విద్యలో వ్యావహారిక సత్తావాదం, వాస్తవికవాదం…

ముఖ్య వాస్తవాలు

వ్యావహారిక సత్తావాదం
- గ్రీకు పదం ప్రాగ్మా (pragma) = చర్య, చేసిన పని, ఆచరణాత్మక కృషి నుంచి వచ్చింది. దీన్ని సాధనవాదం (instrumentalism), ప్రయోగవాదం (experimentalism) (డ్యూయీ పెట్టిన పేర్లు), మానవతావాదం (humanism; ఎఫ్.సి.ఎస్. షిల్లర్) అని కూడా అంటారు. దీన్ని అమెరికా (యూఎస్ఏ) స్వదేశీ తత్వశాస్త్రం అంటారు.
- స్థాపకులు: సి.ఎస్. పియర్స్ దీన్ని స్థాపించాడు (వ్యావహారిక సూత్రం, "హౌ టు మేక్ అవర్ ఐడియాస్ క్లియర్" (How to Make Our Ideas Clear) వ్యాసంలో, 1878; ఈ పదం మొదట అచ్చులో 1898లో జేమ్స్ ఉపన్యాసంలో పియర్స్‌కు ఆపాదిస్తూ కనిపించింది); విలియం జేమ్స్ (William James) దీన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు (ప్రాగ్మాటిజం (Pragmatism), 1907); జాన్ డ్యూయీ (John Dewey) దీన్ని విద్యకు అన్వయించాడు (2019 కీ వ్యావహారిక సత్తావాదాన్ని "జాన్ డ్యూయీ అందించినది" అంది).
- మూల విశ్వాసం: సత్యం అంటే పనిచేసేది; సత్యం సృష్టించబడుతుంది, మారుతుంది, పరిణామాల ద్వారా పరీక్షించబడుతుంది; నిర్ణీత లేదా నిరపేక్ష విలువలు లేవు; వాస్తవం "రూపొందుతూ ఉంటుంది". అనుభవమే కీలక సూత్రం (2022, 2025 కీలు).
- లక్ష్యాలు: నిర్ణీత లక్ష్యం లేదు; పెరుగుదల, సామాజిక సామర్థ్యం, సర్దుబాటు, ప్రజాస్వామ్య జీవనం, కొత్త విలువల సృష్టి.
- పాఠ్యప్రణాళిక సూత్రాలు: ప్రయోజనం (utility), బిడ్డ ఆసక్తులు, అనుభవం, కృత్యం, నమ్యత, సమైక్యత (integration; విషయాలను వేర్వేరు అరల్లో కాకుండా బిడ్డ కార్యకలాపాల చుట్టూ కలిపి బోధించడం).
- పద్ధతి: చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం (learning by doing), సమస్యా పరిష్కారం, ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి (project method), ప్రయోగం. ఉపాధ్యాయుడు = మార్గదర్శి, మిత్రుడు, సులభతరం చేసేవాడు. క్రమశిక్షణ = ఉమ్మడి కార్యకలాపం ద్వారా సామాజిక క్రమశిక్షణ.
- నినాదం: నిస్వార్థ జ్ఞానాన్వేషణ ఉండదు, మేధో విద్య దానికోసమే ఉండదు (జ్ఞానం ఉపయోగం కోసం మాత్రమే).
జాన్ డ్యూయీ (1859–1952), అమెరికన్
- ప్రయోగశాల పాఠశాల (Laboratory School), చికాగో విశ్వవిద్యాలయం, 1896 ("డ్యూయీ పాఠశాల").
- గ్రంథాలు: *మై పెడగాజిక్ క్రీడ్* (My Pedagogic Creed, 1897), *ది స్కూల్ అండ్ సొసైటీ* (The School and Society, 1899), *ది చైల్డ్ అండ్ ది కరికులమ్* (The Child and the Curriculum, 1902), *హౌ వి థింక్* (How We Think, 1910), *డెమోక్రసీ అండ్ ఎడ్యుకేషన్* (Democracy and Education, 1916), *ఎక్స్‌పీరియన్స్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్* (Experience and Education, 1938).
