అభ్యసనం: స్వభావం, కారకాలు, వక్రరేఖలు…

ముఖ్య వాస్తవాలు

నిర్వచనాలు (ఎవరు ఏమన్నారు, సంక్షిప్తంగా):
- వుడ్‌వర్త్ (Woodworth): వ్యక్తిని అభివృద్ధి చేసి, అతని ప్రవర్తనను, అనుభవాన్ని లేకపోతే ఉండే దానికంటే భిన్నంగా మార్చే ఏ కార్యకలాపమైనా అభ్యసనమే.
- గేట్స్ (Gates): అభ్యసనం అంటే అనుభవం ద్వారా ప్రవర్తనలో మార్పు (శిక్షణ ద్వారా కూడా).
- క్రో అండ్ క్రో (Crow and Crow): అభ్యసనం అంటే అలవాట్లు, జ్ఞానం, వైఖరుల సముపార్జన.
- కింగ్స్‌లీ, గ్యారీ (Kingsley and Garry): అభ్యాసం లేదా శిక్షణ ద్వారా ప్రవర్తన ఉద్భవించే లేదా మారే ప్రక్రియ.
- స్కిన్నర్ (Skinner): అభ్యసనం అనేది క్రమానుగత ప్రవర్తనా అనుకూలన ప్రక్రియ.
- హెన్రీ పి. స్మిత్ (Henry P. Smith): అనుభవం ఫలితంగా కొత్త ప్రవర్తనను పొందడం, లేదా పాత ప్రవర్తనను బలపరచడం లేదా బలహీనపరచడం.
- రాబర్ట్ ఎం. గాగ్నే (Robert M. Gagne) (ది కండిషన్స్ ఆఫ్ లెర్నింగ్, The Conditions of Learning): మనిషి స్వభావం లేదా సామర్థ్యంలో వచ్చే మార్పు; అది కాలక్రమేణా నిలుస్తుంది, కేవలం పెరుగుదల వల్ల వచ్చినది కాదు.
- క్రిస్ ఆర్గిరిస్ (Chris Argyris): అభ్యసనం అంటే దోషాన్ని గుర్తించి సరిదిద్దడం.
ప్రామాణిక నిర్వచనం (ఏపీపీఎస్సీ 2019): అనుభవ ఫలితంగా ప్రవర్తనలో సాపేక్షంగా వచ్చే శాశ్వత మార్పు; ప్రతి నిర్వచనానికీ తప్పనిసరి అంశం అనుభవం.
అభ్యసన లక్షణాలు: ఇది ఒక ప్రక్రియ, ఫలితం కాదు; ప్రవర్తనా మార్పు; సార్వత్రికం (అన్ని జీవులూ నేర్చుకుంటాయి); నిరంతరం / జీవితాంతం ("గర్భం నుంచి సమాధి వరకు"); ఉద్దేశపూర్వకం, లక్ష్య నిర్దేశితం; అనుభవం, అభ్యాసం నుంచి వస్తుంది; సాపేక్షంగా శాశ్వతం; సర్దుబాటుకు సహాయపడుతుంది; బదలాయించదగినది; సానుకూలం లేదా ప్రతికూలం కావచ్చు (మంచి లేదా చెడు అలవాట్లు); క్రియాశీలం (అభ్యాసకుడు పాల్గొనాలి).
అభ్యసనం కానివి: పరిపక్వత (నడవడం, యుక్తవయస్సు), అలసట, అనారోగ్యం, మందులు లేదా ప్రతిచర్యల వల్ల కలిగే మార్పులు.
అభ్యసనాన్ని ఊహిస్తాం: దాన్ని నేరుగా చూడలేం; ఉపాధ్యాయుడు నిష్పాదనను (performance) కొలిచి దాని నుంచి అభ్యసనాన్ని అంచనా వేస్తాడు.
అభ్యసన రకాలు (బీఆర్‌ఏఓయూ (BRAOU) జాబితాలో 7): చలన, శాబ్దిక, భావన, విచక్షణ, సూత్రాల అభ్యసనం, సమస్యా పరిష్కారం (అత్యున్నత క్రమం: ఆలోచన, వివేచన, ఊహ అవసరం), వైఖరి అభ్యసనం. భావనా అభ్యసనం = అమూర్తీకరణ + సామాన్యీకరణ. శాబ్దిక అభ్యసనం మనుషుల్లో మాత్రమే ఉంటుంది.
అభ్యసనాన్ని ప్రభావితం చేసే కారకాలు:
- అభ్యాసకుడు: ఆరోగ్యం, వయస్సు, పరిపక్వత, సంసిద్ధత, ప్రజ్ఞ, ప్రేరణ, ఆసక్తి, వైఖరి, సహజ సామర్థ్యం, పూర్వ జ్ఞానం, ఉద్వేగ స్థితి, అలసట.
- ఉపాధ్యాయుడు: విషయ పరిజ్ఞానం, పద్ధతి, వ్యక్తిత్వం, విద్యార్థులతో ప్రవర్తన, బోధనోపకరణాల వాడకం.
- విషయం (కంటెంట్): అర్థవంతత, కాఠిన్యం, నిడివి, వ్యవస్థీకరణ.
- పర్యావరణం: భౌతిక (వెలుతురు, గాలి, కూర్చునే ఏర్పాటు, శబ్దం), సామాజిక-ఉద్వేగ (ఇల్లు, సహచరులు, తరగతి గది వాతావరణం).
