నేరానికి సంబంధించిన సామాజిక సిద్ధాంతాలు: అనోమీ, విభిన్న సాహచర్యం, ఉపసంస్కృతి, ముద్ర, నియంత్రణ

ముఖ్య వాస్తవాలు

• ఎమిల్ దుర్ఖీం (Emile Durkheim): నేరం సహజమైనది (normal), ప్రతి సమాజంలోనూ ఉంటుంది; అది ప్రకార్యాత్మకం (functional) కూడా (నైతిక సరిహద్దులను గుర్తిస్తుంది, చట్టాన్ని పాటించేవారిని ఏకం చేస్తుంది, మార్పును ముందే సూచించగలదు). ఇది 'సామాజిక పద్ధతి నియమాలు' (The Rules of Sociological Method, 1895)లో చెప్పారు. అనోమీ (anomie) = నియమరాహిత్యం ('శ్రమ విభజన' (Division of Labour) 1893, 'ఆత్మహత్య' (Suicide) 1897). దుర్ఖీం జీవితం, సంఘీభావం, ఆత్మహత్య రకాలు SOC-WT-01లో ఉన్నాయి.
• రాబర్ట్ కె. మెర్టన్ (Robert K. Merton), 'సామాజిక నిర్మాణం, అనోమీ' ("Social Structure and Anomie", 1938): సమాజం సాంస్కృతిక లక్ష్యాలకు (cultural goals: సంపద, విజయం) ప్రాధాన్యం ఇస్తూ వాటిని చేరే సంస్థాగత సాధనాలను (institutionalised means) పరిమితం చేసినప్పుడు అనోమీ (ఒత్తిడి) పుడుతుంది. మెర్టన్ ప్రకార్యవాదం (ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ప్రకార్యాలు) SOC-WT-04లో ఉంది.
• మెర్టన్ ఐదు అనుకూలన విధానాలు (modes of adaptation; + అంగీకరిస్తాడు, − తిరస్కరిస్తాడు, ± తిరస్కరించి కొత్తవి పెడతాడు):

