విద్యలో ఆదర్శవాదం, ప్రకృతివాదం

ముఖ్య వాస్తవాలు

ఆదర్శవాదం: అత్యంత ప్రాచీన తాత్విక వాదం, దీన్ని ఆధ్యాత్మికవాదం (spiritualism) అని కూడా అంటారు; మనస్సు, ఆత్మ, భావాలు అంతిమ వాస్తవం; పదార్థం గౌణం. శాశ్వత విలువలు: సత్యం, శివం (మంచి), సుందరం (సత్యం, శివం, సుందరం). విలువల విద్యకు మొదటి స్థానం ఇచ్చే వాదం ఇదే (2019 కీ).
డెకార్ట్ (Descartes): "నేను ఆలోచిస్తున్నాను, కాబట్టి నేను ఉన్నాను" (cogito ergo sum); ఆదర్శవాదులు ఉల్లేఖించే సూక్తి.
ఆదర్శవాద పితామహుడు: ప్లేటో (క్రీ.పూ. 427 నుంచి 347), సోక్రటీస్ శిష్యుడు; రచనలు ది రిపబ్లిక్ (The Republic), ది లాస్ (The Laws); ఏథెన్స్‌లో అకాడమీని స్థాపించాడు (సుమారు క్రీ.పూ. 387); దాన్ని పాశ్చాత్య ప్రపంచపు మొదటి విశ్వవిద్యాలయం అంటారు (2019 కీ). ప్లేటో దృష్టిలో విద్య చింతన (ధ్యాన) శక్తిని పెంపొందించాలి (2019 కీ); ఆయన ఆదర్శ రాజ్యాన్ని తత్వవేత్త రాజులు పాలిస్తారు.
ఇతర ఆదర్శవాదులు: సోక్రటీస్, డెకార్ట్, బర్కిలీ, కాంట్, ఫిక్టే, హెగెల్, ఫ్రోబెల్, జెంటైల్; భారతదేశంలో వేదాంత సంప్రదాయం, వివేకానంద, శ్రీ అరబిందో, లక్ష్యాల విషయంలో గాంధీ.
ఆదర్శవాద లక్ష్యం: ఆత్మసాక్షాత్కారం (self-realisation; వ్యక్తిత్వ ఆధ్యాత్మిక వికాసం); శీలం, సాంస్కృతిక వారసత్వం, సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనాల సాక్షాత్కారం కూడా.
ఆదర్శవాద ఉపాధ్యాయుడు: కేంద్ర వ్యక్తి; మిత్రుడు, తత్వవేత్త, మార్గదర్శి. ఫ్రోబెల్ పోలిక: పాఠశాల ఒక తోట, బిడ్డ ఒక మొక్క, ఉపాధ్యాయుడు ఒక తోటమాలి.
ఆదర్శవాద క్రమశిక్షణ: నియంత్రిత స్వేచ్ఛలో ముద్రాత్మక (impressionistic; ఉపాధ్యాయుడి వ్యక్తిత్వం, ఆదర్శం ద్వారా) క్రమశిక్షణ, ఇది స్వీయ క్రమశిక్షణకు దారితీస్తుంది; సైనిక తరహా బలవంతం ఎప్పుడూ కాదు.
ఆదర్శవాద విద్యార్థి: ఒక ఆధ్యాత్మిక జీవి (ఆత్మ), వినయంతో ఉపాధ్యాయుడికి విధేయుడు.
ఫ్రోబెల్ (Froebel; 1782 నుంచి 1852, జర్మనీ): 1837లో బ్లాంకెన్‌బర్గ్‌లో కిండర్‌గార్టెన్‌ను (kindergarten; "పిల్లల తోట") స్థాపించాడు; గ్రంథం ది ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ మ్యాన్ (The Education of Man, 1826); కానుకలు, వ్యాపకాలు, పాటలు, ఆటలను ఉపయోగించాడు; ఆట పద్ధతి (play-way method) ఆయనదే అని పరీక్షలు అంటాయి (2019 కీ).
ప్రకృతివాదం: ప్రకృతి (పదార్థం) ఒక్కటే వాస్తవం; ఆత్మ, దేవుడు, వేరైన ఆత్మ అనేవి లేవు; మనస్సు పదార్థం (మెదడు) నుంచి పుట్టింది; శాశ్వత విలువలు లేవు; బిడ్డ పుట్టుకతో మంచివాడు. ఇది ఆదర్శవాదానికి వ్యతిరేకం.
ప్రకృతివాద నినాదాలు: "ప్రకృతి వైపు మరలండి", "ప్రకృతిని అనుసరించండి", "సమాజపు సంకెళ్లను తెంచండి", "ఇంద్రియాలే జ్ఞానానికి ద్వారాలు".
