APPSC Group 2 · Environment and ecology · Ecology and ecosystems
భూ బయోమ్‌లు: ఆవరణ లక్షణాలు, అనుకూలనాలు
బయోమ్ అంటే భూమిపై గుర్తించగలిగే అతిపెద్ద మొక్కలు, జంతువుల సమూహం. దీనిని ప్రధానంగా ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం రూపొందిస్తాయి; అందులోని జాతులు ఆ పరిస్థితులకు తగిన అనుకూలనాలను చూపుతాయి.
- APPSC Group 2
- 8 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- బయోమ్ (biome): గుర్తించగలిగే అతిపెద్ద మొక్కలు, జంతువుల సమూహం. దీని విస్తరణను ప్రధానంగా శీతోష్ణస్థితి (climate), ముఖ్యంగా ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం (precipitation) నియంత్రిస్తాయి.
- ప్రధాన భూ బయోమ్‌లు:
- ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం
- ఉష్ణమండల ఆకురాల్చే (రుతుపవన) అడవి
- సవన్నా
- ఎడారి
- సమశీతోష్ణ గడ్డి భూములు
- సమశీతోష్ణ ఆకురాల్చే అడవి
- మధ్యధరా పొదల అడవి (Mediterranean scrub)
- టైగా (ఉత్తర శృంగాకార అడవి – boreal coniferous forest)
- టండ్రా
- ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం (tropical rain forest): ఏడాది పొడవునా వేడి, తేమ; చాలా ఎక్కువ వైవిధ్యం; అనేక అంతస్తుల పందిరి (canopy).
- సవన్నా (savanna): అక్కడక్కడ చెట్లు ఉండే ఉష్ణమండల గడ్డిభూమి; మంటలు, పశువుల మేత దీనిని నిలిపి ఉంచుతాయి.
- ఎడారి: చాలా తక్కువ వర్షపాతం (సాధారణంగా ఏడాదికి సుమారు 25 సెం.మీ. కంటే తక్కువ); ఎడారి మొక్కలు (జీరోఫైట్‌లు – xerophytes), నీటిని పొదుపు చేసే జంతువులు.
- టైగా (taiga): చల్లని ఉత్తర ప్రాంతాల శృంగాకార అడవి; సమశీతోష్ణ అడవికి, టండ్రాకు మధ్య ఉంటుంది.
- టండ్రా (tundra): చెట్లు ఉండవు; ఉపరితలం కింద శాశ్వత హిమభూమి (permafrost); లైకెన్‌లు, మాస్‌లు; రెయిన్‌డీర్ (కారిబూ).
- భారత అడవులను చాంపియన్, సేథ్ (Champion and Seth, 1968) 16 రకాల సమూహాలుగా (type groups) వర్గీకరించారు.
- భారత్‌లో అత్యధికంగా విస్తరించిన అటవీ రకాల సమూహాలు ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే, ఉష్ణమండల తేమ ఆకురాల్చే అడవులు.
వివరణ
ప్రధాన బయోమ్‌లు ఒక్క చూపులో
| బయోమ్ | శీతోష్ణస్థితి | విశిష్ట జీవజాలం |
|---|---|---|
| ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం | వేడి; ఏడాది పొడవునా భారీ వర్షం | ఎత్తైన సతతహరిత చెట్లు, పెద్ద తీగలు (లయానాలు), ఉపరిమొక్కలు (ఎపిఫైట్‌లు); అమెజాన్, కాంగో, ఆగ్నేయాసియా; భారత్‌లో పశ్చిమ కనుమలు, ఈశాన్యం |
| ఉష్ణమండల ఆకురాల్చే | వేడి; కాలానుగుణ (రుతుపవనాల) వర్షం | టేకు, సాల్; పొడి కాలంలో చెట్లు ఆకులు రాలుస్తాయి |
