నేరం: నిర్వచనాలు, అంశాలు, వర్గీకరణ, నేర బాధ్యత…

ముఖ్య వాస్తవాలు

కొత్త నేర చట్టాలు (2023 డిసెంబర్‌లో ఆమోదం, 2024 జూలై 1 నుంచి అమలు):

కొత్త చట్టం	దేని స్థానంలో	సెక్షన్లు
భారతీయ న్యాయ సంహిత (బీఎన్‌ఎస్)	భారత శిక్షాస్మృతి (ఐపీసీ), 1860	358 (ఐపీసీ: 511)
భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్)	నేర శిక్షాస్మృతి ప్రక్రియ (సీఆర్‌పీసీ), 1973	531
భారతీయ సాక్ష్య అధినియం (బీఎస్‌ఏ)	భారత సాక్ష్య చట్టం, 1872	170

నేరానికి నిర్వచనాలు:
- బ్లాక్‌స్టోన్ (Blackstone) (వ్యాఖ్యానాలు (Commentaries), 1765–69): ఒక చర్యను నిషేధించే లేదా ఆదేశించే ప్రజా చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ చేసిన లేదా చేయకుండా వదిలిన చర్య.
- ఆస్టిన్ (Austin): సార్వభౌముడు లేదా అతని అధీన అధికారులు విచారించే తప్పు.
- కెన్నీ (Kenny): శిక్ష దండనాత్మకంగా ఉండి, దాన్ని ప్రైవేటు వ్యక్తి క్షమించలేని, రాజు (రాజ్యం) మాత్రమే క్షమించగల తప్పులు.
- టాపన్ (Tappan) (1947): ఎలాంటి సమర్థన లేదా ప్రతివాదన లేకుండా నేర చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ చేసిన, రాజ్యం శిక్షించే, ఉద్దేశపూర్వక చర్య లేదా విస్మరణ.
- గారోఫాలో: దయ, నిజాయితీ భావాలను దెబ్బతీసే సహజ నేరం.
- డర్క్‌హైమ్: సామూహిక అంతశ్చేతనను (collective conscience) దెబ్బతీసే చర్య.
భారతదేశంలో చట్టపరమైన నిర్వచనం: "అపరాధం (offence)" = చట్టం శిక్షార్హం చేసిన చర్య లేదా విస్మరణ (ఐపీసీ సెక్షన్ 40; సాధారణ క్లాజుల చట్టం (General Clauses Act) 1897, సెక్షన్ 3(38)). బీఎన్‌ఎస్ ఇదే అర్థాన్ని కొనసాగిస్తుంది.
నేరానికి నాలుగు అంశాలు: (1) ఒక మనిషి (చట్టపరమైన బాధ్యత ఉన్న, బాధ్యత వయసు వచ్చిన వ్యక్తి), (2) నేర మనస్సు, (3) నేర చర్య, (4) వ్యక్తికి లేదా సమాజానికి హాని.
మనస్సు దోషపూరితం కానిదే చర్య దోషం కాదు (Actus non facit reum nisi mens sit rea): మనస్సు కూడా దోషపూరితం అయితేనే చర్య ఒక వ్యక్తిని దోషిని చేస్తుంది.
నేరానికి నాలుగు దశలు: ఉద్దేశం → సన్నాహం → ప్రయత్నం → నేరం పూర్తి చేయడం. ఉద్దేశం ఒక్కటే ఎప్పుడూ శిక్షార్హం కాదు; సన్నాహం సాధారణంగా కాదు; ప్రయత్నం శిక్షార్హం.
ప్రయత్నం: ఐపీసీ 511 → బీఎన్‌ఎస్ 62 (ప్రయత్నానికి సాధారణ శిక్ష).
తీవ్ర నేరం (felony) vs స్వల్ప నేరం (misdemeanour) (ఇంగ్లిష్ చట్టం): స్వల్ప నేరాలు తక్కువ తీవ్రమైన నేరాలు.
స్వతహాగా తప్పు (mala in se) (స్వభావరీత్యా తప్పు: హత్య, దొంగతనం) vs నిషేధం వల్ల తప్పు (mala prohibita) (చట్టం నిషేధించినందువల్లే తప్పు: ట్రాఫిక్, లైసెన్స్ నేరాలు).
బాధితుడు లేని నేరం (victimless crime) (ఎడ్విన్ షుర్ (Edwin Schur), బాధితులు లేని నేరాలు (Crimes Without Victims), 1965): సమ్మతి ఉన్న వయోజనులు, ఫిర్యాదు చేసే బాధితుడు ఉండడు: వ్యభిచారం, జూదం, మాదకద్రవ్యాల వినియోగం, బహిరంగ తాగుబోతుతనం.