ప్రధాన ప్రకృతివాది: జీన్ జాక్వెస్ రూసో (Jean-Jacques Rousseau; 1712 నుంచి 1778); ఎమిలీ (Emile, 1762); ది సోషల్ కాంట్రాక్ట్ (The Social Contract, 1762) ఆరంభ వాక్యం: "మనిషి స్వేచ్ఛగా పుడతాడు, కానీ ఎక్కడ చూసినా సంకెళ్లలో ఉన్నాడు"; నినాదం "ప్రకృతి వైపు మరలండి" (Back to nature); తొలి సంవత్సరాల్లో నిషేధాత్మక విద్య (negative education); సహజ పరిణామాల ద్వారా క్రమశిక్షణ. ప్రకృతివాది దృష్టిలో బిడ్డ విద్యలో మొదటి సూత్రం స్వేచ్ఛ (liberty; 2019 కీ).
ఇతర ప్రకృతివాదులు: హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్ (సంపూర్ణ జీవనం కోసం విద్య), ఆగస్ట్ కోమ్ట్, కొమీనియస్ (పద్ధతిలో), లామార్క్, డార్విన్ (జీవశాస్త్ర ఆధారం), బెర్నార్డ్ షా, శామ్యూల్ బట్లర్; పద్ధతిని అనుసరించినవారు పెస్టలాజీ, మాంటిస్సోరి.
ప్రకృతివాద లక్ష్యం: స్వయం వ్యక్తీకరణ (self-expression; 2022 కీ), ఆత్మరక్షణ, సహజ, స్వేచ్ఛాయుత వికాసం, పర్యావరణానికి అనుగుణంగా సర్దుబాటు.
ప్రకృతివాద ఉపాధ్యాయుడు: రంగస్థల నిర్వాహకుడు, పరిశీలకుడు, తెర వెనుక ఉంటాడు; విద్య శిశు కేంద్రితం (child-centred, paedocentric).
మరియా మాంటిస్సోరి (ఇటలీ): మొదటి కాసా దే బాంబిని (Casa dei Bambini, పిల్లల ఇల్లు), రోమ్, 1907, సుమారు 2½ నుంచి 6 ఏళ్ల పిల్లల కోసం; ఉపాధ్యాయిని డైరెక్ట్రెస్ (directress, నిర్దేశిక): పరిసరాలను సిద్ధం చేసి వెనక్కి తగ్గుతుంది ("బిడ్డను అనుసరించండి", Follow the child); ఇంద్రియ శిక్షణ, స్వయం విద్య (auto-education) కోసం బోధనోపకరణాలు (didactic apparatus); శోషక మనస్సు (absorbent mind; పుట్టుక నుంచి సుమారు 3 ఏళ్లు); సున్నిత దశలు (sensitive periods; ఈ పదాన్ని ఆమె డచ్ శాస్త్రవేత్త హ్యూగో డి వ్రీస్ నుంచి తీసుకున్నారు); సాధారణీకరణ (normalisation) = స్వేచ్ఛగా ఎంచుకున్న పని ద్వారా 3 నుంచి 6 ఏళ్ల బిడ్డ పొందే ప్రశాంతమైన, స్వీయ క్రమశిక్షణ గల ఏకాగ్రత. ఆమె భారతదేశంలో అడయార్ (మద్రాస్)లో 1939–1946 మధ్య ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇచ్చారు.
పెస్టలాజీ (స్విట్జర్లాండ్): తల, హృదయం, చేయి (head, heart and hand) విద్య; గ్రంథం హౌ గెర్ట్రూడ్ టీచెస్ హర్ చిల్డ్రన్ (How Gertrude Teaches Her Children, 1801); వస్తువులు, ఇంద్రియ అనుభవం ద్వారా బోధన.
హెర్బార్ట్ ఐదు సాంప్రదాయిక సోపానాలు (ఆయన అనుచరులు రూపొందించినవి): సన్నాహం → సమర్పణ → సంసర్గం → సామాన్యీకరణం → అనువర్తనం (preparation, presentation, association, generalisation, application).
డాల్టన్ ప్రణాళిక: హెలెన్ పార్క్‌హర్స్ట్, 1920 (డాల్టన్, మసాచుసెట్స్): విద్యార్థులు నెలవారీ పనులను (assignments) తమ సొంత వేగంతో పూర్తి చేస్తారు.
భారతీయ ప్రకృతివాది: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ (Rabindranath Tagore): శాంతినికేతన్‌లో పాఠశాల (1901), విశ్వభారతి (Visva-Bharati, 1921), శ్రీనికేతన్ (Sriniketan; 1922, గ్రామీణ పునర్నిర్మాణం); చెట్ల కింద తరగతులు, స్వేచ్ఛ, సృజనాత్మకత, మాతృభాష. సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి 1913 (గీతాంజలి).

