భారత్‌లో పోర్చుగీసువారు: వాస్కో డ గామా నుంచి…

ముఖ్య వాస్తవాలు

వాస్కో డ గామా గుడ్ హోప్ అగ్రం (Cape of Good Hope) మీదుగా ప్రయాణించి 1498 మేలో కాలికట్ దగ్గరి కప్పాడ్ చేరాడు. కాలికట్ పాలకుడు జామొరిన్ (Zamorin) అతనికి స్వాగతం పలికాడు.
పెడ్రో అల్వారెస్ కాబ్రాల్ 1500లో వచ్చాడు. మొదటి పోర్చుగీసు కోట (ఫోర్ట్ మాన్యుయెల్) 1503లో కొచ్చిన్లో నిర్మించారు.
ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మీడా (1505–09) మొదటి వైస్రాయ్. అతని విధానాన్ని నీలి జలాల విధానం (Blue Water Policy) అంటారు: భూమిని కాదు, సముద్రాన్ని నియంత్రించాలి.
అల్ఫోన్సో డి అల్బుకర్క్ (1509–15) 1510లో బీజాపూర్ సుల్తాన్ నుంచి గోవాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
నినో డ కున్హా 1530లో రాజధానిని కొచ్చిన్ నుంచి గోవాకు మార్చాడు.
పోర్చుగీసువారు కార్టాజ్ (cartaz) విధానాన్ని అమలు చేశారు: హిందూ మహాసముద్రంలోని ఓడలు తప్పనిసరిగా తీసుకెళ్లాల్సిన సముద్ర అనుమతి పత్రం.
గోవా, డామన్, డయ్యూ 1961 వరకు పోర్చుగీసువారి అధీనంలోనే ఉన్నాయి. ఆ ఏడాది భారత్ సైనిక చర్య ద్వారా వాటిని స్వాధీనం చేసుకుంది.
వారు తెచ్చిన పంటలు: పొగాకు, మొక్కజొన్న, బంగాళాదుంప, మిరప, అనాస, జీడిమామిడి. భారత్‌లో మొదటి ముద్రణాలయాన్ని 1556లో గోవాలో స్థాపించారు.

వివరణ

పోర్చుగల్ ఎందుకు వచ్చింది

సుగంధ ద్రవ్యాలు (అన్నిటికంటే మిరియాలు) అరబ్, వెనిస్ దళారుల ద్వారా అధిక ధరలకు యూరప్ చేరేవి.
పోర్చుగల్ నేరుగా సముద్ర మార్గం కోరుకుంది. ముస్లిం వర్తకులకు వ్యతిరేకంగా ఒక మతపరమైన లక్ష్యాన్ని కూడా చూసింది.
జామొరిన్ ప్రత్యర్థులు, కాలికట్ అరబ్ వర్తకులు పోర్చుగీసువారి డిమాండ్లను వ్యతిరేకించారు. దాంతో పోర్చుగీసువారు కొచ్చిన్, కన్ననూర్‌లకు మారారు.

ముఖ్యమైన గవర్నర్లు

పేరు	సంవత్సరాలు	ప్రసిద్ధి
ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మీడా	1505–09	నీలి జలాల విధానం; డయ్యూ (1509)లో విజయం
అల్ఫోన్సో డి అల్బుకర్క్	1509–15	గోవా (1510), మలక్కా (1511), ఓర్ముజ్ (1515)
నినో డ కున్హా	1529–38	రాజధాని గోవాకు (1530); బస్సేన్, డయ్యూ