న్యాయ సూత్రాలు, అధికరణం 20:
- చట్టం లేనిదే నేరం లేదు, శిక్ష లేదు (Nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege): చర్య జరిగిన సమయంలో అమలులో ఉన్న చట్టం లేకుండా నేరం లేదు, శిక్ష లేదు → అధికరణం 20(1).
- ఎవరినీ రెండుసార్లు వేధించరాదు (Nemo debet bis vexari): ద్వంద్వ శిక్ష (double jeopardy) నిషేధం → అధికరణం 20(2).
- తనకు వ్యతిరేకంగా తానే ఆరోపించుకోనక్కర్లేదు (Nemo tenetur se ipsum accusare): ఎవరూ తనపై తానే నేరారోపణ చేసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు → అధికరణం 20(3).
- చట్టం తెలియకపోవడం సాకు కాదు (Ignorantia juris non excusat): చట్టం తెలియకపోవడం సాకు కాదు (వాస్తవం తెలియకపోవడం సాకు కావచ్చు).
- చట్టం అల్ప విషయాలను పట్టించుకోదు (De minimis non curat lex): చట్టం చిన్న విషయాలను విస్మరిస్తుంది (ఐపీసీ 95 → బీఎన్‌ఎస్ 33).
- ఆరోపించేవారిపైనే రుజువు భారం (Ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat): రుజువు భారం తిరస్కరించేవారిపై కాదు, ఆరోపించేవారిపై ఉంటుంది.
నిర్దోషిత్వ పూర్వభావన (presumption of innocence): నిందితుడు సహేతుక సందేహానికి అతీతంగా దోషిగా రుజువయ్యేవరకు నిర్దోషి; రుజువు భారం ప్రాసిక్యూషన్‌పై ఉంటుంది. వూల్మింగ్టన్ కేసు (Woolmington v DPP, 1935): నేర చట్టపు "బంగారు దారం (golden thread)". యూడీహెచ్‌ఆర్ (UDHR) అధికరణం 11, ఐసీసీపీఆర్ (ICCPR) అధికరణం 14(2) కూడా.
ఉన్మాదం: మెక్‌నాటన్ నియమాలు (M'Naghten rules) (హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్, 1843) → ఐపీసీ 84 → బీఎన్‌ఎస్ 22: చర్య చేసిన సమయంలో మతిస్థిమితం లేకపోవడం వల్ల ఆ వ్యక్తి చర్య స్వభావాన్ని తెలుసుకోలేకపోతే లేదా అది తప్పు లేదా చట్ట విరుద్ధం అని తెలుసుకోలేకపోతే అది నేరం కాదు.
పిల్లలు: 7 ఏళ్లలోపు: నేరం కాదు (ఐపీసీ 82 → బీఎన్‌ఎస్ 20, నేర సామర్థ్యం లేని వయసు (doli incapax)); 7–12 ఏళ్లు: అర్థం చేసుకునేంత పరిపక్వత లేకపోతే నేరం కాదు (ఐపీసీ 83 → బీఎన్‌ఎస్ 21).
శిక్షల రకాలు: ఐపీసీ 53 → బీఎన్‌ఎస్ 4: మరణశిక్ష, యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష, కారాగార శిక్ష (కఠిన లేదా సాధారణ), ఆస్తి జప్తు, జరిమానా, (బీఎన్‌ఎస్‌లో కొత్తగా) సమాజ సేవ (community service).

వివరణ

1. నేరం, అపకృత్యం, పాపం.

అంశం	నేరం	అపకృత్యం (tort, పౌర తప్పు)
ఎవరికి వ్యతిరేకంగా తప్పు	సమాజం, రాజ్యం	ఒక వ్యక్తి
చర్యలు చేపట్టేది	రాజ్యం (ప్రాసిక్యూషన్)	నష్టపోయిన వ్యక్తి (దావా)
పరిష్కారం	శిక్ష	నష్టపరిహారం
ప్రైవేటుగా రాజీ పడవచ్చా?	రాజీ పడదగిన నేరాల్లో మాత్రమే	అవును, స్వేచ్ఛగా

పాపం అంటే మత లేదా నైతిక నియమాల ఉల్లంఘన; చట్టం దాన్ని శిక్షార్హం చేస్తేనే అది నేరం. చాలా చర్యలు నేరం, అపకృత్యం రెండూ అవుతాయి (దాడి, పరువు నష్టం).