వివరణ

1. ఆదర్శవాదం: సూత్రాలు.

ఆత్మ, మనస్సు పదార్థం కంటే ఉన్నతమైనవి; వస్తువుల ప్రపంచం కంటే భావాల ప్రపంచం ఎక్కువ వాస్తవమైనది (ప్లేటో భావ ప్రపంచం).
మనిషి ఒక ఆధ్యాత్మిక జీవి; విశ్వానికి ఒక ప్రయోజనం, నైతిక క్రమం ఉన్నాయి.
విలువలు (సత్యం, మంచి, సౌందర్యం) నిరపేక్షమైనవి, శాశ్వతమైనవి; మనిషి సృష్టించినవి కావు.
ఆత్మ జ్ఞానం, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానమే అత్యున్నత జ్ఞానం.

2. విద్యలో ఆదర్శవాదం.

అంశం	ఆదర్శవాద దృక్పథం
లక్ష్యం	ఆత్మసాక్షాత్కారం, ఆధ్యాత్మిక, నైతిక పెరుగుదల, శీలం, సంస్కృతి పరిరక్షణ, సుసంపన్నం
పాఠ్యప్రణాళిక	మొదట మానవీయ శాస్త్రాలు: మతం, నీతిశాస్త్రం, సాహిత్యం, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, లలిత కళలు; తర్వాత శాస్త్రాలు; రాస్ దీన్ని మేధో, సౌందర్య, నైతిక కార్యకలాపాలుగా విభజించాడు; నైతిక విలువల కోసం హెర్బార్ట్ సాహిత్యం, చరిత్ర, కళలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు
పద్ధతులు	ప్రశ్నించడం, సంభాషణ (సోక్రటీస్ పద్ధతి), గతితర్కం (ప్లేటో), ఉపన్యాసం, చర్చ, వాదన, కథా కథనం, నాటకీకరణ, అంతర్జ్ఞానం, ఆదర్శాల అనుకరణ, హెర్బార్ట్ సోపానాలు; మార్గదర్శనం లేని స్వేచ్ఛా క్రీడ ఎప్పుడూ కాదు
ఉపాధ్యాయుడు	కేంద్ర స్థానం: ఆదర్శం, మార్గదర్శి, తత్వవేత్త, "తోటమాలి"
క్రమశిక్షణ	ముద్రాత్మక, ఆదర్శాలు, ఉపాధ్యాయుడి ఆదర్శప్రాయ ప్రవర్తన ద్వారా; స్వీయ క్రమశిక్షణకు దారితీసే నియంత్రిత స్వేచ్ఛ
విద్యార్థి	ఉన్నత స్థితికి తీసుకురావలసిన ఆధ్యాత్మిక జీవి
పాఠశాల	విద్యా దేవాలయం; సంస్కృతిని అందించే స్థలం

ప్లేటో ప్రణాళిక (పాఠ్యపుస్తక రూపురేఖ): ప్రాథమిక దశలో సంగీతం (ఆత్మ కోసం), వ్యాయామం (శరీరం కోసం); తర్వాత సైనిక శిక్షణ; తర్వాత గణితం, శాస్త్రాలు; తర్వాత అత్యంత సమర్థులకు గతితర్కం; వారిలో ఉత్తములు ఆదర్శ రాజ్యాన్ని పాలించే తత్వవేత్త రాజులు అవుతారు (ది రిపబ్లిక్). ది రిపబ్లిక్ సమాజాన్ని మూడు వర్గాలుగా విభజిస్తుంది: పాలకులు (తత్వవేత్తలు), సహాయకులు (సైనికులు), ఉత్పత్తిదారులు.
ఫ్రోబెల్ చిన్న పిల్లల కోసం తన ఆటల సంస్థను 1837లో బ్లాంకెన్‌బర్గ్‌లో ప్రారంభించి, 1840లో దానికి కిండర్‌గార్టెన్ అని పేరు పెట్టాడు; పరీక్షలు 1837నే తీసుకుంటాయి.
ఫ్రోబెల్‌ను లక్ష్యాల్లో ఆదర్శవాదంతో (దేవుడు, మనిషి, ప్రకృతి ఏకత్వం; బిడ్డలోని దైవత్వాన్ని వికసింపజేయడం), పద్ధతిలో ప్రకృతివాదంతో (ఆట, స్వయం కృత్యం, స్వేచ్ఛా వ్యక్తీకరణ) కలుపుతారు. కిండర్‌గార్టెన్ సాధనాలు: కానుకలు (బంతి, ఘనం, స్థూపం, ఇతర వస్తువులు), వ్యాపకాలు (కాగితం మడత, మట్టి, కుట్టుపని), వీటితో పాటు తల్లి-ఆట పాటలు.
గుణాలు: ఉన్నత లక్ష్యాలు, విలువలు, సంస్కృతి పట్ల గౌరవం, ఉపాధ్యాయుడి గౌరవం, శీల నిర్మాణం.
పరిమితులు: బిడ్డ వర్తమాన అవసరాలను, ఆసక్తులను విస్మరిస్తుంది, మరీ పుస్తక కేంద్రితం, అమూర్తం, ఉపాధ్యాయ కేంద్రితం, శాస్త్రాలకు, వృత్తులకు తక్కువ స్థానం.