• రాబర్ట్ ఆగ్నూ (Robert Agnew): సాధారణ ఒత్తిడి సిద్ధాంతం (general strain theory, 1992): వైఫల్యం, విలువైనవి కోల్పోవడం, ప్రతికూల ఉద్దీపనల నుంచి వచ్చే ఒత్తిడి, కోపంగా అనుభవమవుతుంది.
• షికాగో సంప్రదాయం (Chicago school): షా, మెక్కే (Shaw and McKay), 'బాల అపరాధ ప్రవృత్తి, నగర ప్రాంతాలు' (Juvenile Delinquency and Urban Areas, 1942): సామాజిక విఘటనం (social disorganisation); బర్జెస్ ఏకకేంద్ర మండలాల్లోని పరివర్తన మండలంలో (zone in transition) అక్కడ ఎవరు నివసించినా అపరాధ ప్రవృత్తి అత్యధికం.
• ఎడ్విన్ హెచ్. సదర్లాండ్ (Edwin H. Sutherland, 1883–1950): విభిన్న సాహచర్య (differential association) సిద్ధాంతాన్ని 'నేరశాస్త్ర సూత్రాలు' (Principles of Criminology; 1వ ఎడిషన్ 1924) 3వ ఎడిషన్‌లో (1939) మొదట చెప్పారు; తుది రూపం, తొమ్మిది ప్రతిపాదనలు, 4వ ఎడిషన్‌లో (1947). "వైట్ కాలర్ నేరం" (white-collar crime) అనే పదాన్నీ సృష్టించారు (ప్రసంగం 1939, పుస్తకం 1949). ఆయనను "అమెరికా నేరశాస్త్ర పెద్ద" (dean of American criminology) అంటారు.
• విభిన్న సాహచర్యం సారాంశం: నేర ప్రవర్తన నేర్చుకున్నది, సన్నిహిత వ్యక్తిగత సమూహాల్లో సంభాషణ ద్వారా నేర్చుకుంటారు; చట్ట ఉల్లంఘనకు అనుకూల నిర్వచనాలు, ప్రతికూల నిర్వచనాల కంటే ఎక్కువగా ఉండడం వల్లే వ్యక్తి నేరం చేస్తాడు. సాహచర్యాలు పౌనఃపున్యం, వ్యవధి, ప్రాధాన్యం, తీవ్రతల్లో మారుతాయి.
• బర్జెస్, ఏకర్స్ (Burgess and Akers, 1966): కార్యసాధక నిబంధనం (operant conditioning) ఆధారంగా విభిన్న సాహచర్య–పునర్బలన (differential association-reinforcement) సిద్ధాంతం; తర్వాత రోనాల్డ్ ఏకర్స్ సాంఘిక అభ్యసన సిద్ధాంతాన్ని (social learning theory) నిర్మించారు (విభిన్న సాహచర్యం, నిర్వచనాలు, విభిన్న పునర్బలనం, అనుకరణ).
• డేనియల్ గ్లేజర్ (Daniel Glaser, 1956): విభిన్న తాదాత్మ్యం (differential identification): నేరాన్ని ఆమోదయోగ్యంగా చూపే నిజమైన లేదా ఊహాత్మక వ్యక్తులతో తనను తాను గుర్తించుకున్నప్పుడు వ్యక్తి నేరం చేస్తాడు.
• ఆల్బర్ట్ కె. కోహెన్ (Albert K. Cohen), *'అపరాధ బాలురు: ముఠా సంస్కృతి'* (Delinquent Boys: The Culture of the Gang, 1955): అపరాధ ఉపసంస్కృతి (delinquent subculture); "మధ్యతరగతి కొలబద్దతో" (middle-class measuring rod) కొలవబడే శ్రామికవర్గ బాలురు హోదా నిరాశకు (status frustration) గురై ప్రతిచర్యా నిర్మాణం (reaction formation) ద్వారా మధ్యతరగతి విలువలను తిరస్కరిస్తారు. ఈ ఉపసంస్కృతి ప్రయోజనరహితం, ద్వేషపూరితం, వ్యతిరేకాత్మకం (non-utilitarian, malicious, negativistic).
• రిచర్డ్ క్లోవార్డ్, లాయిడ్ ఓలిన్ (Richard Cloward and Lloyd Ohlin), *'అపరాధ ప్రవృత్తి, అవకాశం'* (Delinquency and Opportunity, 1960): విభిన్న అవకాశాలు (differential opportunity): అక్రమ సాధనాలు అందరికీ సమానంగా అందుబాటులో ఉండవు, దీంతో మూడు ఉపసంస్కృతులు: నేర (criminal), సంఘర్షణ (conflict: హింసాత్మక ముఠాలు), ఉపసంహరణ (retreatist: మాదకద్రవ్యాలు; "రెట్టింపు వైఫల్యులు").
• వాల్టర్ బి. మిల్లర్ (Walter B. Miller, 1958): దిగువ తరగతి సంస్కృతే ఆరు కేంద్ర ఆసక్తుల (focal concerns) ద్వారా అపరాధ ప్రవృత్తిని పెంచుతుంది: ఇబ్బంది, మొండితనం, చాకచక్యం, ఉత్తేజం, విధి, స్వయంప్రతిపత్తి (trouble, toughness, smartness, excitement, fate, autonomy).
• గ్రెషమ్ సైక్స్, డేవిడ్ మట్జా (Gresham Sykes and David Matza, 1957): తటస్థీకరణ పద్ధతులు (techniques of neutralisation); మట్జా, 'అపరాధ ప్రవృత్తి, కొట్టుకుపోవడం' (Delinquency and Drift, 1964): యువత సంప్రదాయ, అపరాధ చర్యల మధ్య కొట్టుకుపోతుంది (drift).
• ముద్ర (సామాజిక ప్రతిస్పందన) సిద్ధాంతం (labelling / societal reaction theory):
  • ఫ్రాంక్ టానెన్‌బామ్ (Frank Tannenbaum), 'నేరం, సముదాయం' (Crime and the Community, 1938): "చెడు నాటకీకరణ" (dramatisation of evil): ఒక యువకుడిని చెడ్డవాడని ముద్ర వేస్తే అతను చెడ్డవాడిగానే మారతాడు.
  • ఎడ్విన్ లెమర్ట్ (Edwin Lemert), 'సామాజిక వ్యాధిశాస్త్రం' (Social Pathology, 1951): ప్రాథమిక విచలనం (primary deviance: మొదటిది, ముద్ర పడనిది), ద్వితీయ విచలనం (secondary deviance: ముద్ర, అది సృష్టించే స్వీయ ప్రతిబింబం వల్ల వచ్చేది).
  • హోవర్డ్ బెకర్ (Howard Becker), *'బయటివారు'* (Outsiders, 1963): విచలనం చర్య లక్షణం కాదు, ఇతరులు ముద్ర వేయడం వల్ల వచ్చే ఫలితం; నైతిక వ్యవస్థాపకులు (moral entrepreneurs) నియమాలు చేస్తారు; విచలితుడనే గుర్తింపు ప్రధాన హోదా (master status) అవుతుంది.
• నియంత్రణ సిద్ధాంతాలు (control theories):
  • వాల్టర్ రెక్లెస్ (Walter Reckless), నిరోధ సిద్ధాంతం (containment theory, 1961): అంతర్గత నిరోధం (inner containment: స్వీయ భావన, స్వీయ నియంత్రణ), బాహ్య నిరోధం (outer containment: కుటుంబం, పాఠశాల, సముదాయం) ప్రజలను నేరం నుంచి ఆపుతాయి.
  • ట్రావిస్ హిర్షి (Travis Hirschi), *'అపరాధ ప్రవృత్తికి కారణాలు'* (Causes of Delinquency, 1969): నాలుగు అంశాలతో సామాజిక బంధ (social bond) సిద్ధాంతం: అనుబంధం, నిబద్ధత, భాగస్వామ్యం, విశ్వాసం (attachment, commitment, involvement, belief).
  • గాట్‌ఫ్రెడ్‌సన్, హిర్షి (Gottfredson and Hirschi), 'నేరానికి సాధారణ సిద్ధాంతం' (A General Theory of Crime, 1990): తక్కువ స్వీయ నియంత్రణ (low self-control), పూర్వ బాల్యంలో సరిలేని తల్లిదండ్రుల పెంపకం వల్ల ఏర్పడుతుంది.