- అభ్యసన పద్ధతి: సమగ్ర – భాగ పద్ధతి, విరామ (వితరణ) – నిరంతర అభ్యాసం, స్వయం పఠనం, చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం.
అభ్యసన వక్రరేఖ (learning curve): ఒక పనిని నేర్చుకోవడంలో కాలక్రమేణా జరిగే పురోగతి గ్రాఫ్ రూపం. X-అక్షం: ప్రయత్నాలు, రోజులు లేదా అభ్యాస సమయం; Y-అక్షం: నేర్చుకున్న మొత్తం (స్కోరు) (లేదా తగ్గే దోషాలు, సమయం).
అభ్యసన వక్రరేఖ రకాలు:
- కుంభాకార వక్రరేఖ (convex) (రుణాత్మక త్వరణం): మొదట వేగంగా, తర్వాత నెమ్మదిగా లాభం; అత్యంత సాధారణం (సులభమైన, పరిచితమైన పని).
- పుటాకార వక్రరేఖ (concave) (ధనాత్మక త్వరణం): మొదట నెమ్మదిగా, తర్వాత వేగంగా (కొత్త, కష్టమైన పని).
- రేఖీయ (సరళరేఖ): ప్రతి ప్రయత్నంలో సమాన లాభం = ఏకరీతి పురోగతి; అరుదు.
- S-ఆకార / మిశ్రమ: నెమ్మదిగా, తర్వాత వేగంగా, మళ్లీ నెమ్మదిగా (దీర్ఘమైన, సంక్లిష్ట నైపుణ్యాలు).
అభ్యసన పీఠభూమి (plateau): అభ్యసన వక్రరేఖలో అభ్యాసం చేసినా కొంతకాలం కనిపించే పురోగతి లేని ఒక సమతల భాగం; దీన్ని మొదట వర్ణించింది బ్రయాన్, హార్టర్ (Bryan and Harter) (1897, మోర్స్ కోడ్ నేర్చుకుంటున్న టెలిగ్రాఫ్ ఆపరేటర్లు). ఎంత అభ్యాసం చేసినా దాటలేని పై హద్దు శరీరధర్మ పరిమితి (physiological limit).
జ్ఞాపకశక్తి (memory): సమాచారాన్ని పొందడం (సంకేతీకరణ), నిల్వ చేయడం (ధారణ), తర్వాత తిరిగి పొందడం అనే మానసిక ప్రక్రియ (ఏపీపీఎస్సీ 2022); సమాచారాన్ని నిలుపుకొని తిరిగి పొందే జీవి సామర్థ్యం. రైబర్న్ (Ryburn) (1956): అనుభవాలను నిల్వ చేసి, తర్వాత చేతనలోకి తిరిగి తెచ్చే శక్తి. నిల్వ (storage) = విషయాన్ని జ్ఞాపకంలో నిలుపుకోవడం.
జ్ఞాపకశక్తి నాలుగు భాగాలు (వుడ్‌వర్త్): అభ్యసనం (కంఠస్థం), ధారణ, పునఃస్మరణ, గుర్తింపు.
మూడు దశలు (సంకేతీకరణ → నిల్వ → పునరుద్ధరణ), మూడు నిల్వలు (అట్కిన్సన్, షిఫ్రిన్, Atkinson and Shiffrin, 1968):
- ఇంద్రియ స్మృతి (sensory memory): దృశ్యాలకు ఒక సెకను కంటే తక్కువ (ఐకానిక్), శబ్దాలకు కొన్ని సెకన్లు (ఎకోయిక్);
- స్వల్పకాలిక స్మృతి (STM): పునశ్చరణ లేకుంటే సుమారు 20–30 సెకన్లు, సామర్థ్యం 7 ± 2 అంశాలు (జార్జ్ మిల్లర్, 1956, "మాయా సంఖ్య ఏడు"); ప్రధానంగా శబ్ద సంకేతీకరణ;
- దీర్ఘకాలిక స్మృతి (LTM): చాలా పెద్దది, శాశ్వతమైనది; ప్రధానంగా అర్థ సంకేతీకరణ.
హెర్మన్ ఎబ్బింగ్‌హాస్ (Hermann Ebbinghaus) (జర్మన్): జ్ఞాపకశక్తిపై మొదటి ప్రయోగాత్మక అధ్యయనం, **ఆన్ మెమరీ (On Memory), 1885 (1913 = ఆంగ్ల అనువాదం); తనపైనే అర్థరహిత అక్షర సముదాయాలను (nonsense syllables) (ZOK, BIF లాంటివి) ఉపయోగించాడు; పొదుపు (పునరభ్యసన) పద్ధతిని కనుగొన్నాడు; విస్మృతి వక్రరేఖను గీశాడు: విస్మృతి నేర్చుకున్న వెంటనే అత్యంత వేగంగా** జరుగుతుంది (మొదటి గంటలో సగానికి పైగా, ఒక రోజులో సుమారు మూడింట రెండు వంతులు), తర్వాత నెమ్మదిస్తుంది.