3. ప్రకృతివాదం: సూత్రాలు.

ప్రకృతే సర్వస్వం; దానికి అతీతంగా ఏదీ లేదు. మనస్సు పదార్థం నుంచి పుట్టింది.
బిడ్డ స్వభావరీత్యా మంచివాడు; సమాజం చెడగొడుతుంది. సృష్టికర్త చేతుల్లోంచి వచ్చినప్పుడు అంతా మంచిదే, మనిషి చేతుల్లో పడి క్షీణిస్తుంది అనే భావనతో రూసో ఎమిలీని ప్రారంభిస్తాడు.
ఇంద్రియాలు జ్ఞానానికి ద్వారాలు; అభ్యసనం ప్రత్యక్ష అనుభవం నుంచి వస్తుంది.
సుదూర భవిష్యత్తు కంటే బిడ్డ వర్తమానం ముఖ్యం; బాల్యానికి దాని సొంత విలువ ఉంది.
నిర్ణీత లేదా శాశ్వత విలువలు లేవు; విలువలు జీవితం నుంచి పెరుగుతాయి.

మూడు రూపాలు: భౌతిక ప్రకృతివాదం (భౌతిక ప్రకృతి నియమాలు), యాంత్రిక ప్రకృతివాదం (మనిషి ఒక యంత్రం), జీవశాస్త్ర ప్రకృతివాదం (పరిణామం, మనుగడ కోసం పోరాటం, సర్దుబాటు: డార్విన్, లామార్క్). విద్యా ప్రకృతివాదం ఎక్కువగా జీవశాస్త్ర రూపం నుంచి, బిడ్డ సొంత స్వభావం నుంచి తీసుకుంటుంది.

4. విద్యలో ప్రకృతివాదం.

అంశం	ప్రకృతివాద దృక్పథం
లక్ష్యం	స్వయం వ్యక్తీకరణ, ఆత్మరక్షణ, స్వేచ్ఛాయుత, సహజ వికాసం, పర్యావరణంతో సర్దుబాటు, మనుగడ కోసం పోరాటం (జీవశాస్త్ర)
పాఠ్యప్రణాళిక	బిడ్డ ఆసక్తులు, వర్తమాన అవసరాల నుంచి: ప్రకృతి అధ్యయనం, భౌతిక శాస్త్రాలు, వ్యవసాయం, వడ్రంగం, ఆటలు, చిత్రలేఖనం, ఆరోగ్యం; మత విద్య ఉండదు, ప్రత్యక్ష నైతిక బోధన ఉండదు; సుమారు 12 ఏళ్ల వరకు పుస్తకాలు లేవు; తర్వాత రాబిన్సన్ క్రూసో ఎమిలీకి మొదటి పుస్తకం, కొంతకాలం ఏకైక పుస్తకం
పద్ధతులు	చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం, ఆట పద్ధతి, అన్వేషణ పద్ధతి (heuristic; హెచ్.ఇ. ఆర్మ్‌స్ట్రాంగ్), పరిశీలన, ప్రత్యక్ష అనుభవం, ఇంద్రియ శిక్షణ, డాల్టన్ ప్రణాళిక, మాంటిస్సోరి పద్ధతి; బిడ్డ ఒక శాస్త్రవేత్త, పరిసరాలు ఒక ప్రయోగశాల
ఉపాధ్యాయుడు	రంగస్థల నిర్వాహకుడు, పరిశీలకుడు, మిత్రుడు; దేనినీ రుద్దడు
క్రమశిక్షణ	సహజ పరిణామాలు (స్వేచ్ఛా క్రమశిక్షణ): కిటికీ పగలగొట్టిన బిడ్డ చలిని అనుభవిస్తాడు; శారీరక శిక్ష ఉండదు
విద్యార్థి	కేంద్రం (శిశు కేంద్రిత విద్య)
పాఠశాల	ప్రకృతికి దగ్గరగా, స్వేచ్ఛతో, కఠినమైన కాలపట్టిక లేకుండా

5. రూసో, ఎమిలీ.