- సూక్తులు: విద్య అంటే జీవితమే, జీవితానికి సన్నద్ధత కాదు; విద్య నిరంతర అనుభవాల పునర్నిర్మాణం (reconstruction of experience); పాఠశాల ఒక సూక్ష్మ (పిండ రూప) సమాజం; విద్య త్రిధ్రువ ప్రక్రియ (ఉపాధ్యాయుడు, బిడ్డ, సమాజం). ఆయన ముఖ్య సూత్రం అనుభవం; ఆయన అభ్యాసకుడి కేంద్రిత విద్యను సమర్థించాడు (2025 కీ).
డబ్ల్యూ.హెచ్. కిల్‌పాట్రిక్ (1871–1965), కొలంబియాలోని టీచర్స్ కాలేజీలో డ్యూయీ శిష్యుడు: ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి, 1918.
- నిర్వచనం: ప్రాజెక్ట్ అంటే "సామాజిక వాతావరణంలో సాగే, హృదయపూర్వక, ఉద్దేశపూర్వక కార్యకలాపం".
- స్టీవెన్సన్ నిర్వచనం: సహజ పరిసరాల్లో పూర్తి చేసే సమస్యాత్మక చర్య.
- కిల్‌పాట్రిక్ నాలుగు సోపానాలు: ఉద్దేశించడం → ప్రణాళిక వేయడం → అమలు చేయడం → నిర్ధారించడం (purposing, planning, executing, judging). పాఠ్యపుస్తకాలు వీటిని ఆరుగా విస్తరిస్తాయి: పరిస్థితి కల్పించడం → ఎంచుకోవడం → ప్రణాళిక వేయడం → అమలు చేయడం → మూల్యాంకనం చేయడం → నమోదు చేయడం.
- నాలుగు రకాలు (కిల్‌పాట్రిక్): ఉత్పాదక (నిర్మాణాత్మక: ఏదైనా తయారుచేయడం), వినియోగ (సౌందర్యాత్మక: ఆనందించడం లేదా అభినందించడం), సమస్యా (మేధో కష్టాన్ని పరిష్కరించడం), అభ్యాస (డ్రిల్) లేదా నిర్దిష్ట అభ్యసన (ఒక నైపుణ్యాన్ని సాధించడం).
వాస్తవికవాదం
- లాటిన్ పదం రెస్ (res) = వస్తువు నుంచి వచ్చింది. ఇది ఆదర్శవాదానికి ప్రతిచర్యగా పుట్టింది. భౌతిక ప్రపంచం మనస్సుతో సంబంధం లేకుండా ఉనికిలో ఉంది; జ్ఞానం ఇంద్రియాల ద్వారా వస్తుంది (2025 కీ); శాస్త్రీయ ప్రక్రియను సమర్థించే విద్య వాస్తవికవాద విద్య (2019 కీ).
- అరిస్టాటిల్ వాస్తవికవాద పితామహుడు.
- రూపాలు: మానవతావాద వాస్తవికవాదం (ఎరాస్మస్, రాబెలే, మిల్టన్: వాస్తవ జీవితం కోసం సంప్రదాయ గ్రంథాలు); సామాజిక వాస్తవికవాదం (మాంటెయిన్, లాక్: ఆచరణాత్మక, సామాజిక జీవితం కోసం విద్య); ఇంద్రియ వాస్తవికవాదం (మల్కాస్టర్, బేకన్, రాట్కే, కొమీనియస్: ఇంద్రియాలు, విజ్ఞాన శాస్త్రం ద్వారా అభ్యసనం); నవ్య వాస్తవికవాదం (బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్, వైట్‌హెడ్: శాస్త్రీయ పద్ధతి).
- కొమీనియస్ (చెక్): ది గ్రేట్ డైడాక్టిక్ (The Great Didactic); *ఆర్బిస్ పిక్టస్* (Orbis Pictus, 1658), పిల్లల కోసం తొలి సచిత్ర బొమ్మల పుస్తకం. బేకన్: ఆగమన పద్ధతి; "జ్ఞానమే శక్తి".
- లక్ష్యాలు: వాస్తవ జీవితానికి సన్నద్ధత, సంతోషం, వృత్తి సామర్థ్యం, ప్రకృతి జ్ఞానం.
- పాఠ్యప్రణాళిక: విజ్ఞాన శాస్త్రం, గణితం, ప్రకృతి అధ్యయనం, వృత్తి విషయాలు. పద్ధతి: ఆగమన, పరిశీలన, ప్రయోగం, విహారయాత్రలు, బోధనోపకరణాలు; మూర్తం నుంచి అమూర్తానికి.
అస్తిత్వవాదం