ధారణను కొలవడం: పునఃస్మరణ, గుర్తింపు, పునరభ్యసనం (పొదుపు), రెడిన్టిగ్రేషన్ (redintegration). గుర్తింపు సులభం; పునఃస్మరణ గుర్తింపు కంటే మెరుగ్గా ఉండటం అరుదు. పొదుపు % = (మొదటి ప్రయత్నాలు − పునరభ్యసన ప్రయత్నాలు) ÷ మొదటి ప్రయత్నాలు × 100 (10 ప్రయత్నాలు, తర్వాత 6 → 40%).
విస్మృతి సిద్ధాంతాలు: క్షయం / ఉపయోగించకపోవడం (జాడలు మసకబారతాయి; థార్న్‌డైక్ ఉపయోగరాహిత్య నియమం); వ్యతికరణం (పురోగామి (ప్రోయాక్టివ్): పాత అభ్యసనం కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది; తిరోగామి (రెట్రోయాక్టివ్): కొత్త అభ్యసనం పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది); అణచివేత / ప్రేరిత విస్మృతి (ఫ్రాయిడ్: బాధాకరమైన జ్ఞాపకాలు అచేతనంలోకి నెట్టబడతాయి); పునరుద్ధరణ (సూచన ఆధారిత) వైఫల్యం. సంకేతీకరణ వైఫల్యం (ఎప్పుడూ శ్రద్ధ పెట్టనిది, ఎప్పుడూ నిల్వ కానిది) నిజమైన విస్మృతి కాదు. నిగ్రహం (suppression) = ఒక ఆలోచనను చేతనంగా దూరం నెట్టడం; అణచివేత అచేతనం.
అభ్యసన బదలాయింపు (transfer of learning): ఒక పనిని నేర్చుకోవడం మరో పనిని నేర్చుకోవడంపై లేదా చేయడంపై చూపే ప్రభావం.
బదలాయింపు రకాలు:
- అనుకూల: పూర్వ అభ్యసనం సహాయపడుతుంది (సైకిల్ తొక్కడం స్కూటర్ నడపడానికి సహాయపడుతుంది);
- ప్రతికూల: పూర్వ అభ్యసనం అడ్డుపడుతుంది (ఎడమవైపు డ్రైవింగ్ అలవాటై, తర్వాత కుడివైపు ట్రాఫిక్ ఉన్న దేశంలో నడపడం);
- శూన్య / తటస్థ: ఏ ప్రభావం లేదు;
- క్షితిజ సమాంతర (lateral): మరో సందర్భంలో అదే స్థాయి పనికి;
- ఊర్ధ్వ (vertical): దిగువ స్థాయి నుంచి ఉన్నత స్థాయి పనికి (కూడిక → గుణకారం);
- ద్విపార్శ్వ (bilateral): శరీరం ఒక వైపు నుంచి మరో వైపుకు (కుడి చేతి నైపుణ్యం ఎడమ చేతికి సహాయపడుతుంది).
బదలాయింపు సిద్ధాంతాలు:
- మానసిక శిక్షణ సిద్ధాంతం (formal discipline): మానసిక శక్తుల మనోవిజ్ఞానం (faculty psychology) పై ఆధారపడింది; మనస్సు కొన్ని శక్తుల సమాహారం, కఠిన విషయాలతో (లాటిన్, గణితం) వాటిని కండరాల్లా శిక్షణ ఇవ్వవచ్చు; దీనితో జాన్ లాక్ పేరు ముడిపడింది; దీన్ని విలియం జేమ్స్ (1890), థార్న్‌డైక్, వుడ్‌వర్త్ (1901) తప్పని నిరూపించారు.
- సర్వసమాన అంశాల సిద్ధాంతం (identical elements): ఇ.ఎల్. థార్న్‌డైక్ (వుడ్‌వర్త్‌తో, 1901); రెండు పనుల్లో ఉమ్మడిగా ఉన్న సర్వసమాన అంశాల (విషయం, పద్ధతి, వైఖరి) మేరకే బదలాయింపు జరుగుతుంది.
- సామాన్యీకరణ సిద్ధాంతం (generalisation): చార్లెస్ హెచ్. జడ్ (Charles H. Judd) (1908); ఒక సాధారణ సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడం వల్ల బదలాయింపు జరుగుతుంది (వక్రీభవనంపై బాణం / నీటి అడుగు లక్ష్యం ప్రయోగం).
- స్థానాంతరణ సిద్ధాంతం (transposition): గెస్టాల్ట్ మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు (కోహ్లర్); సంబంధాలపై అంతర్దృష్టి (నమూనా) కొత్త సందర్భాలకు బదలాయింపు.
- ఆదర్శాలు / విలువల బదలాయింపు: డబ్ల్యు.సి. బాగ్లీ (W.C. Bagley); శుభ్రత లాంటి ఆదర్శాలను ఆదర్శాలుగా చేతనంగా బోధించినప్పుడు అవి బదలాయింపు చెందుతాయి.