ఎమిలీలో ఐదు పుస్తకాలు ఉన్నాయి: నాలుగు బాలుడి పెరుగుదల దశల గురించి, ఐదోది అతను పెళ్లి చేసుకోబోయే అమ్మాయి సోఫీ గురించి.
మనిషికి ముగ్గురు ఉపాధ్యాయులు: ప్రకృతి, మనుషులు, వస్తువులు; ప్రకృతి నుంచి వచ్చే విద్య మాత్రమే మన నియంత్రణలో ఉండదు, కాబట్టి మిగతా రెండూ దాన్ని అనుసరించాలి.
దశలు: శైశవ దశ (0 నుంచి 5, శరీరం, అలవాట్లు), బాల్య దశ (5 నుంచి 12, ఇంద్రియాలు, నిషేధాత్మక విద్య), కిశోర దశ (12 నుంచి 15, బుద్ధి, ఉపయోగకర జ్ఞానం, చేతిపనులు), కౌమార దశ (15 నుంచి 20, నైతికత, మతం, సమాజం).
నిషేధాత్మక విద్య: తొలి సంవత్సరాల్లో సద్గుణాన్ని గానీ సత్యాన్ని గానీ నేరుగా బోధించవద్దు; హృదయాన్ని దుర్గుణం నుంచి, మనస్సును దోషం నుంచి కాపాడండి, మిగిలినది ప్రకృతికి వదిలేయండి.

6. హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్. "ఏ జ్ఞానం అత్యంత విలువైనది?" అని అడిగి విజ్ఞాన శాస్త్రం అని సమాధానమిచ్చాడు. విద్య సంపూర్ణ జీవనానికి సిద్ధం చేయాలి; ప్రాముఖ్య క్రమంలో కార్యకలాపాలు: ప్రత్యక్ష ఆత్మరక్షణ, పరోక్ష ఆత్మరక్షణ (సంపాదన), కుటుంబ పోషణ, పౌరసత్వం, తీరిక, సంస్కృతి. గ్రంథం: ఎడ్యుకేషన్: ఇంటలెక్చువల్, మోరల్ అండ్ ఫిజికల్ (Education: Intellectual, Moral and Physical, 1861).

7. ప్రకృతివాదిగా ఠాగూర్.

విద్య సహజ పరిసరాల్లో, స్వేచ్ఛతో, సృజనాత్మక స్వయం వ్యక్తీకరణ, సంగీతం, కళ, మాతృభాషతో సాగాలి.
శాంతినికేతన్‌లోని ఆయన పాఠశాల (బ్రహ్మచర్య ఆశ్రమం, 1901) విశ్వభారతిగా ఎదిగింది (1921; 1951 నుంచి కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం); శ్రీనికేతన్ (1922) విద్యను గ్రామీణ జీవితంతో ముడిపెట్టింది.
ఆయనను ఆదర్శవాది (మనిషి, ప్రకృతి, అనంతం మధ్య సామరస్యం) అని, అంతర్జాతీయవాది (విశ్వభారతి: "ప్రపంచమంతా ఒకే గూటిలో నివసించే చోటు") అని కూడా అంటారు. "ఏ ఆధునిక భారతీయ విద్యావేత్త ప్రకృతివాది" అనే ప్రశ్నకు సమాధానం ఠాగూర్ (2025 కీ).

8. శిశు కేంద్రిత ఉద్యమంలో పద్ధతుల రూపకర్తలు.

విద్యావేత్త	కాలం, దేశం	ముఖ్య భావనలు	గ్రంథం లేదా సంస్థ
పెస్టలాజీ	1746–1827, స్విట్జర్లాండ్	తల, హృదయం, చేయి; వస్తు పాఠాలు; సహజ, సామరస్యపూర్వక, ప్రగతిశీల వికాసం	హౌ గెర్ట్రూడ్ టీచెస్ హర్ చిల్డ్రన్ (1801)
హెర్బార్ట్	1776–1841, జర్మనీ	నైతిక శీలమే లక్ష్యం; బహుముఖ ఆసక్తి; పాఠం యొక్క ఐదు సాంప్రదాయిక సోపానాలు	సైన్స్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ (Science of Education)
ఫ్రోబెల్	1782–1852, జర్మనీ	ఆట, స్వీయ కార్యకలాపం; కానుకలు, వ్యాపకాలు; ఉపాధ్యాయుడు తోటమాలి	కిండర్‌గార్టెన్ (1837); ది ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ మ్యాన్ (1826)
మాంటిస్సోరి	1870–1952, ఇటలీ	ఇంద్రియ శిక్షణ, స్వయం విద్య, సున్నిత దశలు, శోషక మనస్సు, సాధారణీకరణ	కాసా దే బాంబిని (1907); ది అబ్సార్బెంట్ మైండ్ (The Absorbent Mind)
హెలెన్ పార్క్‌హర్స్ట్	1887–1973, అమెరికా	వ్యక్తిగత నెలవారీ పనులు, సొంత వేగం, ప్రతి విషయానికి ప్రయోగశాల	డాల్టన్ ప్రణాళిక (1920)