- సోరెన్ కీర్క్‌గార్డ్ (Søren Kierkegaard; 1813–1855, డేనిష్) = అస్తిత్వవాద పితామహుడు (స్థాపకుడు) (2025 కీ); *ఐదర్/ఆర్* (Either/Or; "ఇది లేదా అది", 1843) గ్రంథంలో దానికి రూపం ఇచ్చాడు; హెగెల్ సర్వవ్యాప్త తాత్విక వ్యవస్థను, సామూహిక సమాజాన్ని, చర్చి యాంత్రిక ఆచారాలను నిరసించాడు.
- ఇతరులు: జీన్ పాల్ సార్త్ర్ ("అస్తిత్వం సారానికి ముందు వస్తుంది" (existence precedes essence); "మనిషి తనను తాను ఏం చేసుకుంటాడో అదే తప్ప మరేమీ కాదు"; బీయింగ్ అండ్ నథింగ్‌నెస్ (Being and Nothingness), 1943), గాబ్రియేల్ మార్సెల్ (అస్తిత్వ తత్వశాస్త్రం సంక్షోభంలో సలహాదారు), మార్టిన్ హైడెగర్, కార్ల్ జాస్పర్స్, మార్టిన్ బూబర్ (ఐ అండ్ దౌ (I and Thou), నేను-నీవు సంబంధం), ఆల్బర్ట్ కామూ, సిమోన్ డి బువా; నీషే పూర్వగామి.
- మూల విశ్వాసం: ప్రతి వ్యక్తీ ప్రత్యేకమైనవాడు; స్వేచ్ఛ, ఎంపిక, బాధ్యత; ఒంటరితనం, ఆందోళన (యాంగ్స్ట్), మరణ భయం అనే భావనలు (2025 కీ); సత్యం ఆత్మాశ్రయం; సామూహిక సమాజానికి, అనుసరణకు వ్యతిరేకం.
- విద్య: ప్రతి వ్యక్తీ ప్రత్యేకమైనవాడు కాబట్టి విద్య వ్యక్తిగత వ్యత్యాసాలకు తగినట్లు ఉండాలి; ప్రధానంగా ఉదార విద్య (liberal education; 2022 కీ).
- పాఠ్యప్రణాళిక: నిర్దేశిత పాఠ్యప్రణాళిక ఉండదు; విజ్ఞాన శాస్త్రం కంటే ముందు మానవీయ శాస్త్రాలు, కళలు, సాహిత్యం, నాటకం, చరిత్ర, నీతిశాస్త్రం; ఐచ్ఛిక విషయాలు అస్తిత్వవాదం అందించినవిగా పరిగణిస్తారు. పద్ధతి: ప్రతి అభ్యాసకుడితో సోక్రటీస్ సంభాషణ, చర్చ, స్వయం వ్యక్తీకరణ, వ్యక్తిగత పని. ఉపాధ్యాయుడు: విద్యార్థి స్వేచ్ఛను గౌరవిస్తాడు; నేను-నీవు సంబంధం (బూబర్).
మార్క్సిజం (శాస్త్రీయ సామ్యవాదం)
- కార్ల్ మార్క్స్ (1818–1883), ఫ్రెడరిక్ ఏంగెల్స్: *కమ్యూనిస్ట్ మేనిఫెస్టో* (The Communist Manifesto, 1848); *దాస్ కాపిటల్* (Das Kapital; సంపుటం I, 1867).
- మూల విశ్వాసం: గతితార్కిక భౌతికవాదం (పదార్థమే ప్రథమం), చారిత్రక భౌతికవాదం; చరిత్ర అంటే వర్గ పోరాటం; లక్ష్యం వర్గరహిత సమాజం (2025 కీ: వర్గరహిత సమాజం = సామ్యవాదం).
- విద్య: అందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ, లౌకిక, రాజ్య నిర్వహణలోని విద్య; బహుళ సాంకేతిక విద్య (polytechnical education): ఉత్పాదక శ్రమతో ముడిపడిన చదువు; వ్యక్తి కంటే సామూహిక జీవనానికి ప్రాధాన్యం; పాఠశాల సామ్యవాద రాజ్యానికి సేవ చేస్తుంది.
- మార్క్సిజం పాఠశాల చదువును సామూహిక ఉత్పత్తితో, బహుళ సాంకేతిక శిక్షణతో ముడిపెడుతుంది (2025 జతపరిచే కీ).
- సోవియట్ విద్యావేత్తలు: లెనిన్, ఎన్. క్రుప్‌స్కాయా, ఎ.ఎస్. మకరెంకో (శ్రామిక కాలనీలు, సమూహంలో, సమూహం ద్వారా విద్య). పాలో ఫ్రెయిరే (Paulo Freire; బ్రెజిల్), పీడితుల బోధనాశాస్త్రం (Pedagogy of the Oppressed; రచన 1968, ప్రచురణ 1970): బ్యాంకింగ్ విద్యా భావనను తిరస్కరించాడు, చైతన్యీకరణ (conscientisation; విమర్శనాత్మక అవగాహన).