| సవన్నా | వేడి; సుదీర్ఘ పొడి కాలం | గడ్డి, అక్కడక్కడ చెట్లు; ఆఫ్రికాలో పెద్ద పెద్ద మేసే జంతువుల మందలు |
| ఎడారి | చాలా పొడి; పగలు–రాత్రి ఉష్ణోగ్రతల్లో తీవ్ర వ్యత్యాసం | కాక్టస్‌లు, ముళ్ల పొదలు; కంగారూ ఎలుక, ఒంటె |
| సమశీతోష్ణ గడ్డి భూములు | చల్లని శీతాకాలం, వెచ్చని వేసవి, మోస్తరు వర్షం | గడ్డి; లోతైన సారవంతమైన నేలలు; ప్రయరీలు, పంపాలు, స్టెప్పీలు, వెల్డ్, డౌన్స్ |
| సమశీతోష్ణ ఆకురాల్చే | నాలుగు రుతువులు | ఓక్, మేపుల్, బీచ్ |
| టైగా | సుదీర్ఘ చల్లని శీతాకాలం, చిన్న వేసవి | స్ప్రూస్, ఫర్, పైన్; మూస్ జింక |
| టండ్రా | అతి చల్లగా; చిన్న వేసవి | లైకెన్‌లు, మాస్‌లు, మరుగుజ్జు పొదలు; రెయిన్‌డీర్, ఆర్కిటిక్ నక్క |
ప్రాంతాల వారీగా సమశీతోష్ణ గడ్డి భూములు
| పేరు | ప్రాంతం |
|---|---|
| ప్రయరీలు | ఉత్తర అమెరికా |
| పంపాలు | దక్షిణ అమెరికా (అర్జెంటీనా) |
| స్టెప్పీలు | యూరేషియా |
| వెల్డ్ | దక్షిణాఫ్రికా |
| డౌన్స్ | ఆస్ట్రేలియా |
ఎడారి జీవనానికి అనుకూలనాలు
- మొక్కలు (ఎడారి మొక్కలు): మందమైన క్యూటికల్; లోపలికి కుంగిన పత్ర రంధ్రాలు (stomata); ముళ్లుగా మారిన ఆకులు; బల్లపరుపు కాండంలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ (నాగజెముడు – Opuntia); లోతైన లేదా విస్తృతమైన వేర్లు; రాత్రివేళ పత్ర రంధ్రాలు తెరుచుకునే సీఏఎం (CAM) కిరణజన్య సంయోగక్రియ.
- జంతువులు: కంగారూ ఎలుక కొవ్వును ఆక్సీకరణం చేసి నీటిని పొందుతుంది, చాలా గాఢమైన మూత్రాన్ని విసర్జిస్తుంది; అనేక జంతువులు రాత్రివేళ చురుకుగా ఉంటాయి; ఒంటెలు నీటి నష్టాన్ని తట్టుకుంటాయి.
చలికి అనుకూలనాలు
- అలెన్ నియమం (Allen's rule): చల్లని శీతోష్ణస్థితుల్లోని క్షీరదాలకు చెవులు, అవయవాలు పొట్టిగా ఉంటాయి; దీనివల్ల ఉష్ణ నష్టం తగ్గుతుంది.
- బెర్గ్‌మాన్ నియమం (Bergmann's rule): సంబంధిత జంతువుల సమూహంలో చల్లని శీతోష్ణస్థితుల్లోనివి పెద్ద శరీరాలు కలిగి ఉంటాయి. పెద్ద శరీరానికి యూనిట్ ఘనపరిమాణానికి ఉపరితల వైశాల్యం తక్కువ, అందువల్ల అది ఉష్ణాన్ని నెమ్మదిగా కోల్పోతుంది.
- మందమైన బొచ్చు, కొవ్వు పొర (సీల్‌లు), శీతకాల సుప్తావస్థ (hibernation), వలస.
లోతైన విశ్లేషణ
వర్షారణ్యం సుసంపన్నం, కానీ దాని నేల ఎందుకు పేదది
- వెచ్చని, తేమ పరిస్థితులు విచ్ఛిన్నాన్ని వేగవంతం చేస్తాయి. పోషకాలు విడుదలైన వెంటనే మొక్కలు వాటిని గ్రహిస్తాయి. అందుకే చాలా పోషకాలు నేలలో కాకుండా వృక్షసంపదలోనే ఉంటాయి.
- భారీ వర్షం నేలను నిక్షాళనం చేసి పేదగా మారుస్తుంది (చాలా చోట్ల లాటరైట్ నేలగా).
- అందుకే అడవిని నరికేస్తే కొన్నేళ్లలోనే పంటలు విఫలమై భూమి క్షీణిస్తుంది. సుదీర్ఘ బీడు కాలం ఉంటేనే పోడు వ్యవసాయం సాగుతుంది.