మాంటిస్సోరి తరగతి గది: పిల్లల ఎత్తుకు తగిన ఫర్నిచర్, తప్పులను తామే సరిదిద్దుకునే బోధనోపకరణాలు, సిద్ధం చేసిన పరిసరాల్లో స్వేచ్ఛ, బహుమతులు గానీ శిక్షలు గానీ ఉండవు; డైరెక్ట్రెస్ పరిశీలించి మార్గదర్శనం చేస్తుంది. ఆమె చెప్పిన అభ్యసన దశలు: భావనను పరిచయం చేసుకోవడం, దానితో పనిచేయడం, ఆ తర్వాత ఇతరులకు వివరించి ప్రావీణ్యం చూపడం.
పాఠంలో హెర్బార్ట్ సోపానాలు: సన్నాహం (విద్యార్థులకు తెలిసినదానితో జోడించడం), సమర్పణ (కొత్త విషయం), సంసర్గం (పాతదాన్ని, కొత్తదాన్ని పోల్చడం), సామాన్యీకరణం (సూత్రాన్ని రాబట్టడం), అనువర్తనం (దాన్ని ఉపయోగించడం). సాంప్రదాయిక పాఠ ప్రణాళికకు ఇవే మూలం.

9. ఆదర్శవాదం, ప్రకృతివాదం పోలిక.

అంశం	ఆదర్శవాదం	ప్రకృతివాదం
వాస్తవం	మనస్సు, ఆత్మ, భావాలు	ప్రకృతి, పదార్థం
లక్ష్యం	ఆత్మసాక్షాత్కారం	స్వయం వ్యక్తీకరణ, ఆత్మరక్షణ
విద్యకు కేంద్రం	ఉపాధ్యాయుడు, విలువలు (భావ కేంద్రిత)	బిడ్డ (శిశు కేంద్రిత)
పాఠ్యప్రణాళిక	మానవీయ శాస్త్రాలు, సాంస్కృతిక వారసత్వం	శాస్త్రాలు, ప్రకృతి, బిడ్డ కార్యకలాపాలు
పద్ధతి	ప్రశ్నించడం, సంభాషణ, ఉపన్యాసం	చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం, ఆట, అనుభవం
క్రమశిక్షణ	ముద్రాత్మక	సహజ పరిణామాలు
విలువలు	నిరపేక్ష, శాశ్వత	సాపేక్ష, నిర్ణీతమైనవి లేవు
ముఖ్య నినాదం	"సత్యం, శివం, సుందరం"	"ప్రకృతి వైపు మరలండి"