వివరణ

1. వాదాల ఒక పేజీ పోలిక (జతపరిచే ప్రశ్నల కోసం). ఆదర్శవాదం, ప్రకృతివాదం EDU-FN-02లో ఉన్నాయి; ఆరు వాదాలూ పక్కపక్కనే ఉండేందుకు ఇక్కడ కూడా ఇచ్చాం.

వాదం	ముఖ్య పేర్లు	వాస్తవం, జ్ఞానం	విద్యా లక్ష్యం
ఆదర్శవాదం	ప్లేటో (పితామహుడు), సోక్రటీస్, బర్కిలీ, కాంట్, హెగెల్, ఫ్రోబెల్	మనస్సు, భావాలు, ఆత్మ వాస్తవాలు; శాశ్వత విలువలు	ఆత్మసాక్షాత్కారం; సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనం; వ్యక్తిత్వ ఉన్నతి
ప్రకృతివాదం	రూసో (ఎమిలీ, 1762), స్పెన్సర్, కోమ్ట్, హాబ్స్	ప్రకృతి ఒక్కటే వాస్తవం; పదార్థం	స్వయం వ్యక్తీకరణ, ఆత్మరక్షణ; ప్రకృతి వైపు మరలడం
వ్యావహారిక సత్తావాదం	పియర్స్, జేమ్స్, డ్యూయీ, కిల్‌పాట్రిక్, షిల్లర్	సత్యం అంటే పనిచేసేది; మారుతుంది, అనుభవంతో రూపొందుతుంది	పెరుగుదల, సామాజిక సామర్థ్యం, ప్రజాస్వామ్య జీవనం
వాస్తవికవాదం	అరిస్టాటిల్, బేకన్, కొమీనియస్, లాక్, రస్సెల్	వస్తువులు వాస్తవం, మనస్సుతో సంబంధం లేనివి; ఇంద్రియాల ద్వారా తెలుస్తాయి	వాస్తవ జీవితానికి సన్నద్ధత, సంతోషం
అస్తిత్వవాదం	కీర్క్‌గార్డ్, సార్త్ర్, హైడెగర్, బూబర్	సారం కంటే ముందు అస్తిత్వం; ఆత్మాశ్రయ సత్యం	ప్రామాణిక, స్వేచ్ఛాయుత, బాధ్యతాయుత వ్యక్తి
మార్క్సిజం	మార్క్స్, ఏంగెల్స్, లెనిన్, మకరెంకో	పదార్థమే ప్రథమం; చరిత్ర = వర్గ పోరాటం	వర్గరహిత సమాజం; సామ్యవాద పౌరుడు

వాదం	పాఠ్యప్రణాళిక	పద్ధతి	ఉపాధ్యాయుడు, క్రమశిక్షణ
ఆదర్శవాదం	మానవీయ శాస్త్రాలు, మతం, నీతిశాస్త్రం, సాహిత్యం	ఉపన్యాసం, చర్చ, సోక్రటీస్ ప్రశ్నలు	ఉపాధ్యాయుడు కేంద్రం (తోటమాలి: ఫ్రోబెల్); ముద్రాత్మక క్రమశిక్షణ (ఉపాధ్యాయుడి ఆదర్శం)
ప్రకృతివాదం	బిడ్డ ఆసక్తులు, ప్రకృతి అధ్యయనం, ఆటలు	చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం, అన్వేషణ, ఆట పద్ధతి	ఉపాధ్యాయుడు రంగస్థల నిర్వాహకుడు లేదా పరిశీలకుడు; సహజ పరిణామాల ద్వారా క్రమశిక్షణ
వ్యావహారిక సత్తావాదం	ఉపయోగకరమైన, సమగ్ర, కార్యకలాప విషయాలు	ప్రాజెక్ట్, సమస్యా పరిష్కారం, ప్రయోగం	మార్గదర్శి, మిత్రుడు; సామాజిక క్రమశిక్షణ
వాస్తవికవాదం	విజ్ఞాన శాస్త్రం, గణితం, వృత్తి విషయాలు	ఆగమన, పరిశీలన, దృశ్య-శ్రవణ ఉపకరణాలు	వాస్తవాలు తెలిసి, వాటిని నిష్పాక్షికంగా అందిస్తాడు; క్రమబద్ధ క్రమశిక్షణ
అస్తిత్వవాదం	కళలు, మానవీయ శాస్త్రాలు, నీతిశాస్త్రం	సంభాషణ, స్వయం వ్యక్తీకరణ	స్వేచ్ఛను గౌరవిస్తాడు; నేను-నీవు; స్వీయ క్రమశిక్షణ
మార్క్సిజం	విజ్ఞాన శాస్త్రం, సాంకేతికత, ఉత్పాదక పని	పని కేంద్రిత, సామూహిక కార్యకలాపం	రాజ్య ప్రతినిధి; సామూహిక క్రమశిక్షణ

పరీక్షకులు ఒక్కో వాదానికి జతచేసే చిన్న సంకేతాలు (రెండు పేపర్లూ వీటిని వాడాయి):

చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం; అనుభవం; ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి; ప్రజాస్వామ్య విద్య → వ్యావహారిక సత్తావాదం.
జ్ఞానం ఇంద్రియాల ద్వారా వస్తుంది; వస్తువులు వాస్తవం; విజ్ఞాన శాస్త్రం → వాస్తవికవాదం.
వ్యక్తి ప్రత్యేకమైనవాడు; ఆందోళన, ఒంటరితనం; ఎంపిక స్వేచ్ఛ; ఉదార విద్య → అస్తిత్వవాదం.
వర్గరహిత సమాజం; శ్రమ; భారీ ఉత్పత్తి → మార్క్సిజం / సామ్యవాదం.
సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనం; ఆధ్యాత్మిక విలువలు; మానవ వ్యక్తిత్వ ఉన్నతి → ఆదర్శవాదం.
ప్రకృతి వైపు మరలండి; నిషేధాత్మక విద్య; పర్యావరణం ద్వారా విద్య; స్వయం వ్యక్తీకరణ → ప్రకృతివాదం.