2. నేర చర్య (actus reus). నేరపు భౌతిక పార్శ్వం: చట్టం వివరించిన పరిస్థితుల్లో, నిషిద్ధ ఫలితానికి కారణమయ్యే స్వచ్ఛంద చర్య లేదా చట్టవిరుద్ధ విస్మరణ. చర్య చేయాల్సిన చట్టపరమైన బాధ్యత ఉన్నచోట మాత్రమే విస్మరణ నేరం అవుతుంది (బిడ్డకు ఆహారం పెట్టని తల్లిదండ్రి; విధి నిర్వర్తించని ప్రభుత్వోద్యోగి).

3. నేర మనస్సు (mens rea). నేరపు మానసిక పార్శ్వం. ఎక్కువ నుంచి తక్కువ నిందార్హత వరకు రూపాలు:

ఉద్దేశం (intention): ఫలితాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకోవడం (హత్య);
జ్ఞానం (knowledge): ఫలితం వచ్చే అవకాశం ఉందని తెలిసి ఉండడం;
దుస్సాహసం (recklessness / rashness): తెలిసే అనుచిత ప్రమాదానికి పాల్పడడం;
నిర్లక్ష్యం (negligence): సహేతుకమైన వ్యక్తి తీసుకునే జాగ్రత్త తీసుకోకపోవడం (నిర్లక్ష్యం వల్ల మరణం: ఐపీసీ 304A → బీఎన్‌ఎస్ 106).

ప్రేరణ (motive) (ఎవరైనా ఎందుకు చేశారు) నేరపు అంశం కాదు: మంచి ప్రేరణ నేరాన్ని క్షమించదు, అయితే శిక్ష విధింపులో లేదా సాక్ష్యంగా అది ముఖ్యం కావచ్చు.

4. నేర మనస్సుకు మినహాయింపులు: కఠిన బాధ్యత (strict liability). కొన్ని ప్రజా సంక్షేమ నేరాలు (ఆహార కల్తీ, విదేశీ మారకం, తూనికలు కొలతలు, కొన్ని పర్యావరణ, ట్రాఫిక్ చట్టాలు) నేర మనస్సు రుజువు లేకుండానే శిక్షార్హం. మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం vs ఎం.హెచ్. జార్జ్ కేసు (State of Maharashtra v M.H. George, 1965): ఆర్‌బీఐ (RBI) నియమం తెలియకుండా భారతదేశంలోకి బంగారం తెచ్చిన ఒక విదేశీయుడిని సుప్రీంకోర్టు దోషిగా నిర్ధారించింది; చట్టపు స్వభావం వల్ల నేర మనస్సు అవసరం లేకుండా పోయింది.

5. నేర దశలు వివరంగా.

ఉద్దేశం: శిక్షార్హం కాదు (కేవలం ఆలోచన ఎవరికీ హాని చేయదు, దాన్ని రుజువు చేయలేం).
సన్నాహం: సాధనాలను సమకూర్చుకోవడం (విషం కొనడం). సాధారణంగా శిక్షార్హం కాదు, ఎందుకంటే ఆ వ్యక్తి ఇంకా మనసు మార్చుకోవచ్చు (పశ్చాత్తాపానికి అవకాశం (locus poenitentiae)). మినహాయింపులు: రాజ్యంపై యుద్ధం చేయడానికి సన్నాహం, దోపిడీ (dacoity)కి సన్నాహం, నకిలీ తయారీ (counterfeiting) సాధనాలను తయారు చేయడం లేదా కలిగి ఉండడం.
ప్రయత్నం: సన్నాహం ముగిశాక నేరం దిశగా ప్రత్యక్ష అడుగు. శిక్షార్హం: సాధారణ నియమం ఐపీసీ 511 → బీఎన్‌ఎస్ 62 (ఆ నేరానికి గరిష్ఠ కాలంలో సగం వరకు); నిర్దిష్ట ప్రయత్నాలు వేర్వేరు నేరాలు (హత్యాయత్నం ఐపీసీ 307 → బీఎన్‌ఎస్ 109).
నేరం పూర్తి చేయడం: పూర్తి నేరం.