వివరణ

1. ఏది అభ్యసనం. వేడి పొయ్యిని తాకి, తర్వాత దూరంగా ఉండే పిల్లవాడు నేర్చుకున్నాడు (అనుభవం ప్రవర్తనను మార్చింది). 12 నెలలకు నడవడం మొదలుపెట్టే పిల్లవాడిది పరిపక్వత, అభ్యసనం కాదు. నెమ్మదించే అలసిన కార్మికుడిలో కనిపించేది అలసట, అభ్యసనం కాదు. అభ్యసనం మంచిది లేదా చెడ్డది కావచ్చు: ఇంటిపని కాపీ కొట్టే అలవాటు కూడా నేర్చుకున్నదే.

"జీవించడమంతా అభ్యసనమే": మనిషి నైపుణ్యాలు, అలవాట్లు, జ్ఞానం, వైఖరులు, ఆసక్తులు అన్నీ అభ్యసన ఫలితాలు.
అలవాటుపడటం (habituation): హాని లేని ఉద్దీపన పదే పదే వస్తే క్రమంగా దానికి స్పందించడం మానేయడం; అభ్యసనంలో అత్యంత సరళ రూపం, గర్భస్థ శిశువులో కూడా (సుమారు 32 వారాల నాటికి) కనిపిస్తుంది.
నేర్చుకున్న నిస్సహాయత (learned helplessness) (మార్టిన్ సెలిగ్‌మన్): అప్రియమైన సంఘటనను తప్పించుకోలేం, దాని నుంచి బయటపడలేం అని నేర్చుకుని అభ్యాసకుడు ప్రయత్నించడం మానేయడం; పాఠశాలలో పదే పదే వైఫల్యం, కఠిన శిక్షలు దీన్ని కలిగించవచ్చు.
క్రియాశీల – నిష్క్రియ అభ్యసనం: క్రియాశీల అభ్యసనంలో అనుభవాన్ని అభ్యాసకుడే నియంత్రిస్తాడు (విద్యార్థి కేంద్రిత బోధన); నిష్క్రియ అభ్యసనం, ప్రత్యక్ష బోధన ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత బోధనకు గుర్తులు.
సాహచర్య నియమాలు (అరిస్టాటిల్): భావనలు సామీప్యం, సారూప్యం (వైరుధ్యం కూడా), పౌనఃపున్యం (పునరావృతం) ద్వారా ముడిపడతాయి; తర్వాతి ఉద్దీపన–ప్రతిస్పందన సిద్ధాంతాలు (S-R) వీటి నుంచే పుట్టాయి.

2. అభ్యసనం, పరిపక్వత, సంసిద్ధత

అంశం	పరిపక్వత	అభ్యసనం
కారణం	అంతర్గత పెరుగుదల (జన్యువులు)	అనుభవం, అభ్యాసం, శిక్షణ
శిక్షణ అవసరమా	లేదు	అవును
ఉదాహరణ	కూర్చోవడం, నడవడం, యుక్తవయస్సు	చదవడం, సైకిల్ తొక్కడం, మర్యాదలు
ఉపాధ్యాయుని పాత్ర	సంసిద్ధత కోసం వేచి ఉండటం	అభ్యాసం, మార్గదర్శకత్వం ప్లాన్ చేయడం

పరిపక్వతకు ముందే బోధించడం వ్యర్థం (గెసెల్ కవలల మెట్లెక్కే అధ్యయనం); సంసిద్ధత = పరిపక్వత + ప్రేరణ + పూర్వ అభ్యసనం. థార్న్‌డైక్ సంసిద్ధతను తన మొదటి నియమంగా చేశాడు (EDU-LR-02 చూడండి).