భారత అటవీ రకాలు (చాంపియన్, సేథ్)
| రకాల సమూహం | వర్షపాతం (సుమారు) | భారత్‌లో ఎక్కడ |
|---|---|---|
| ఉష్ణమండల తడి సతతహరిత | 250 సెం.మీ. పైన | పశ్చిమ కనుమలు, ఈశాన్యం, అండమాన్ నికోబార్ |
| ఉష్ణమండల తేమ ఆకురాల్చే | 100–200 సెం.మీ. | పశ్చిమ కనుమల తూర్పు వాలులు, ఒడిశా, ఝార్ఖండ్, తెరాయ్ |
| ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే | 70–100 సెం.మీ. | ద్వీపకల్ప పీఠభూమి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చాలా భాగం |
| ఉష్ణమండల ముళ్ల అడవి | 70 సెం.మీ. కంటే తక్కువ | రాజస్థాన్, గుజరాత్, దక్కన్‌లోని పొడి వర్షచ్ఛాయ ప్రాంతాలు |
| పర్వత సమశీతోష్ణ, ఆల్పైన్ | ఎత్తును బట్టి మారుతుంది | హిమాలయాలు, నీలగిరులు |
- విట్టేకర్ బయోమ్ చిత్రం (Whittaker's biome diagram) బయోమ్‌లను రెండు అక్షాలపై చూపుతుంది: సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రత, సగటు వార్షిక అవపాతం. మంటలు, నేల, మేత సరిహద్దును మార్చగలవు (ఉదాహరణకు సవన్నా, అడవి మధ్య).
- ఎత్తు అక్షాంశాన్ని అనుకరిస్తుంది. హిమాలయ వాలును ఎక్కుతుంటే ఉష్ణమండల, సమశీతోష్ణ, శృంగాకార, ఆల్పైన్ మండలాలు వరుసగా ఎదురవుతాయి; భూమధ్యరేఖ నుంచి ఆర్కిటిక్‌కు ప్రయాణించినట్లే.
- టండ్రా, టైగా శాశ్వత హిమభూమిలో పెద్ద మొత్తంలో నేల కర్బనాన్ని నిల్వ చేసుకుంటాయి. అది కరిగితే కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్ విడుదలై భూతాపాన్ని పెంచుతాయి (ENV-BC-02 చూడండి).
ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం
- ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవుల్లో ఎక్కువ భాగం ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు; పొడిగా ఉండే రాయలసీమ జిల్లాల్లో ఉష్ణమండల ముళ్ల అడవులు ఉన్నాయి.
- తూర్పు కనుమల్లోని నల్లమల, శేషాచలం కొండలు ప్రధాన అటవీ ప్రాంతాలు. నల్లమలలోని నాగార్జునసాగర్–శ్రీశైలం పులుల అభయారణ్యం విస్తీర్ణం పరంగా భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద పులుల సంరక్షణ కేంద్రం.
- ఎర్రచందనం (Pterocarpus santalinus) దక్షిణ తూర్పు కనుమలకు, ప్రధానంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శేషాచలం, సమీప కొండలకు మాత్రమే పరిమితమైన స్థానిక (endemic) జాతి. ఇది పొడి ఆకురాల్చే అడవి జాతి; ఇప్పుడు అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న జాతిగా నమోదైంది; దీని అక్రమ రవాణా పెద్ద సమస్య.
- శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వు (2010లో ప్రకటించారు) ఈ పొడి ఆకురాల్చే భూదృశ్యాన్ని రక్షిస్తుంది.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "బయోమ్‌ల విస్తరణను ప్రధానంగా నేల నియంత్రిస్తుంది." ✓ ప్రధానంగా శీతోష్ణస్థితి (ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం) నియంత్రిస్తుంది.
- ✗ "వర్షారణ్య నేలలు చాలా సారవంతమైనవి." ✓ అవి సాధారణంగా పేద నేలలు; పోషకాలు వృక్షసంపదలో ఉంటాయి.
- ✗ "పంపాలు ఆస్ట్రేలియాలో ఉన్నాయి." ✓ పంపాలు దక్షిణ అమెరికాలో ఉన్నాయి. ఆస్ట్రేలియాలో డౌన్స్; దక్షిణాఫ్రికాలో వెల్డ్.
- ✗ "చల్లని ప్రాంత జంతువులు పెద్దవిగా ఉంటాయని అలెన్ నియమం చెబుతుంది." ✓ అది బెర్గ్‌మాన్ నియమం. అలెన్ నియమం పొట్టి అవయవాలు, చెవుల గురించి.