2. తరగతి గదిలో వ్యావహారిక సత్తావాదం. సత్యం మారుతుంది కాబట్టి పాఠ్యప్రణాళిక నిర్ణీత విషయాల సముదాయం కాదు; అది బిడ్డ ఆసక్తులు, వర్తమాన సమస్యల నుంచి పెరుగుతుంది. డ్యూయీ సూత్రాలు: ప్రయోజనం, ఆసక్తి, అనుభవం, కార్యకలాపం, సమగ్రత (విషయాలను వేర్వేరు పెట్టెల్లో బోధించకుండా ఒకే కార్యకలాపం చుట్టూ కలపడం). అభ్యసనం ఒక వాస్తవ సమస్యతో మొదలవుతుంది, తరగతి అంతా కలిసి దాన్ని పరిష్కరిస్తుంది, కాబట్టి పాఠశాల ఒక చిన్న ప్రజాస్వామ్యంగా మారుతుంది. డ్యూయీ ప్రతిఫలన ఆలోచనలోని ఐదు సోపానాలు (హౌ వి థింక్): ఒక కష్టాన్ని అనుభవించడం → దాన్ని గుర్తించి నిర్వచించడం → సాధ్యమైన పరిష్కారాలు (పరికల్పనలు) → ఒక్కొక్కదాన్ని తర్కించడం → చర్య ద్వారా పరీక్షించడం. ఈ సోపానాలే సమస్యా పరిష్కార పద్ధతికి మూలం.

3. ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి: ఒక ప్రాజెక్ట్ ఎలా సాగుతుంది. ఉపాధ్యాయుడు ఒక అవసరం తలెత్తే పరిస్థితిని కల్పిస్తాడు (ఉదాహరణకు, తరగతి తోట ఎండిపోయింది). విద్యార్థులు ప్రాజెక్టును ఎంచుకుంటారు (బిందు సేద్యం పైపు వేయడం), ప్రణాళిక వేస్తారు (సామగ్రి, ఖర్చు, బాధ్యతలు), అమలు చేస్తారు, మూల్యాంకనం చేస్తారు (మొక్కలు బతికాయా, ఏం తప్పు జరిగింది), ప్రాజెక్ట్ పుస్తకంలో నమోదు చేస్తారు. దీని వెనుక సూత్రాలు: ఉద్దేశం, కార్యకలాపం, అనుభవం, ప్రయోజనం, స్వేచ్ఛ, వాస్తవికత, సామాజిక అనుభవం. గుణాలు: చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం, సహకారం, శ్రమ గౌరవం, విషయాల సహసంబంధం. పరిమితులు: ఎక్కువ సమయం పడుతుంది, సిలబస్ అసమానంగా పూర్తవుతుంది, పాఠ్యపుస్తకాలకు, పరీక్షలకు సరిపెట్టడం కష్టం.

4. వాస్తవికవాదం: బోధనా సూత్రాలు. ప్రతి బి.ఎడ్. విద్యార్థి నేర్చుకునే సూత్రాల వెనుక ఉన్న భావాలను మొదట కొమీనియస్, ఇంద్రియ వాస్తవికవాదులు ప్రతిపాదించారు (తర్వాత వీటిని బోధనా సూత్రాలుగా జాబితా చేశారు, తరచూ హెర్బర్ట్ స్పెన్సర్‌కు ఆపాదిస్తారు): తెలిసిన దాని నుంచి తెలియని దానికి, సరళం నుంచి సంక్లిష్టానికి, మూర్తం నుంచి అమూర్తానికి, విశిష్టం నుంచి సాధారణానికి (ఆగమనం), వివరణకు ముందు పరిశీలన. పదం కంటే ముందు అసలు వస్తువును, నమూనాను లేదా బొమ్మను చూపిస్తారు. అందుకే వాస్తవికవాదాన్ని బోధనోపకరణాలు, విజ్ఞాన శాస్త్రం, విహారయాత్రలతో ముడిపెడతారు. అధిభౌతిక శాస్త్రం విషయంలో వాస్తవికవాదం ఆదర్శవాదానికి వ్యతిరేకం (పదార్థం vs మనస్సు).

5. అస్తిత్వవాదం: వ్యక్తికి ఎందుకు ప్రథమ స్థానం. "అస్తిత్వం సారానికి ముందు వస్తుంది": మనిషి నిర్ణీత స్వభావంతో పుట్టడు, తన ఎంపికల ద్వారా తనను తాను తీర్చిదిద్దుకుంటాడు, ఆ బాధ్యతను మోయాలి. అర్థరాహిత్యం, మరణం పట్ల భయం (యాంగ్స్ట్) మనిషి జీవితంలో భాగం. కాబట్టి ప్రతి విద్యార్థి స్వేచ్ఛగా ఎంచుకుని, ఆ ఎంపికకు బాధ్యత వహించేలా విద్య సహాయపడాలి. అస్తిత్వవాదులు ప్రామాణీకరించిన సామూహిక పాఠశాల విద్యను, కఠిన కాలపట్టికలను, విద్యార్థులను సంఖ్యలుగా చూడటాన్ని తిరస్కరిస్తారు. కీర్క్‌గార్డ్ చెప్పిన మూడు జీవన దశలు: సౌందర్యాత్మక (సుఖం), నైతిక (కర్తవ్యం), మతపరమైన (విశ్వాసం); 2025 జతపరిచే ప్రశ్న అస్తిత్వవాదాన్ని "సౌందర్యాత్మక, నైతిక జీవితం"తో జతచేసింది.