3. తరగతి గదిలో కారకాలు

కారకం	అభ్యసనానికి సహాయపడేది	అభ్యసనానికి అడ్డుపడేది
అభ్యాసకుడు	ప్రేరణ, ఆసక్తి, మంచి ఆరోగ్యం	అలసట, ఆందోళన, ఆకలి
ఉపాధ్యాయుడు	స్పష్టమైన పద్ధతి, ఆప్యాయత, బోధనోపకరణాలు	నిస్సారమైన ఉపన్యాసం, భయం
విషయం	అర్థవంతం, వ్యవస్థీకృతం	పొడవైన, సంబంధం లేని జాబితాలు
పర్యావరణం	వెలుతురు, గాలి, నిశ్శబ్దం, మద్దతు	శబ్దం, రద్దీ, ఇంట్లో గొడవలు

వసతి గృహ సంక్షేమ అధికారికి పర్యావరణ జాబితా ముఖ్యం: వసతి గృహంలో క్రమమైన భోజనం, నిద్ర, చదువు సమయం, భద్రత కూడా అభ్యసన కారకాలే.

విషయం: అర్థవంతమైన విషయాన్ని అత్యంత వేగంగా నేర్చుకుని ఎక్కువకాలం గుర్తుంచుకుంటాం; పదాల కంటే చిత్రాలు బాగా గుర్తుంటాయి.
పద్ధతి: సమగ్ర పద్ధతి (అంతా ఒకేసారి నేర్చుకోవడం) అర్థవంతమైన విషయానికి, శాశ్వత జ్ఞాపకానికి, పెద్దవారికి సరిపోతుంది; భాగ పద్ధతి (విభాగాలవారీగా) పొడవైన, కష్టమైన విషయానికి, తక్షణ జ్ఞాపకానికి, సుమారు 12 ఏళ్లలోపు పిల్లలకు సరిపోతుంది.

3a. తరగతి గది అభ్యసనానికి సమాచార ప్రసార నమూనా. బోధనను ఒక సమాచార ప్రసారంగా చూడవచ్చు: ఉపాధ్యాయుడు మూలం, పాఠం సందేశం, మాట, ముద్రణ లేదా ఉపకరణాలు మాధ్యమం, అభ్యాసకుడు గ్రాహకుడు.

చరం	ఎవరికి చెందుతుంది	ఉదాహరణలు
మూలం	ఉపాధ్యాయుడు	నైపుణ్యం, స్పష్టత, ఆప్యాయత, విశ్వసనీయత
సందేశం	పాఠం	వ్యవస్థీకరణ, కాఠిన్యం, ఉదాహరణలు
మాధ్యమం	ప్రసార సాధనం	ఉపన్యాసం, పాఠ్యపుస్తకం, చార్టు, వీడియో
గ్రాహకుడు	అభ్యాసకుడు	అవగాహన, ధారణ, పునఃస్మరణ, అవధానం, ప్రేరణ

అభ్యాసకుడి లోపల జరిగే ప్రక్రియలు (అవగాహన, ధారణ, పునఃస్మరణ) గ్రాహక చరాలు (రిసీవర్ వేరియబుల్స్, receiver variables) (ఏపీపీఎస్సీ 2019).

3b. శాబ్దిక అభ్యసనం. పదాలను, శాబ్దిక విషయాన్ని నేర్చుకోవడం, నిలుపుకోవడం, గుర్తు చేసుకోవడం; ఇది మనుషులకే ప్రత్యేకం. ఇది ఉద్దేశపూర్వకం లేదా యాదృచ్ఛికం కావచ్చు; విషయం నిడివి పెరిగేకొద్దీ నేర్చుకునే సమయం పెరుగుతుంది. మూడు ప్రయోగశాల పద్ధతులు: జత-సాహచర్య (paired-associate) అభ్యసనం (ఒక ఉద్దీపన పదం దాని ప్రతిస్పందన పదంతో: విదేశీ పదం, దాని అర్థం), శ్రేణి అభ్యసనం (నిర్దిష్ట క్రమంలో జాబితా), స్వేచ్ఛా పునఃస్మరణ (ఏ క్రమంలోనైనా).