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "కిండర్‌గార్టెన్‌ను రూసో ప్రారంభించాడు." ✓ ఫ్రోబెల్, 1837, జర్మనీ.
✗ "ఎమిలీని ఫ్రోబెల్ రాశాడు." ✓ రూసో, 1762; ఫ్రోబెల్ రాసింది ది ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ మ్యాన్.
✗ "ప్రకృతివాద లక్ష్యం ఆత్మసాక్షాత్కారం." ✓ ప్రకృతివాదం: స్వయం వ్యక్తీకరణ; ఆదర్శవాదం: ఆత్మసాక్షాత్కారం.
✗ "నిషేధాత్మక విద్య అంటే విద్యే లేకపోవడం." ✓ తొలి సంవత్సరాల్లో సద్గుణం, సత్యాల ప్రత్యక్ష బోధన లేకపోవడం అని అర్థం; బిడ్డ ప్రకృతి, అనుభవం నుంచి నేర్చుకుంటాడు.
✗ "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం ప్రకృతివాదానికి మాత్రమే చెందుతుంది." ✓ ప్రకృతివాదులు దీన్ని వాడారు, కానీ జతపరిచే ప్రశ్నల్లో ప్రకృతివాదం ఒక్కటే ఎంపికగా లేకపోతే చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం వ్యావహారిక సత్తావాదానికి (డ్యూయీ) వెళ్తుంది.
✗ "ఆదర్శవాద క్రమశిక్షణ సహజ పరిణామాల ద్వారా." ✓ ఆదర్శవాదం: ముద్రాత్మక క్రమశిక్షణ; ప్రకృతివాదం: సహజ పరిణామాలు.
✗ "శ్రీ అరబిందో భారతీయ ప్రకృతివాది." ✓ ఠాగూర్; శ్రీ అరబిందో సమగ్ర (ఆధ్యాత్మిక) ఆదర్శవాది.
✗ "ప్లేటో లైసియమ్‌ను స్థాపించాడు." ✓ ప్లేటో: అకాడమీ (పాశ్చాత్య ప్రపంచపు మొదటి విశ్వవిద్యాలయం); లైసియమ్ అరిస్టాటిల్‌ది.
✗ "'నేను ఆలోచిస్తున్నాను, కాబట్టి నేను ఉన్నాను' వాస్తవికవాద సూక్తి." ✓ ఇది డెకార్ట్ సూక్తి, ఆదర్శవాదులు ఉల్లేఖిస్తారు; వాస్తవికవాదం ఇంద్రియాల ద్వారా జ్ఞానాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
✗ "ప్రకృతివాదం మత, నైతిక బోధనకు కేంద్ర స్థానం ఇస్తుంది." ✓ ప్రకృతివాదం మత విద్యను, ప్రత్యక్ష నైతిక పాఠాలను వదిలేస్తుంది; మతానికి, నీతిశాస్త్రానికి మొదటి స్థానం ఇచ్చేది ఆదర్శవాదం.
✗ "ప్రకృతివాదంలో ఉపాధ్యాయుడే కేంద్రం." ✓ ప్రకృతివాదం శిశు కేంద్రితం: బిడ్డే కేంద్రం.
✗ "మాంటిస్సోరి ఉపాధ్యాయురాలిని తోటమాలి అంటారు." ✓ మాంటిస్సోరి ఉపాధ్యాయిని డైరెక్ట్రెస్ (directress); తోటమాలి ఫ్రోబెల్ ఉపమానం.
✗ "డాల్టన్ ప్రణాళికను రూపొందించింది డ్యూయీ" లేదా "కిల్‌పాట్రిక్." ✓ హెలెన్ పార్క్‌హర్స్ట్ (1920); కిల్‌పాట్రిక్ ఇచ్చింది ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి.
✗ "ది ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ మ్యాన్ రాసింది మాంటిస్సోరి." ✓ రాసింది ఫ్రోబెల్; మాంటిస్సోరి రాసింది ది అబ్సార్బెంట్ మైండ్.

త్వరిత పునశ్చరణ

ఆదర్శవాదం: అత్యంత ప్రాచీనం, ఆధ్యాత్మికవాదం; మనస్సు, ఆత్మ వాస్తవం; లక్ష్యం ఆత్మసాక్షాత్కారం; సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనం; విలువల విద్యకు మొదటి స్థానం.
ప్లేటో: ఆదర్శవాద పితామహుడు; ది రిపబ్లిక్, ది లాస్; అకాడమీ (పాశ్చాత్య మొదటి విశ్వవిద్యాలయం); చింతన శక్తి; తత్వవేత్త రాజులు.
ఆదర్శవాద ఉపాధ్యాయుడు: తోటమాలి, మార్గదర్శి; క్రమశిక్షణ ముద్రాత్మకం; పద్ధతులు ప్రశ్నించడం, సంభాషణ.
ప్రకృతివాదం: ప్రకృతి ఒక్కటే వాస్తవం; లక్ష్యం స్వయం వ్యక్తీకరణ; శిశు కేంద్రితం.
రూసో: ఎమిలీ, సోషల్ కాంట్రాక్ట్ 1762; ప్రకృతి వైపు మరలండి; మొదటి సూత్రం స్వేచ్ఛ; నిషేధాత్మక విద్య; సహజ పరిణామాలు; ఎమిలీ దశలు శైశవం, బాల్యం, కిశోరం, కౌమారం; పుస్తకం V సోఫీ.
స్పెన్సర్: సంపూర్ణ జీవనం; విజ్ఞాన శాస్త్రమే అత్యంత విలువైన జ్ఞానం.
ఠాగూర్: ప్రకృతివాది; శాంతినికేతన్ 1901, విశ్వభారతి 1921, శ్రీనికేతన్ 1922.
గాంధీ: లక్ష్యాల్లో ఆదర్శవాది, పరిసరాల్లో ప్రకృతివాది, పద్ధతిలో వ్యావహారిక సత్తావాది.
మాంటిస్సోరి: కాసా దే బాంబిని, రోమ్ 1907; డైరెక్ట్రెస్; ఇంద్రియ శిక్షణ; సున్నిత దశలు (డి వ్రీస్); భారత్‌లో 1939–1946.
ఫ్రోబెల్: కిండర్‌గార్టెన్ 1837, ది ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ మ్యాన్, కానుకలు, వ్యాపకాలు; పెస్టలాజీ: తల, హృదయం, చేయి; హెర్బార్ట్: ఐదు సాంప్రదాయిక సోపానాలు; పార్క్‌హర్స్ట్: డాల్టన్ ప్రణాళిక 1920.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