- ✗ "భారత్‌లో అత్యధికంగా విస్తరించిన రకం ఉష్ణమండల సతతహరిత అడవి." ✓ ఉష్ణమండల పొడి, తేమ ఆకురాల్చే అడవులే అత్యధికంగా విస్తరించాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
- బయోమ్: అతిపెద్ద జీవ సమూహం; ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం నియంత్రిస్తాయి.
- వర్షారణ్యం: వేడి, తేమ, వైవిధ్యం, పేద నేల.
- సవన్నా: అక్కడక్కడ చెట్లున్న గడ్డిభూమి; మంటలు దానిని నిలిపి ఉంచుతాయి.
- టైగా = ఉత్తర శృంగాకార అడవులు; టండ్రా = చెట్లు లేవు, శాశ్వత హిమభూమి.
- ప్రయరీలు (ఉత్తర అమెరికా), పంపాలు (దక్షిణ అమెరికా), స్టెప్పీలు (యూరేషియా), వెల్డ్ (దక్షిణాఫ్రికా), డౌన్స్ (ఆస్ట్రేలియా).
- అలెన్ నియమం: చలిలో పొట్టి అవయవాలు; బెర్గ్‌మాన్ నియమం: చలిలో పెద్ద శరీరం.
- ఎడారి మొక్కలు: సీఏఎం, కుంగిన పత్ర రంధ్రాలు, ముళ్లు; కంగారూ ఎలుక జీవక్రియ నీటిని తయారుచేసుకుంటుంది.
- చాంపియన్, సేథ్ (1968): 16 అటవీ రకాల సమూహాలు.
- భారత్‌లో ఆకురాల్చే అడవులు అత్యధికంగా విస్తరించాయి.
- ఎర్రచందనం: ఆంధ్రప్రదేశ్ దక్షిణ తూర్పు కనుమలకు మాత్రమే పరిమితమైన స్థానిక జాతి.
ఇంకా లోతుగా: మెయిన్స్ రాత (APPSC Group 2 సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
మెయిన్స్ రాత
- చట్రం: బయోమ్‌లను శీతోష్ణస్థితి నిర్ణయిస్తుంది, కాబట్టి వాతావరణ మార్పు బయోమ్ సరిహద్దులను జరుపుతోంది. తగినంత వేగంగా తరలలేని జాతులు నష్టాన్ని ఎదుర్కొంటాయి.
- విశ్లేషణ అంశాలు:
- వర్షారణ్యాల నష్టం ఒక పెద్ద కర్బన సింక్‌ను, ప్రపంచ జీవవైవిధ్యంలో చాలా భాగాన్ని తొలగిస్తుంది; పేద నేలల వల్ల పునరుద్ధరణ నెమ్మదిగా జరుగుతుంది.
- గడ్డి భూముల విలువను తక్కువగా అంచనా వేస్తున్నారు: భారత్‌లో చాలా గడ్డి భూములను "బంజరు భూమి"గా వర్గీకరించి వాటిలో చెట్లు నాటుతున్నారు. ఇది బట్టమేక పక్షి (great Indian bustard) వంటి గడ్డిభూమి జాతులకు హాని చేస్తుంది.
- ఎడారులు విస్తరిస్తున్నాయి: శీతోష్ణస్థితి పొడిగా ఉన్న చోట మాత్రమే కాదు, భూమి క్షీణించిన చోట కూడా (ఎడారీకరణ – desertification).
- పర్వత బయోమ్‌లు పైకి జరుగుతున్నాయి; శిఖరాన ఆల్పైన్ జాతులకు చోటు లేకుండా పోతోంది.
- ముందున్న మార్గం:
- గడ్డి భూములు, పొదల అడవులు సహా ప్రతి బయోమ్ రకాన్ని రక్షించడం
- క్షీణించిన భూమిని ఆ బయోమ్‌కు సరిపడే స్థానిక జాతులతో పునరుద్ధరించడం
- ఎత్తు, అక్షాంశ ప్రవణతల వెంట వాతావరణ మార్పును తట్టుకునే కారిడార్లు
- ఉదాహరణ: భారతదేశ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవుల్లో (మధ్య భారతం, దక్కన్) దేశంలోని పులుల్లో ఎక్కువ భాగం, గిరిజన జనాభాలో చాలా భాగం ఉన్నాయి. అందుకే వాటి రక్షణ సంరక్షణను జీవనోపాధులతో ముడిపెడుతుంది.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Ecology and ecosystems notes · APPSC Group 2 notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.