అభయానంద్ మిశ్రా vs బిహార్ రాష్ట్రం కేసు (Abhayanand Mishra v State of Bihar, 1961): సన్నాహం పూర్తయ్యాక, అది చివరి చర్య కాకపోయినా, ఆ వ్యక్తి నేరం దిశగా ఒక చర్య చేసినప్పుడు ప్రయత్నం మొదలవుతుంది.

6. నేరాల వర్గీకరణ.

ఆధారం	వర్గాలు	ఉదాహరణ లేదా గమనిక
తీవ్రత (ఇంగ్లిష్)	తీవ్ర నేరం / స్వల్ప నేరం	ఇంగ్లండ్ 1967లో ఈ విభజనను రద్దు చేసింది
నైతిక స్వభావం	స్వతహాగా తప్పు / నిషేధం వల్ల తప్పు	హత్య / లైసెన్స్ లేకుండా డ్రైవింగ్
పోలీసు అధికారం (సీఆర్‌పీసీ → బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్)	కాగ్నిజబుల్ / నాన్-కాగ్నిజబుల్	వారెంట్ లేకుండా అరెస్టు కాగ్నిజబుల్ నేరాల్లో మాత్రమే
బెయిల్	బెయిలబుల్ / నాన్-బెయిలబుల్	బెయిలబుల్ నేరాల్లో మాత్రమే బెయిల్ హక్కు
రాజీ	రాజీ పడదగిన / రాజీ పడలేని	సీఆర్‌పీసీ 320 → బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్ 359
విచారణ ప్రక్రియ	సమన్ల కేసు / వారెంట్ కేసు	వారెంట్ కేసు: 2 ఏళ్లకు మించిన జైలు శిక్ష
బాధితుడు లేదా లక్ష్యం	వ్యక్తి, ఆస్తి, రాజ్యం, ప్రజలు	హత్య, దొంగతనం, రాజద్రోహం తరహా, అల్లర్లు
నేరస్థుడి రకం	వైట్ కాలర్, వ్యవస్థీకృత, బాల, వృత్తిపర	సదర్లాండ్: వైట్ కాలర్ (1939)

7. బాధితుడు లేని నేరాలు. "బాధితుడు" సమ్మతిస్తాడు లేదా నేరస్థుడే స్వయంగా బాధితుడు, ఎవరూ ఫిర్యాదు చేయరు కాబట్టి వీటిని అలా పిలుస్తారు. ఉదాహరణలు: వ్యభిచారం, జూదం, మాదకద్రవ్యాల వినియోగం, తాగుబోతుతనం, (గతంలో) ఆత్మహత్యాయత్నం, వయోజనుల స్వలింగ సంపర్క చర్యలు. చర్చ: వీటిని శిక్షించడం పోలీసు శ్రమను వృథా చేస్తుందని, అవినీతిని పెంచుతుందని, వాటిని రహస్యంగా సాగేలా చేస్తుందని షుర్, ఇతరులు వాదించారు; కుటుంబాలకు, సమాజానికి ఇంకా హాని జరుగుతుందని విమర్శకులు సమాధానమిస్తారు. భారతదేశంలో సుప్రీంకోర్టు సమ్మతి ఉన్న వయోజనుల స్వలింగ చర్యలను నేరాల జాబితా నుంచి తొలగించింది (నవతేజ్ సింగ్ జోహార్ కేసు, 2018), బీఎన్‌ఎస్ ఐపీసీ 309 (ఆత్మహత్యాయత్నం)ను సాధారణ నేరంగా కొనసాగించలేదు.

8. చట్టబద్ధత, అధికరణం 20. అధికరణం 20 నిందితుడికి మూడు రక్షణలు ఇస్తుంది:

20(1) చేసిన సమయంలో నేరం కాని చర్యకు శిక్ష లేదు, అప్పటి చట్టం అనుమతించిన దాని కంటే ఎక్కువ శిక్ష లేదు (గతానికి వర్తించే నేర చట్టం లేదు (no ex post facto criminal law));
20(2) ఒకే నేరానికి ఏ వ్యక్తినీ రెండుసార్లు విచారించి శిక్షించరాదు (సీఆర్‌పీసీ 300 → బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్ 337 కూడా);
20(3) ఏ నిందితుడినీ తనకు వ్యతిరేకంగా సాక్ష్యం చెప్పమని బలవంతం చేయరాదు.

అత్యవసర పరిస్థితిలో కూడా అధికరణం 20ను నిలిపివేయలేరు (44వ రాజ్యాంగ సవరణ, 1978).