6. విద్యలో మార్క్సిజం, సామ్యవాదం. ఒక నిర్ణీత వయస్సు దాటిన పిల్లలు పాఠశాల చదువు, ఉత్పాదక పని, శారీరక శిక్షణలను కలిపి పొందాలని మార్క్స్ కోరాడు; దీనివల్ల మానసిక, శారీరక శ్రమల మధ్య, వర్గాల మధ్య విభజన అంతమవుతుంది. సోవియట్ యూనియన్‌లో ఇది బహుళ సాంకేతిక పాఠశాలగా రూపొందింది; మకరెంకో బాల నేరస్థులను సామూహిక శ్రమ, క్రమశిక్షణ ద్వారా సంస్కరించాడు (ది రోడ్ టు లైఫ్ (The Road to Life)). భారతదేశంలో సామ్యవాద (socialist) అనే పదం 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976) ద్వారా పీఠికలో చేరింది; "సామ్యవాద తరహా సమాజం" ఒక ప్రణాళికా లక్ష్యం మాత్రమే, మార్క్సిస్ట్ పాఠశాల విద్య కాదు.

7. మానవతావాదం, నిర్మితివాదం (బీఆర్ఏఓయూ యూనిట్‌లో కూడా ఉన్నాయి).

వాదం	ముఖ్య పేర్లు	మూల భావన	తరగతి గదిలో
మానవతావాదం	ప్రొటాగోరస్ ("మనిషే అన్నిటికీ కొలమానం"), ఎరాస్మస్, కార్లిస్ లామాంట్	మనిషే కేంద్రం; హేతువు, విజ్ఞాన శాస్త్రం, ప్రజాస్వామ్యం; అతీంద్రియ శక్తులపై విశ్వాసం లేదు	మనస్సు విముక్తి, మానవాళి సంక్షేమం; దయతో కూడిన, స్వయంగా విధించుకున్న క్రమశిక్షణ
జ్ఞానాత్మక నిర్మితివాదం	జీన్ పియాజే	అభ్యాసకుడు సాంశీకరణం, అనుగుణ్యత, సమతుల్యత ద్వారా జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకుంటాడు	ఆవిష్కరణ, కృత్యం, దశను బట్టి సంసిద్ధత
సామాజిక నిర్మితివాదం	లెవ్ వైగాట్‌స్కీ	సామాజిక పరస్పర చర్య ద్వారా జ్ఞానం నిర్మితమవుతుంది; సంస్కృతే ప్రధాన కారకం	బృంద పని, ఆధారం (scaffolding), సమీప వికాస మండలం
తీవ్ర నిర్మితివాదం	ఎర్నెస్ట్ వాన్ గ్లాసర్స్‌ఫెల్డ్	జ్ఞానమంతా పరిశీలకుడే ఏర్పరుస్తాడు	అభ్యాసకుడి సొంత అర్థం

5E నమూనా (నిమగ్నం, అన్వేషణ, వివరణ, విస్తరణ, మూల్యాంకనం; Engage, Explore, Explain, Elaborate, Evaluate), బీఎస్‌సీఎస్ (BSCS)కు చెందిన రాడ్జర్ బైబీ రూపొందించినది, ఒక నిర్మితివాద బోధనా చక్రం.
నిర్మితివాద అభ్యసన రూపకల్పనకు ఆరు అంశాలు: పరిస్థితి, బృందీకరణ, వారధి, ప్రశ్నించడం, ప్రదర్శించడం, ప్రతిఫలనం.
ఎన్‌సీఎఫ్ 2005 (NCF; ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ) నిర్మితివాదంపై ఆధారపడింది: జ్ఞానాన్ని బడి బయటి జీవితంతో ముడిపెట్టడం, బట్టీ చదువు నుంచి దూరం జరగడం.
డ్యూయీని నిర్మితివాదానికి తాత్విక స్థాపకుడు అంటారు: బట్టీ పట్టడానికి బదులు కార్యశాలల్లో "నిర్దేశిత జీవనం" కావాలని కోరాడు.