ఆదర్శవాదంలో రకాలు. బర్కిలీ ఆత్మాశ్రయ ఆదర్శవాదం (ఉండటం అంటే గ్రహించబడటం), కాంట్ అతీంద్రియ ఆదర్శవాదం, హెగెల్ నిరపేక్ష ఆదర్శవాదం (వాస్తవం అంటే నిరపేక్ష ఆత్మ వికసనం). పరీక్షలకు ఉమ్మడి సూత్రం చాలు: పదార్థం కంటే ఆత్మ ఉన్నతం, శాశ్వత విలువలు, ఆత్మసాక్షాత్కారం.

గాంధీ స్థానం. ప్రామాణిక బి.ఎడ్. పాఠ్యపుస్తకాలు గాంధీని లక్ష్యాల్లో ఆదర్శవాది, పరిసరాల్లో ప్రకృతివాది, పద్ధతుల్లో వ్యావహారిక సత్తావాది (చేతిపని కేంద్రిత బునియాదీ విద్య (బేసిక్ ఎడ్యుకేషన్)) అని వర్ణిస్తాయి. గాంధీ "లక్ష్యాల్లో" ఏ వాదానికి చెందుతారని అడిగితే సమాధానం ఆదర్శవాదం.

ప్రకృతివాద వారసత్వం. శిశు కేంద్రిత విద్య, ఆట పద్ధతి, కృత్య పద్ధతులు, కిండర్‌గార్టెన్, మాంటిస్సోరి తరగతి గది (కాసా దే బాంబిని (Casa dei Bambini), రోమ్, 1907), శారీరక ఆరోగ్యానికి ప్రాధాన్యం, ఇవన్నీ ప్రకృతివాద ఉద్యమం నుంచి వచ్చినవే. దీని బలహీనతలు: ఉపాధ్యాయుడిని, సామాజిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలను, పుస్తకాలను విస్మరించడం; ఆధునిక సమాజానికి పాఠ్యప్రణాళికను బిడ్డ "స్వభావం" ఒక్కటే ఇవ్వలేదు.

ఉదాహరణ 1. ఒక పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిని నేపథ్యంలో ఉండమంటుంది, పిల్లలు అనుభవం ద్వారా నేర్చుకునేలా చేస్తుంది, తమ పొరపాట్ల సహజ ఫలితాలను వారే ఎదుర్కొనేలా చేస్తుంది. ఇది ఏ తత్వశాస్త్రం? సాధన. రంగస్థల నిర్వాహకుడిగా ఉపాధ్యాయుడు, అనుభవం నుంచి అభ్యసనం, సహజ పరిణామాల ద్వారా క్రమశిక్షణ: ప్రకృతివాదం. సమాధానం: ప్రకృతివాదం

ఉదాహరణ 2. జతపరచండి: A. ఆత్మసాక్షాత్కారం, B. ప్రకృతి వైపు మరలండి, C. కిండర్‌గార్టెన్, D. ఎమిలీ; 1. ఫ్రోబెల్, 2. రూసో గ్రంథం, 3. ఆదర్శవాద లక్ష్యం, 4. ప్రకృతివాద నినాదం. సాధన. A-3, B-4, C-1, D-2. సమాధానం: A-3, B-4, C-1, D-2

ఉదాహరణ 3. కింది వాటిలో ప్రకృతివాదానికి కాకుండా ఆదర్శవాదానికి సరిపోయే ప్రకటన ఏది? (a) బిడ్డ స్వభావరీత్యా మంచివాడు (b) సత్యం, మంచి, సౌందర్యం శాశ్వత విలువలు (c) ఇంద్రియాలు జ్ఞానానికి ద్వారాలు (d) సహజ పరిణామాల ద్వారా క్రమశిక్షణ సాధన. (b) మాత్రమే శాశ్వత విలువలను నిర్ధారిస్తుంది; మిగిలినవి ప్రకృతివాదానికి చెందినవి. సమాధానం: (b)

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.