9. నిర్దోషిత్వ పూర్వభావన, రుజువు భారం.

ప్రాసిక్యూషన్ దోషాన్ని సహేతుక సందేహానికి అతీతంగా రుజువు చేయాలి; నిందితుడు తన నిర్దోషిత్వాన్ని రుజువు చేయనక్కర్లేదు.
బ్లాక్‌స్టోన్ నిష్పత్తి: ఒక్క నిర్దోషి బాధపడడం కంటే పది మంది దోషులు తప్పించుకోవడం మేలు.
రుజువు భారంపై సాధారణ నియమం: సాక్ష్య చట్టం 101 → బీఎస్‌ఏ 104.
మినహాయింపులు (రుజువు భారం తారుమారు): ఉన్మాదం లేదా ఆత్మరక్షణ హక్కు వంటి సాధారణ మినహాయింపును నిందితుడు కోరినప్పుడు దాన్ని అతనే చూపాలి (సాక్ష్య చట్టం 105 → బీఎస్‌ఏ 108), కానీ సంభావ్యతల సమతుల్యం (balance of probabilities) మేరకే; ప్రాథమిక వాస్తవాలు రుజువైతే ప్రత్యేక చట్టాలు దోషాన్ని పూర్వభావన చేస్తాయి (పోక్సో (POCSO) సెక్షన్లు 29–30, ఎన్‌డీపీఎస్ (NDPS) సెక్షన్ 35, వరకట్న మరణం).
రాజ్యాంగంలో ఇది నేరుగా ఈ మాటల్లో లేదు; న్యాయస్థానాలు దీన్ని అధికరణం 21లో (న్యాయమైన విచారణ) భాగంగా చదివాయి.

10. ఉన్మాదం.

మెక్‌నాటన్ కేసు (M'Naghten's case, 1843): తనను వేధిస్తున్నారని నమ్మి డేనియల్ మెక్‌నాటన్, ప్రధానమంత్రి రాబర్ట్ పీల్ (Robert Peel) కార్యదర్శి ఎడ్వర్డ్ డ్రమండ్ (Edward Drummond)ను కాల్చి చంపాడు. అతను నిర్దోషిగా విడుదల కావడంతో హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ నియమాలు రూపొందించింది: ప్రతి ఒక్కరూ మతిస్థిమితం ఉన్నవారిగా పూర్వభావన; బాధ్యత నుంచి తప్పించుకోవాలంటే, మానసిక వ్యాధి వల్ల తార్కిక లోపం ఏర్పడి, తాను చేసిన చర్య స్వభావం, గుణం తెలియలేదని, లేదా అది తప్పు అని తెలియలేదని నిందితుడు చూపాలి.
చట్టపరమైన vs వైద్యపరమైన ఉన్మాదం: చర్య జరిగిన సమయంలో జ్ఞాన సామర్థ్యం పోయిందా అని మాత్రమే చట్టం అడుగుతుంది. ఒక వ్యక్తి వైద్యపరంగా అనారోగ్యంతో ఉన్నా చట్టపరంగా బాధ్యుడే కావచ్చు.
ఐపీసీ 84 (ఇప్పుడు బీఎన్‌ఎస్ 22) మెక్‌నాటన్ నియమాలపై ఆధారపడింది. దహ్యాభాయ్ ఛగన్‌భాయ్ ఠక్కర్ vs గుజరాత్ రాష్ట్రం కేసు (Dahyabhai Chhaganbhai Thakkar v State of Gujarat, 1964): నిందితుడు చట్టపరమైన ఉన్మాదాన్ని సంభావ్యతల సమతుల్యం మేరకు రుజువు చేయాలి; చర్యకు ముందు, సమయంలో, తర్వాత అతని ప్రవర్తనను న్యాయస్థానం పరిశీలిస్తుంది.
మత్తు (intoxication): అనిచ్ఛాపూర్వక మత్తును ఉన్మాదంలాగే చూస్తారు (ఐపీసీ 85 → బీఎన్‌ఎస్ 23); స్వచ్ఛంద మత్తు రక్షణ కాదు, మత్తులో లేనట్లే జ్ఞానం ఉందని పూర్వభావన చేస్తారు (ఐపీసీ 86 → బీఎన్‌ఎస్ 24).

11. శిక్షల రకాలు (ఐపీసీ 53 → బీఎన్‌ఎస్ 4).