4. అభ్యసన వక్రరేఖను చదవడం

ప్రారంభ వేగం: మొదట్లో వేగవంతమైన లాభం (కొత్తదనం, సులభ భాగాలు ముందు, ఎక్కువ ఆసక్తి).
క్రమ పెరుగుదల: కష్టమైన భాగాలు వచ్చేకొద్దీ పురోగతి నెమ్మదిస్తుంది.
అభ్యసన పీఠభూమి: సమతల భాగం; అభ్యాసకుడు ఆగిపోయినట్లు కనిపిస్తాడు.
అంతిమ వేగం / పరిమితి: మళ్లీ పెరుగుదల, చివరికి శరీరధర్మ పరిమితి.
స్కోర్లకు బదులు దోషాలు లేదా ప్రతి ప్రయత్నానికి పట్టే సమయం గీస్తే, అభ్యసనం మెరుగయ్యేకొద్దీ వక్రరేఖ కిందికి దిగుతుంది.
యత్నదోష అభ్యసనం (థార్న్‌డైక్ పిల్లులు) క్రమమైన వక్రరేఖను ఇస్తుంది; అంతర్దృష్టి (కోహ్లర్ వానరాలు) దోషాల్లో ఆకస్మిక పతనాన్ని ఇస్తుంది.

5. అభ్యసన పీఠభూమి: కారణాలు, నివారణలు

కారణం	నివారణ
ఆసక్తి కోల్పోవడం, విసుగు	కొత్త లక్ష్యాలు, వైవిధ్యం, ప్రశంస
అలసట	విశ్రాంతి, విరామ అభ్యాసం
తప్పుడు లేదా లోపభూయిష్ట పద్ధతి	పద్ధతిని సరిదిద్దడం, మార్గదర్శకత్వం
సరళ అలవాట్ల నుంచి ఉన్నత క్రమ అలవాట్లకు మారడం (టైపింగ్‌లో అక్షరాలు → పదాలు)	ఓర్పు; కొత్త అలవాటు ఏర్పడగానే పీఠభూమి ముగుస్తుంది
ఉద్వేగ సమస్యలు, అనారోగ్యం	మంత్రణం, శ్రద్ధ

అభ్యసన పీఠభూమి ఒక తాత్కాలిక ఆగడం, అభ్యసనానికి ముగింపు కాదు.

6. జ్ఞాపకశక్తి రకాలు

యాంత్రిక (బట్టీ) జ్ఞాపకశక్తి: అర్థం లేకుండా వల్లె వేయడం; త్వరగా మసకబారుతుంది.
తార్కిక (అర్థవంతమైన) జ్ఞాపకశక్తి: అవగాహనతో నేర్చుకోవడం; ఎక్కువకాలం నిలుస్తుంది.
దీర్ఘకాలిక స్మృతి రకాలు (ఎండెల్ టల్వింగ్ (Tulving), 1972, తర్వాతి పరిశోధనలు): సంఘటనాత్మక (episodic) (వ్యక్తిగత సంఘటనలు: పాఠశాలలో నా మొదటి రోజు), అర్థ సంబంధ (semantic) (వాస్తవాలు, అర్థాలు: దిల్లీ రాజధాని), విధానాత్మక (procedural) (పనులు ఎలా చేయాలో: సైకిల్ తొక్కడం, టైపింగ్). సంఘటనాత్మక + అర్థ సంబంధ = ప్రకటనాత్మక (స్పష్ట, declarative); విధానాత్మక = అప్రకటనాత్మక (అంతర్లీన, non-declarative).
కార్యకారీ స్మృతి (working memory) (బాడ్లీ, హిచ్, 1974): సమాచారాన్ని ఉంచి ఉపయోగించే స్వల్పకాలిక స్మృతిలోని క్రియాశీల "బల్ల". భాగాలు: ధ్వని వలయం (phonological loop), దృశ్య-ప్రాదేశిక చిత్తుపలక (visuospatial sketchpad), కేంద్ర నిర్వాహకం (central executive); బాడ్లీ 2000లో సంఘటనాత్మక బఫర్ (episodic buffer) జోడించాడు.
సంకేతీకరణ శబ్ద, దృశ్య, స్పర్శ లేదా అర్థ రూపంలో ఉండవచ్చు. విపులీకరణ (elaboration) (కొత్త సమాచారాన్ని ఇప్పటికే తెలిసినదానితో జోడించడం) సంకేతీకరణను మెరుగుపరుస్తుంది.
ఇంద్రియ స్మృతి: పెద్ద సామర్థ్యం, అతి తక్కువ ఆయువు; దృశ్యానిది = ఐకానిక్ (iconic), శ్రవణానిది = ఎకోయిక్ (echoic).
సమూహీకరణ (chunking): అంశాలను పరిచిత యూనిట్లుగా కలపడం (12 అంకెలను 3 సంవత్సరాలుగా గుర్తుంచుకోవడం); దీంతో స్వల్పకాలిక స్మృతిలో ఎక్కువ పడుతుంది.
పునశ్చరణ (rehearsal): కొనసాగింపు పునశ్చరణ (maintenance rehearsal) (డయల్ చేసే వరకు ఫోన్ నంబర్‌ను వల్లె వేయడం లాంటి బట్టీ) సమాచారాన్ని స్వల్పకాలిక స్మృతిలో కొద్దిసేపు ఉంచుతుంది; విస్తృత పునశ్చరణ (elaborative rehearsal) (తెలిసినదానితో జోడించడం) దాన్ని దీర్ఘకాలిక స్మృతిలోకి పంపుతుంది.
అట్కిన్సన్, షిఫ్రిన్ మూడు నిల్వల నమూనాను మోడల్ (modal) లేదా బహుళ నిల్వ (multi-store) నమూనా అంటారు; ఈ సమాచార ప్రక్రియా దృక్పథం మనస్సును డిజిటల్ కంప్యూటర్‌తో పోలుస్తుంది (ఇన్‌పుట్ → ప్రక్రియ → అవుట్‌పుట్).
హిప్పోక్యాంపస్ (hippocampus): కొత్త అనుభవాలను వర్గీకరించి దీర్ఘకాలిక స్మృతిలోకి పంపడంలో సహాయపడుతుంది. ఎన్‌గ్రామ్ (engram) (స్మృతి చిహ్నం): జ్ఞాపకాన్ని నిలిపే మెదడు నాడీకణాల్లోని భౌతిక లేదా రసాయన మార్పుగా భావించేది.
ఫ్లాష్‌బల్బ్ స్మృతి (flashbulb memory): దిగ్భ్రాంతికర వార్త విన్నప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నామో చూపే స్పష్టమైన "స్నాప్‌షాట్"; నమ్మకంగా గుర్తున్నా తరచూ తప్పుగా ఉంటుంది. జీవిత సంబంధ స్మృతి (autobiographical memory): తన జీవిత కథ, సంఘటనాత్మక స్మృతిలో భాగం.
మంచి జ్ఞాపకశక్తి లక్షణాలు: వేగంగా నేర్చుకోవడం, దీర్ఘకాల ధారణ, త్వరిత పునఃస్మరణ, సరైన గుర్తింపు, సరైన సమయంలో ఉపయోగపడటం.