8. పాఠశాల రహిత సమాజం. ఇవాన్ ఇలిచ్, *డీస్కూలింగ్ సొసైటీ* (Deschooling Society, 1971; 2019 కీ): పాఠశాలలు పాఠశాల చదువును అభ్యసనంగా, ధ్రువపత్రాలను సామర్థ్యంగా పొరబడేలా చేస్తాయి; నిర్బంధ పాఠశాల విద్యకు బదులు అభ్యసన జాలాలు (అందరికీ అందుబాటులో ఉండే మనుషులు, నైపుణ్యాలు, వనరుల వలయాలు) ఉండాలని ప్రతిపాదించాడు. ఎవరెట్ రీమర్ స్కూల్ ఈజ్ డెడ్ (School is Dead, 1971) కూడా ఇదే వాదన చేశాడు.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "వ్యావహారిక సత్తావాదాన్ని డ్యూయీ స్థాపించాడు." ✓ పియర్స్ ఈ పదాన్ని సృష్టించాడు, జేమ్స్ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు; డ్యూయీ దీన్ని విద్యకు అన్వయించాడు. (2019లో లాగా "పియర్స్" ఎంపికగా లేకపోతే కీ డ్యూయీ.)
✗ "ప్రాజెక్ట్ పద్ధతిని డ్యూయీ ఇచ్చాడు." ✓ ఆయన శిష్యుడు కిల్‌పాట్రిక్ (1918); డ్యూయీ ఇచ్చింది సమస్యా పరిష్కార పద్ధతి, ప్రతిఫలన ఆలోచన.
✗ "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం ప్రకృతివాదానికి మాత్రమే చెందుతుంది." ✓ పరీక్ష కీలలో ఇది వ్యావహారిక సత్తావాదం సంకేతం (ప్రకృతివాదులూ దీన్ని వాడారు; రెండూ ఎంపికలుగా ఉంటే, "అనుభవం" లేదా "ప్రాజెక్ట్" కనిపిస్తే వ్యావహారిక సత్తావాదాన్ని ఎంచుకోండి).
✗ "వాస్తవికవాదం: జ్ఞానం హేతువు లేదా అంతర్దృష్టి నుంచి వస్తుంది." ✓ వాస్తవికవాదం: జ్ఞానం ఇంద్రియాల ద్వారా వస్తుంది; హేతువు, భావాలు ఆదర్శవాదాన్ని సూచిస్తాయి.
✗ "అస్తిత్వవాదాన్ని సార్త్ర్ స్థాపించాడు." ✓ కీర్క్‌గార్డ్ పితామహుడు (ఐదర్/ఆర్, 1843); "అస్తిత్వం సారానికి ముందు వస్తుంది" అన్నది సార్త్ర్.
✗ "కిల్‌పాట్రిక్ ప్రాజెక్ట్ సోపానాలు: ప్రణాళిక, ఉద్దేశించడం, నిర్ధారించడం, అమలు." ✓ ఉద్దేశించడం → ప్రణాళిక వేయడం → అమలు చేయడం → నిర్ధారించడం.
✗ "డీస్కూలింగ్ సొసైటీని ఫ్రెయిరే రాశాడు." ✓ ఇవాన్ ఇలిచ్ (1971); ఫ్రెయిరే రాసింది పీడితుల బోధనాశాస్త్రం.
✗ "'మనిషే అన్నిటికీ కొలమానం' సార్త్ర్ మాట." ✓ అది ప్రొటాగోరస్ మాట, మానవతావాదానికి మూలం.
✗ "ఆర్బిస్ పిక్టస్‌ను రూసో రాశాడు." ✓ కొమీనియస్ (వాస్తవికవాదం); రూసో రాసింది ఎమిలీ (ప్రకృతివాదం).
✗ "వర్గరహిత సమాజం ప్రజాస్వామ్య లక్ష్యం." ✓ అది సామ్యవాదం / మార్క్సిజం లక్ష్యం.
✗ "2025 జతపరిచే ప్రశ్న ప్రజాస్వామ్య విలువలను వ్యావహారిక సత్తావాదంతో జతచేసింది." ✓ దాని కీ వాటిని అస్తిత్వవాదంతో జతచేసింది, ఎందుకంటే వ్యావహారిక సత్తావాదం అప్పటికే "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం"కు వెళ్లింది. ఒకే సమాధానం ఉన్న ప్రశ్నలో విద్యలో ప్రజాస్వామ్యం వ్యావహారిక సత్తావాదం సంకేతం (డ్యూయీ, డెమోక్రసీ అండ్ ఎడ్యుకేషన్).