రకం	గమనిక	ఐపీసీ → బీఎన్‌ఎస్
మరణశిక్ష	"అత్యంత అరుదైన కేసుల్లో" మాత్రమే (యూనిట్ III)	53 → 4(a)
యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష	శిక్ష తగ్గించకపోతే మిగిలిన సహజ జీవితకాలం	53 → 4(b)
కారాగార శిక్ష	కఠిన (కఠిన శ్రమతో) లేదా సాధారణ	53 → 4(c)
ఆస్తి జప్తు	రాజ్యం ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకుంటుంది	53 → 4(d)
జరిమానా	జరిమానా చెల్లించకపోతే జైలు	53 → 4(e); 64 → 8
సమాజ సేవ	బీఎన్‌ఎస్‌లో కొత్తది, చిన్న నేరాలకు	4(f)

ఏకాంత కారాగారం (solitary confinement): కఠిన కారాగార శిక్షలో భాగం, మొత్తం మీద గరిష్ఠంగా 3 నెలలు (ఐపీసీ 73 → బీఎన్‌ఎస్ 11; పరిమితులు ఐపీసీ 74 → బీఎన్‌ఎస్ 12).
శిక్షా కాలంలో భిన్నాలు: భిన్నాలు లెక్కించడానికి యావజ్జీవ కారాగార శిక్షను 20 ఏళ్లుగా పరిగణిస్తారు (ఐపీసీ 57 → బీఎన్‌ఎస్ 6).
తగిన ప్రభుత్వం శిక్షను మార్చడం (commutation) (ఐపీసీ 54–55 → బీఎన్‌ఎస్ 5).
రద్దయిన శిక్షలు: దేశాంతర శిక్ష (transportation) (దీని స్థానంలో యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష, 1955), శిక్షాత్మక దాస్యం (penal servitude) (1949), కొరడా దెబ్బలు (whipping) (కొరడా శిక్ష రద్దు చట్టం, 1955).
బీఎన్‌ఎస్‌లో సమాజ సేవ: ఉదాహరణకు మొదటిసారి నేరం చేసినవాడు ₹5,000 లోపు ఆస్తిని చిన్న దొంగతనం చేసి తిరిగి ఇచ్చేస్తే, పరువు నష్టం, తాగిన వ్యక్తి బహిరంగంగా అనుచితంగా ప్రవర్తించడం.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "ఉన్మాదం ఐపీసీ 84, కాబట్టి బీఎన్‌ఎస్ 84." ✓ ఐపీసీ 84 → బీఎన్‌ఎస్ 22. (పిల్లలు: ఐపీసీ 82, 83 → బీఎన్‌ఎస్ 20, 21; ప్రయత్నం: ఐపీసీ 511 → బీఎన్‌ఎస్ 62.)
✗ "వైద్యపరమైన ఉన్మాదం చాలు." ✓ చర్య జరిగిన సమయంలో చట్టపరమైన ఉన్మాదం మాత్రమే: చర్య స్వభావాన్ని లేదా అది తప్పని తెలుసుకోలేకపోవడం.
✗ "మెక్‌నాటన్ నియమాలు, 1883." ✓ 1843, హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్.
✗ "స్వల్ప నేరాలు (misdemeanours) తీవ్రమైన నేరాలు." ✓ తీవ్ర నేరాలు (felonies) తీవ్రమైనవి; స్వల్ప నేరాలు తక్కువ తీవ్రమైనవి.
✗ "ఏ నేరానికైనా సన్నాహం శిక్షార్హం." ✓ సాధారణంగా కాదు; కొన్ని మాత్రమే (యుద్ధం చేయడం, దోపిడీ, నకిలీ తయారీ).
✗ "ప్రేరణ నేరపు అంశం." ✓ అంశాలు మనిషి, నేర మనస్సు, నేర చర్య, హాని; ప్రేరణ కాదు.
✗ "దొంగతనం బాధితుడు లేని నేరం." ✓ బాధితుడు లేని నేరాలు = వ్యభిచారం, జూదం, మాదకద్రవ్యాల వినియోగం, తాగుబోతుతనం (సమ్మతి ఉన్న పక్షాలు).
✗ "'ప్రజా చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ చేసిన లేదా చేయకుండా వదిలిన చర్య' అనే నిర్వచనం కెన్నీది." ✓ బ్లాక్‌స్టోన్‌ది. కెన్నీ = శిక్షను ప్రైవేటు వ్యక్తి క్షమించలేడు.
✗ "ద్వంద్వ శిక్ష అధికరణం 20(1)." ✓ 20(2); 20(1) = గతానికి వర్తించే చట్టాలు; 20(3) = స్వీయ నేరారోపణ.
✗ "సమాజ సేవతో సహా ఆరు రకాల శిక్షలను ఐపీసీ పేర్కొంది." ✓ ఐపీసీలో ఐదు ఉండేవి; సమాజ సేవ బీఎన్‌ఎస్‌లో కొత్తది.