7. ధారణను కొలవడం

పద్ధతి	అభ్యాసకుడు ఏం చేస్తాడు	గమనిక
పునఃస్మరణ	సూచనలు లేకుండా తిరిగి చెబుతాడు (వ్యాసం, ఖాళీలు పూరించడం)	అత్యంత కష్టం
గుర్తింపు	ఐచ్ఛికాల్లో సరైనదాన్ని ఎంచుకుంటాడు (బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న)	పునఃస్మరణ కంటే సులభం
పునరభ్యసనం / పొదుపు	విషయాన్ని మళ్లీ నేర్చుకుంటాడు; ఆదా అయిన సమయం ధారణను చూపుతుంది	ఎబ్బింగ్‌హాస్; అత్యంత సున్నితమైనది
పునర్నిర్మాణం	అంశాలను అసలు క్రమంలో మళ్లీ అమరుస్తాడు
రెడిన్టిగ్రేషన్	కొన్ని సూచనల నుంచి మొత్తం జ్ఞాపకాన్ని తిరిగి కూర్చుతాడు	మొదటి స్వరాల నుంచి మొత్తం పాట

పొదుపు ఉదాహరణ: 16 ప్రయత్నాల్లో నేర్చుకున్న జాబితాను 12 ప్రయత్నాల్లో మళ్లీ నేర్చుకుంటే → (16 − 12) ÷ 16 × 100 = 25% పొదుపు.
తప్పు ఐచ్ఛికాలు సరైనదానికి చాలా దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, ఐచ్ఛికాలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు గుర్తింపు కష్టమవుతుంది.
సందర్భ ప్రభావం: పరీక్షించే స్థలం, మనఃస్థితి నేర్చుకున్నప్పటి వాటితో సరిపోలినప్పుడు పునఃస్మరణ ఉత్తమంగా ఉంటుంది.