డయ్యూ యుద్ధం (1509). ఈజిప్ట్ మమ్లూక్‌లు, గుజరాత్, కాలికట్ సంయుక్త నౌకాదళాన్ని అల్మీడా ఓడించాడు. దీని తర్వాత సుమారు ఒక శతాబ్దం పాటు హిందూ మహాసముద్రంపై పోర్చుగల్ ఆధిపత్యం సాగింది.
అల్బుకర్క్ గోవాను ఒక స్థావరంగా తీర్చిదిద్దాడు. పోర్చుగీసు సైనికులు భారతీయ స్త్రీలను వివాహం చేసుకుని ఇక్కడే స్థిరపడేలా ప్రోత్సహించాడు. యూసుఫ్ ఆదిల్ షా పాలనలోని బీజాపూర్ నుంచి ఆ నగరాన్ని బలవంతంగా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
కార్టాజ్ విధానం. భారతీయ, అరబ్ ఓడలు అనుమతి పత్రం కోసం డబ్బు చెల్లించేవి. అది లేని ఓడలను స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు. ఇది సముద్ర వాణిజ్యంపై ఒక పన్ను.
స్థావరాలు. గోవా, డామన్, డయ్యూ, బస్సేన్, సాల్సెట్, బొంబాయి (1661 వరకు), మద్రాసు దగ్గరి శాన్ థోమ్, బెంగాల్‌లోని హుగ్లీ (సుమారు 1579 నుంచి).
బొంబాయి. బ్రగాంజాకు చెందిన కేథరిన్ వరకట్నంలో భాగంగా పోర్చుగల్ దాన్ని ఇంగ్లాండ్ రాజు రెండో చార్లెస్కు ఇచ్చింది (1661). ఇంగ్లాండ్ రాజ్యం (Crown) దాన్ని 1668లో కంపెనీకి అప్పగించింది.
బస్సేన్. గుజరాత్ పాలకుడు బహదూర్ షా 1534లో ఒక సంధి ద్వారా బస్సేన్‌ను అప్పగించాడు.

పతనం

వారి మత విధానం (1560 నుంచి గోవాలో ఇన్‌క్విజిషన్, మత విచారణ) భారతీయులను దూరం చేసింది.
బ్రెజిల్ వారి దృష్టిని, వలసదారులను తన వైపు లాక్కుంది.
డచ్‌వారు, ఇంగ్లీషువారి నౌకా బలం, స్వదేశంలో తక్కువ జనాభా కలిసి వారి గుత్తాధిపత్యాన్ని దెబ్బతీశాయి.
షాజహాన్ 1632లో హుగ్లీ నుంచి వారిని వెళ్లగొట్టాడు.

లోతైన విశ్లేషణ

సామ్రాజ్య స్వభావం. ఇది కోటలున్న ఓడరేవుల సముద్ర సామ్రాజ్యం (Estado da India), భూ శక్తి కాదు. ఆదాయం సుంకాలు, కార్టాజ్‌లు, సుగంధ ద్రవ్యాల వాణిజ్యం నుంచి వచ్చేది. గోవాలో తప్ప లోతట్టు ప్రాంతాల వ్యవహారాల్లో ఇది అరుదుగా జోక్యం చేసుకుంది.
అల్బుకర్క్ గోవా. హిందువుల మద్దతుతో గోవాను పాలిస్తున్న ఒక ముస్లిం పాలకుడి నుంచి దాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. అల్బుకర్క్ ఆ ప్రాంతంలో సతీసహగమనాన్ని రద్దు చేశాడు. అతని వివాహ విధానం వల్ల లూసో-భారతీయ సముదాయం ఏర్పడింది.
విజయనగరం. ఈ రాజ్యం పోర్చుగీసువారి నుంచి గుర్రాలు కొన్నది. యాత్రికులు డోమింగో పేస్, ఫెర్నావో న్యూనిజ్ శ్రీకృష్ణదేవరాయల, అచ్యుత రాయల పాలనలోని విజయనగరం గురించి రాశారు.
సాంస్కృతిక ప్రభావాలు. ముద్రణ, జెసూయిట్ మిషన్లు, కొత్త పంటలు, భారతీయ భాషల్లో కొత్త పదాలు (ఉదాహరణకు అల్మారా, రొట్టెకు పావ్) పోర్చుగీసువారి ద్వారా వచ్చాయి. గోవాలో గోథిక్, బరోక్ శైలి చర్చిలు వెలిశాయి.
గుత్తాధిపత్యం ఎందుకు విఫలమైంది. అది నౌకా ఆధిక్యంపై ఆధారపడింది. డచ్‌వారు, ఇంగ్లీషువారు ఎక్కువ నిధులున్న జాయింట్ స్టాక్ కంపెనీలను రంగంలోకి దించిన తర్వాత పోర్చుగీసువారు సిలోన్, మలక్కా, మలబార్ తీరంలో పట్టు కోల్పోయారు.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "వాస్కో డ గామా గోవాలో దిగాడు." ✓ అతను 1498లో కాలికట్ (కప్పాడ్) దగ్గర దిగాడు.
✗ "అల్మీడా గోవాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు." ✓ 1510లో గోవాను స్వాధీనం చేసుకున్నది అల్బుకర్క్. అల్మీడా గుర్తింపు నీలి జలాల విధానం, డయ్యూ (1509).
✗ "1510లో గోవా రాజధాని అయింది." ✓ నినో డ కున్హా కాలంలో 1530లో రాజధాని అయింది. అంతకుముందు రాజధాని కొచ్చిన్.
✗ "పోర్చుగీసువారు 1661లో బొంబాయిని కంపెనీకి ఇచ్చారు." ✓ 1661లో అది రెండో చార్లెస్కు దక్కింది; కంపెనీకి 1668లో వచ్చింది.
✗ "కార్టాజ్ ఒక భూమి పన్ను." ✓ అది సముద్రంలో ఓడలకు ఇచ్చే నౌకా అనుమతి పత్రం.