త్వరిత పునశ్చరణ

బీఎన్‌ఎస్, బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్, బీఎస్‌ఏ 2024 జూలై 1 నుంచి అమలు (ఐపీసీ, సీఆర్‌పీసీ, సాక్ష్య చట్టం స్థానంలో).
బ్లాక్‌స్టోన్: ప్రజా చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ చేసిన లేదా చేయకుండా వదిలిన చర్య; కెన్నీ: ప్రైవేటు వ్యక్తి క్షమించలేనిది.
అంశాలు: మనిషి, నేర మనస్సు, నేర చర్య, హాని; మనస్సు దోషపూరితం కానిదే చర్య దోషం కాదు.
దశలు: ఉద్దేశం, సన్నాహం, ప్రయత్నం (ఐపీసీ 511 → బీఎన్‌ఎస్ 62), నేరం పూర్తి చేయడం.
కఠిన బాధ్యత: ఎం.హెచ్. జార్జ్ కేసు (1965).
స్వల్ప నేరం = తక్కువ తీవ్రమైనది; స్వతహాగా తప్పు vs నిషేధం వల్ల తప్పు; బాధితుడు లేని నేరం: షుర్ (1965).
అధికరణం 20: (1) గతానికి వర్తించే చట్టం లేదు, (2) ద్వంద్వ శిక్ష నిషేధం, (3) స్వీయ నేరారోపణ నిషేధం.
నిర్దోషిత్వ పూర్వభావన: వూల్మింగ్టన్ (1935), "బంగారు దారం".
ఉన్మాదం: మెక్‌నాటన్ 1843 → ఐపీసీ 84 → బీఎన్‌ఎస్ 22; పిల్లలు ఐపీసీ 82/83 → బీఎన్‌ఎస్ 20/21.
శిక్షలు: ఐపీసీ 53 → బీఎన్‌ఎస్ 4; సమాజ సేవ కొత్తది; ఐపీసీ 57 → బీఎన్‌ఎస్ 6 (యావజ్జీవం = 20 ఏళ్లు).

