసం), నీలిమందు, సురేకారం (saltpetre), నల్లమందు వనరు మాత్రమే.
పులికాట్ కోరమండల్ తీరంలో వారి ప్రధాన స్థావరం. అక్కడ వారు బంగారు పగోడా నాణేలు ముద్రించారు.
బెంగాల్‌లోని చిన్సురా (గుస్తావస్ కోట) తూర్పున వారి ముఖ్య కేంద్రం.
కొలాచెల్ (1741). ట్రావెన్‌కోర్ పాలకుడు మార్తాండ వర్మ ఒక డచ్ సేనను ఓడించాడు. ఇది ఒక యూరోపియన్ శక్తిపై భారతీయ విజయం.
బెదర (1759). బెంగాల్‌లో ఇంగ్లీషువారిని ఎదుర్కోవడానికి డచ్‌వారు సేనలను దించారు. కల్నల్ ఫోర్డ్ చిన్సురా దగ్గర వారిని ఓడించాడు.
1824 ఆంగ్లో-డచ్ సంధి ద్వారా డచ్‌వారు తమ భారతీయ స్థావరాలను వదులుకొని, బదులుగా సుమత్రాలోని బ్రిటిష్ స్థావరం బెంకూలెన్‌ను పొందారు. చిన్సురా 1825లో బ్రిటిష్‌వారి అధీనంలోకి వచ్చింది.

డేన్లు

ఈ కంపెనీ చిన్నది, ఎప్పుడూ బలంగా లేదు. ట్రాంక్విబార్ (తరంగంబాడి) కోరమండల్ తీరంలో ఉంది.
కలకత్తా సమీపంలోని సెరాంపూర్, విలియం కేరీ బాప్టిస్ట్ మిషన్‌కు, ముద్రణకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
ఈ రెండింటినీ 1845లో బ్రిటన్ కొనుగోలు చేసింది.

ఫ్రెంచివారు

ఈ కంపెనీ ప్రభుత్వం సృష్టించినది. దానికి ఎప్పుడూ ద్రవ్య కొరత ఉండేది.
ఫ్రాంకోయిస్ మార్టిన్ ఆ ప్రాంత బీజాపూర్ గవర్నర్ నుంచి పాండిచ్చేరిని పొంది (1674) దానిని అభివృద్ధి చేశాడు.
డూప్లే ఫ్రెంచి భారతదేశానికి గవర్నర్ జనరల్ (1742–54). భారతీయ పాలకుల మధ్య తగాదాలను వాడుకోవడం, భారతీయ సైనికులకు (సిపాయిలు) శిక్షణ ఇవ్వడం అనే అతని ప్రణాళిక తర్వాతి నోట్ అంశం.
యానాం నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గోదావరి డెల్టాలో ఉంది. ఇది 1954 వరకు ఫ్రెంచివారి అధీనంలో ఉంది.

లోతైన విశ్లేషణ

డచ్‌వారు, డేన్లు ఎందుకు క్షీణించారు. డచ్‌వారు ఇండోనేషియాపై దృష్టి పెట్టారు. భారతదేశంలో భూభాగ పాలన పాత్రపై వారికి ఆసక్తి లేదు. డేన్ల దగ్గర మూలధనం, నౌకాబలం లేవు.
ఫ్రెంచివారు ఎందుకు విఫలమయ్యారు. కంపెనీ రాజరికంతో ముడిపడి ఉంది, కానీ రాజు నుంచి సహాయం తక్కువ. యూరప్‌లోని యుద్ధాలు నిధులను హరించాయి. కీలకమైన యుద్ధ సంవత్సరాల్లో సముద్రం ఇంగ్లీష్ నౌకాదళం అదుపులో ఉంది.
డూప్లే నూతన విధానం. క్రమశిక్షణ కలిగిన చిన్న సేన పెద్ద భారతీయ సైన్యాలను ఓడించగలదని, వారసత్వ తగాదాల్లో ఒక పక్షం వహించి పాలకులను మిత్రులుగా మార్చుకోవచ్చని అతను గ్రహించాడు. ఇంగ్లీషువారు అతనిని అనుకరించి, ఇంకా మెరుగ్గా అమలు చేశారు.
1763 తర్వాత. ఫ్రెంచివారికి ఐదు ఎన్‌క్లేవ్‌లు మాత్రమే మిగిలాయి: పాండిచ్చేరి, కారైకాల్, యానాం, మాహే, చందర్‌నగర్. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ఇవి దశలవారీగా భారతదేశంలో కలిశాయి. చందర్‌నగర్ 1949లో భారతదేశంలో చేరడానికి ఓటు వేసింది, 1950లో అప్పగించబడింది, 1955లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో విలీనమైంది. మిగిలిన నాలుగు 1954లో వాస్తవిక (de facto) భారతీయ భూభాగమయ్యాయి, 1962లో చట్టబద్ధంగా బదిలీ అయ్యాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం

మచిలీపట్నం భారతదేశంలో మొదటి డచ్ వర్తక స్థావరం (1605). ఇది తొలినాళ్లలో ఇంగ్లీష్, ఫ్రెంచి స్థావరం కూడా. ఇది గోల్కొండ రాజ్యపు ఓడరేవు.
పులికాట్ (పులికాట్ సరస్సు ఒడ్డున ఉంది. ఈ సరస్సు ఆంధ్రప్రదేశ్–తమిళనాడు సరిహద్దుకు ఇరువైపులా విస్తరించి ఉంది; పట్టణం మాత్రం తమిళనాడులో ఉంది) కోరమండల్ తీరంలో డచ్‌వారి రాజధాని.
గోదావరి డెల్టాలోని యానాం పుదుచ్చేరి కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో భాగం, కానీ ఆంధ్రప్రదేశ్ లోపల ఉంది.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "ఫ్రెంచి కంపెనీ డచ్ కంపెనీ కంటే ముందే ఏర్పడింది." ✓ క్రమం: ఇంగ్లీష్ 1600, డచ్ 1602, డానిష్ 1616, ఫ్రెంచి 1664.
✗ "మొదటి డచ్ వర్తక స్థావరం పులికాట్‌లో." ✓ అది మచిలీపట్నం (1605). పులికాట్ తర్వాత 1610లో.
✗ "ట్రాంక్విబార్ ఫ్రెంచి స్థావరం." ✓ అది డానిష్ స్థావరం.
✗ "పాండిచ్చేరిని డూప్లే స్థాపించాడు." ✓ 1674లో ఫ్రాంకోయిస్ మార్టిన్ స్థాపించాడు. డూప్లే తర్వాత ఫ్రెంచి అధికారాన్ని విస్తరించాడు.
✗ "కొలాచెల్ యుద్ధం ఇంగ్లీషువారితో జరిగింది." ✓ అది ట్రావెన్‌కోర్, డచ్‌వారి మధ్య జరిగింది (1741).
✗ "సెరాంపూర్‌ను 1845లో ఫ్రెంచివారికి అమ్మారు." ✓ దానిని బ్రిటిష్‌వారికి అమ్మారు.

త్వరిత పునశ్చరణ

డచ్ వీఓసీ 1602; మొదటి వర్తక స్థావరం మచిలీపట్నం 1605; పులికాట్ 1610.
కొలాచెల్ 1741: మార్తాండ వర్మ డచ్‌వారిని ఓడించాడు.
బెదర 1759: ఇంగ్లీషువారు డచ్‌వారిని ఓడించారు.
డేన్లు: ట్రాంక్విబార్ 1620, సెరాంపూర్ 1755; 1845లో అమ్మకం.
ఫ్రెంచి కంపెనీ 1664 (కోల్బర్ట్); పాండిచ్చేరి 1674 (మార్టిన్).
యానాం, మాహే, కారైకాల్, చందర్‌నగర్ ఇతర ఫ్రెంచి స్థావరాలు.
డూప్లే: గవర్నర్ 1742–54.

ఇంకా లోతుగా: మెయిన్స్ రాత (APPSC Group 1 సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: యూరోపియన్ కంపెనీలు వ్యాపారులుగా వచ్చాయి. కానీ వాటి మధ్య పోటీ వాటిని రాజకీయ శక్తులుగా మార్చింది.
విశ్లేషణ: మూలధనం, ప్రభుత్వ మద్దతు, వ్యూహం ఆధారంగా కంపెనీలను పోల్చండి. ఇంగ్లీష్ కంపెనీలో ప్రైవేట్ మూలధనం, పార్లమెంటు మద్దతు, నౌకాబలం కలిసి ఉన్నాయి. ఫ్రెంచివారికి రాజు మద్దతు ఉంది, కానీ నిధులు తక్కువ.
అనుసంధానించే విధానం: డచ్, ఫ్రెంచివారి వైఫల్యాలు పద్దెనిమిదో శతాబ్దంలో ఇంగ్లీష్ ఆధిపత్యానికి బాట వేశాయి.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.