త్వరిత పునశ్చరణ

1498: కాలికట్ (కప్పాడ్) వద్ద వాస్కో డ గామా; జామొరిన్.
1503: కొచ్చిన్‌లో మొదటి పోర్చుగీసు కోట.
అల్మీడా (1505–09): నీలి జలాల విధానం; డయ్యూ 1509.
అల్బుకర్క్: బీజాపూర్ నుంచి గోవా 1510; మలక్కా 1511.
1530: రాజధాని గోవాకు మార్పు.
కార్టాజ్: సముద్ర అనుమతి పత్రం.
1556: గోవాలో మొదటి ముద్రణాలయం.
1632: షాజహాన్ వారిని హుగ్లీ నుంచి వెళ్లగొట్టాడు.
1961: గోవా, డామన్, డయ్యూ భారత్‌లో విలీనం.

ఇంకా లోతుగా: మెయిన్స్ రాత (APPSC Group 1 సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: సముద్ర శక్తి ఒక వాణిజ్య సామ్రాజ్యాన్ని నిలబెట్టగలదని పోర్చుగీసువారు చూపించారు; ఈ పాఠాన్ని తర్వాతి యూరోపియన్ కంపెనీలు వాడుకున్నాయి.
విశ్లేషణ:
- బలాలు: నౌకా ఆధిక్యం, ఫిరంగులున్న ఓడలు, కోటల వలయం.
- బలహీనతలు: తక్కువ సంఖ్యాబలం, మత అసహనం, అవినీతితో కూడిన ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యం.
- ప్రభావం: భారత లోతట్టు ప్రాంతాలపై పరిమితం; తీరంపై, హిందూ మహాసముద్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఎక్కువ.
"ఇతరులు ఎందుకు విజయం సాధించారు?" అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఇచ్చే విధానం: డచ్, ఇంగ్లీష్ కంపెనీలు ఎక్కువ మూలధనం, సౌకర్యవంతమైన వ్యూహాలు ఉన్న ప్రైవేట్ జాయింట్ స్టాక్ సంస్థలు.
ఉదాహరణ: కార్టాజ్ అరేబియా సముద్రాన్ని అనుమతి పత్రం ఉంటేనే ప్రయాణించగల సముద్రంగా మార్చింది; దీన్ని భారతీయ నౌకా వర్తకులు వ్యతిరేకించారు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.