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

ఇతర ఉన్మాద పరీక్షలు (భారత చట్టంలో లేవు): అదుపులేని ప్రేరణ (irresistible impulse) పరీక్ష (చర్య తప్పని నిందితుడికి తెలుసు కానీ తనను తాను నియంత్రించుకోలేకపోయాడు); డర్హామ్ నియమం (Durham rule) (అమెరికా, 1954: చర్య మానసిక వ్యాధి ఫలితం); అమెరికన్ లా ఇన్‌స్టిట్యూట్ (American Law Institute) మోడల్ పీనల్ కోడ్ పరీక్ష (1962: తప్పును గ్రహించే లేదా ప్రవర్తనను చట్టానికి అనుగుణంగా మలచుకునే గణనీయ సామర్థ్యం లేకపోవడం). భారత న్యాయస్థానాలు సంకుచితమైన మెక్‌నాటన్ పరీక్షనే కొనసాగించాయి; అది స్వీయ నియంత్రణ కోల్పోవడాన్ని విస్మరిస్తుందని విమర్శకులు అంటారు.
సాధారణ మినహాయింపులు ఒక సమూహంగా: ఐపీసీ అధ్యాయం IV (సెక్షన్లు 76–106) → బీఎన్‌ఎస్ అధ్యాయం III (సెక్షన్లు 14–44). రెండు రకాలు: క్షమించదగిన చర్యలు (నేర మనస్సు లేదు: వాస్తవ పొరపాటు, ప్రమాదం, శైశవ దశ, ఉన్మాదం, అనిచ్ఛాపూర్వక మత్తు), సమర్థనీయ చర్యలు (ఆ పరిస్థితిలో చర్య చట్టబద్ధం: న్యాయ చర్యలు, సమ్మతి, అవసరం, ఆత్మరక్షణ హక్కు (private defence), ఐపీసీ 96–106 → బీఎన్‌ఎస్ 34–44). వాస్తవ పొరపాటు క్షమార్హం (ఐపీసీ 76, 79 → బీఎన్‌ఎస్ 14, 17); చట్ట పొరపాటు కాదు.
సామూహిక బాధ్యత: ఉమ్మడి ఉద్దేశం (common intention) (ఐపీసీ 34 → బీఎన్‌ఎస్ 3(5)), చట్టవిరుద్ధ సమావేశపు ఉమ్మడి లక్ష్యం (common object) (ఐపీసీ 149 → బీఎన్‌ఎస్ 190), నేర ప్రోత్సాహం (abetment) (ఐపీసీ 107 → బీఎన్‌ఎస్ 45), నేరపూరిత కుట్ర (criminal conspiracy) (ఐపీసీ 120A–B → బీఎన్‌ఎస్ 61). చివరి చర్యను స్వయంగా చేయకపోయినా ఒక వ్యక్తి దోషి కావచ్చు.
కార్పొరేట్ నేరం: ఒక కంపెనీని విచారించి జరిమానా విధించవచ్చు; దాన్ని నడిపించే వ్యక్తుల ద్వారా నేర మనస్సును ఆపాదిస్తారు. సదర్లాండ్ వైట్ కాలర్ నేరం (White Collar Crime) (1949) చాలా కార్పొరేషన్లు పదేపదే నేరాలు చేసేవని చూపింది.
సన్నాహాన్ని సాధారణంగా ఎందుకు శిక్షించరు: కత్తి లేదా తాడు కొనడం వెనుక ఉద్దేశాన్ని రుజువు చేయడం కష్టం, పైగా ఆ వ్యక్తి వెనక్కి తగ్గడానికి చట్టం అవకాశం ఇస్తుంది.
సెక్షన్ సంఖ్యలు: ఏవి నేర్చుకోవాలి. ఏపీపీఎస్సీ (APPSC) 2023 పేపర్ ఐపీసీ సంఖ్యలను (84, 57) అడిగింది. 2026కు రెండూ నేర్చుకోండి: పాత పుస్తకాలు, తీర్పుల్లో ఉండేది ఐపీసీ సంఖ్య; అమలులో ఉన్న చట్టం బీఎన్‌ఎస్ సంఖ్య. సందేహం ఉంటే కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) అధికారిక పోలిక పట్టికలను చూడండి.

ఉదాహరణ 1. "చట్టం లేనిదే శిక్ష లేదు (Nulla poena sine lege)" అంటే సాధన. ముందే ఉన్న చట్టం లేకుండా శిక్ష లేదు; భారతదేశంలో ఇది అధికరణం 20(1). సమాధానం: ఒక చర్యను చట్టం శిక్షార్హం చేస్తే తప్ప ఆ చర్యకు ఎవరినీ శిక్షించలేరు

ఉదాహరణ 2. జతపరచండి: (a) ఐపీసీ సెక్షన్ 84 (b) ఎన్‌డీపీఎస్ చట్టం (c) నిరోధ సిద్ధాంతం (d) ఐపీసీ సెక్షన్ 57 లను (1) ఒక శిక్షా సిద్ధాంతం (2) శిక్షా కాలంలో భిన్నాలు (3) మతిస్థిమితం లేకపోవడం (4) 1985 తో. సాధన. 84: ఉన్మాదం; ఎన్‌డీపీఎస్ చట్టం: 1985; నిరోధ: శిక్షా సిద్ధాంతం; 57: శిక్షా కాలంలో భిన్నాలు. సమాధానం: a-3, b-4, c-1, d-2

ఉదాహరణ 3. వీటిలో బాధితుడు లేని నేరం ఏది? (a) దొంగతనం (b) జూదం (c) దోపిడీ (d) మోసం సాధన. సమ్మతి ఉన్న పక్షాలు ఉండి, ఫిర్యాదు చేసే బాధితుడు లేనిది జూదం ఒక్కటే. సమాధానం: (b)

ఉదాహరణ 4. నిశ్చితాభిప్రాయం (A): దోషిగా రుజువయ్యేవరకు నిందితుడిని నిర్దోషిగా పూర్వభావన చేస్తారు. కారణం (R): రుజువు భారం తిరస్కరించేవారిపై కాదు, ఆరోపించేవారిపై ఉంటుంది. సాధన. ప్రాసిక్యూషన్ దోషాన్ని ఆరోపిస్తుంది, కాబట్టి అదే రుజువు చేయాలి; R, A ను వివరిస్తుంది. సమాధానం: రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.