త్వరిత పునశ్చరణ

వ్యావహారిక సత్తావాదం: ప్రాగ్మా = చర్య; పియర్స్, జేమ్స్, డ్యూయీ; సత్యం = పనిచేసేది.
డ్యూయీ: ప్రయోగశాల పాఠశాల 1896; డెమోక్రసీ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ 1916; విద్య అంటే జీవితమే.
కిల్‌పాట్రిక్ 1918 (టీచర్స్ కాలేజీ): ప్రాజెక్ట్ = సామాజిక వాతావరణంలో హృదయపూర్వక, ఉద్దేశపూర్వక కార్యకలాపం.
ప్రాజెక్ట్ సోపానాలు: ఉద్దేశించడం, ప్రణాళిక, అమలు, నిర్ధారణ; రకాలు: ఉత్పాదక, వినియోగ, సమస్యా, అభ్యాస (డ్రిల్).
వాస్తవికవాదం: రెస్ = వస్తువు; ఇంద్రియాల ద్వారా జ్ఞానం; అరిస్టాటిల్, బేకన్, కొమీనియస్ (ఆర్బిస్ పిక్టస్ 1658).
అస్తిత్వవాదం: కీర్క్‌గార్డ్ (పితామహుడు, ఐదర్/ఆర్ 1843); సార్త్ర్: అస్తిత్వం సారానికి ముందు వస్తుంది; ప్రత్యేక వ్యక్తి, ఐచ్ఛిక విషయాలు, ఉదార విద్య.
మార్క్సిజం: మార్క్స్, ఏంగెల్స్, మేనిఫెస్టో 1848; వర్గరహిత సమాజం; విద్య + ఉత్పాదక శ్రమ.
ఇలిచ్: డీస్కూలింగ్ సొసైటీ 1971; ఫ్రెయిరే: బ్యాంకింగ్ విద్యకు వ్యతిరేకం; ప్రొటాగోరస్: మానవతావాదం; 5E: నిర్మితివాదం.
సంకేతాలు: చేయడం = వ్యావహారిక సత్తావాదం; ఇంద్రియాలు = వాస్తవికవాదం; ప్రత్యేకత = అస్తిత్వవాదం; శ్రమ = మార్క్సిజం.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

వ్యావహారిక సత్తావాదంపై విమర్శ: నిర్ణీత విలువలు లేవు కాబట్టి నైతికత సాపేక్షమవుతుంది; ప్రయోజనానికి ప్రాధాన్యం వల్ల సంస్కృతి, "నిస్వార్థ" జ్ఞానాసక్తి నిర్లక్ష్యానికి గురికావచ్చు; కార్యకలాప కార్యక్రమాలు క్రమబద్ధ జ్ఞానంలో ఖాళీలు వదలవచ్చు. దీని వారసత్వం అపారం: జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (NEP)లోని కృత్యాధారిత అభ్యసనం, అనుభవాత్మక అభ్యసనం, ప్రాజెక్ట్ పని అన్నీ డ్యూయీ నుంచి వచ్చినవే.
వాస్తవికవాదంపై విమర్శ: భావోద్వేగం, కళ, ఆధ్యాత్మిక పార్శ్వానికి చాలా తక్కువ స్థానం ఇస్తుంది; ఇంద్రియాలు మోసం చేయవచ్చు. దీని వారసత్వం: విజ్ఞాన శాస్త్ర బోధన, ఆగమన పద్ధతి, బోధనోపకరణాలు.
అస్తిత్వవాదంపై విమర్శ: ఇది వ్యక్తివాద, నిరాశావాద దృక్పథం, పాఠశాల వ్యవస్థగా నడపడం కష్టం, ఉమ్మడి పాఠ్యప్రణాళికను ఇవ్వదు. దీని వారసత్వం: అభ్యాసకుడి ఎంపికకు గౌరవం, మానవతావాద విద్య, మంత్రణం (కార్ల్ రోజర్స్ (Carl Rogers) అభ్యాసకుడి కేంద్రిత భావనలు దీనికి దగ్గరగా ఉంటాయి).
మార్క్సిజంపై విమర్శ: వ్యక్తి రాజ్యానికి, పార్టీకి లోబడి ఉంటాడు; ఒకే భావజాలాన్ని బోధిస్తారు. దీని వారసత్వం: పని విద్య, సమానత్వం కోసం విద్య, ఫ్రెయిరే విమర్శనాత్మక బోధనాశాస్త్రం, సంభాషణ ద్వారా వయోజన అక్షరాస్యత.
సమన్వయ వాదం (eclecticism): భారతీయ విద్య అన్ని వాదాల నుంచి తీసుకుంటుంది: ఆదర్శవాద లక్ష్యాలు (విలువలు, శీలం), ప్రకృతివాద శిశు కేంద్రితత్వం, వ్యావహారిక సత్తావాద పద్ధతులు (కార్యకలాపం, ప్రాజెక్టులు), వాస్తవికవాద విషయం (విజ్ఞాన శాస్త్రం), సమాన అవకాశాల సామ్యవాద లక్ష్యం. గాంధీ బునియాదీ విద్య (బేసిక్ ఎడ్యుకేషన్)ను తరచూ లక్ష్యంలో ఆదర్శవాద, పరిసరాల్లో ప్రకృతివాద, పద్ధతిలో వ్యావహారిక సత్తావాద విద్యగా వర్ణిస్తారు (చూడండి EDU-TH-01).
డ్యూయీ, గాంధీ: ఇద్దరూ అభ్యసనాన్ని ఉత్పాదక కార్యకలాపంతో ముడిపెట్టారు; కానీ డ్యూయీ కార్యకలాపాన్ని బిడ్డ ఆసక్తి, సామాజిక సమస్యల నుంచి ఎంచుకుంటారు, గాంధీది నైతిక, ఆర్థిక ప్రయోజనం ఉన్న ఉత్పాదక చేతిపని.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.