8. విస్మృతి వివరణ

క్షయం: ఉపయోగించనిది మసకబారుతుంది (ఉపయోగరాహిత్య నియమం).
పురోగామి వ్యతికరణం (నిరోధం): పాత ఫోన్ నంబర్ కొత్త దానికి అడ్డు వస్తుంది.
తిరోగామి వ్యతికరణం (నిరోధం): పౌరశాస్త్రం చదివిన వెంటనే చరిత్ర చదివితే పౌరశాస్త్రం (ముందుది) గుర్తు చేసుకోవడం కష్టమవుతుంది. జెంకిన్స్, డాలెన్‌బాక్ (1924): నేర్చుకున్న తర్వాత నిద్రపోయిన వారు మేలుకొని ఉన్నవారి కంటే తక్కువగా మరచిపోయారు, ఎందుకంటే వ్యతికరణం తక్కువగా ఉంది.
అణచివేత (ఫ్రాయిడ్): అప్రియమైన అనుభవాలు అవగాహన నుంచి బయటకు నెట్టబడతాయి. మనం మరచిపోవాలనుకుని మరచిపోవడం = అణచివేత (ప్రేరిత విస్మృతి); దాని చేతన రూపం నిగ్రహం.
సంకేతీకరణ వైఫల్యం: రోజూ వాడే నాణెం బొమ్మను చాలామంది గీయలేరు, ఎందుకంటే దాని వివరాలు ఎప్పుడూ సంకేతీకరణ కాలేదు.
క్షయం స్వల్పకాలిక స్మృతి నష్టానికి సరిపోతుంది, కానీ బాగా సాధన చేసిన నైపుణ్యాలకు (ఈత, సైకిల్ తొక్కడం) సరిపోదు; అవి వాడకపోయినా నిలుస్తాయి.
రెండు పనులు సారూప్యంగా ఉన్నప్పుడు వ్యతికరణం అత్యధికం.

నమూనా	ప్రయోగ సమూహం	నియంత్రిత సమూహం	కొలిచేది
తిరోగామి	A నేర్చుకోవడం → B నేర్చుకోవడం → A గుర్తు	A నేర్చుకోవడం → విశ్రాంతి → A గుర్తు	కొత్తది పాతదాన్ని అడ్డుకోవడం
పురోగామి	A నేర్చుకోవడం → B నేర్చుకోవడం → B గుర్తు	విశ్రాంతి → B నేర్చుకోవడం → B గుర్తు	పాతది కొత్తదాన్ని అడ్డుకోవడం

స్మృతి లోపం (amnesia): పూర్వగామి (retrograde) = గాయానికి ముందటి జ్ఞాపకాలు కోల్పోవడం; అనుగామి (anterograde) = గాయం తర్వాత కొత్త జ్ఞాపకాలు ఏర్పరచుకోలేకపోవడం (అల్జీమర్స్ వ్యాధిలో ప్రధాన సమస్య). శైశవ స్మృతి లోపం: సుమారు 3 ఏళ్ల వయస్సుకు ముందటి సంఘటనలు దాదాపు ఎవరికీ గుర్తుండవు.
కార్ల్ లాష్లీ (Karl Lashley) (ఎలుకల చిక్కుదారి, మెదడు గాయ అధ్యయనాలు, 1929–1950): ఒక జ్ఞాపకం ఒకే చోట కాకుండా వల్కలం అంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది.
పునరుద్ధరణ వైఫల్యం: జ్ఞాపకం ఉంటుంది, కానీ సూచన ఉండదు ("నాలుక చివర ఉంది" అనే అనుభూతి).
విస్మృతి సాధారణమైనది, ఉపయోగకరమైనది: అది అనవసర వివరాలను తొలగిస్తుంది.

9. జ్ఞాపకశక్తిని మెరుగుపరచి, విస్మృతిని తగ్గించే మార్గాలు

ముందు అర్థం చేసుకోండి (బట్టీ కంటే తార్కిక అభ్యసనం మేలు).
విరామ (వితరణ) అభ్యాసం నిరంతర అభ్యాసం (ఒకేసారి బట్టీ) కంటే మేలు.
అత్యభ్యసనం (overlearning): మొదటిసారి నేర్చుకున్న స్థాయిని దాటి అభ్యాసం (సుమారు 50% అదనపు అభ్యాసం ధారణకు సహాయపడుతుంది); పరీక్ష కోసం విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవడానికి ఉత్తమ హామీ.
విస్తరిస్తున్న పునరుద్ధరణ సాధన (expanding retrieval practice) (ల్యాండౌర్, జార్క్, Landauer and Bjork, 1978): క్రమంగా పెరిగే విరామాలతో తనను తాను పరీక్షించుకోవడం; సమాన విరామాల కంటే మేలు.
లోతైన ప్రక్రియ (ప్రక్రియా స్థాయిలు, క్రెయిక్, లాక్‌హార్ట్, 1972): అర్థం గురించి ఆలోచించడం శబ్దం లేదా రూపంపై దృష్టి కంటే బలమైన జ్ఞాపకాన్ని ఇస్తుంది.
చిన్న, అర్థవంతమైన విషయానికి సమగ్ర పద్ధతి; పొడవైన లేదా కష్టమైన విషయానికి భాగ పద్ధతి.
నేర్చుకునేటప్పుడు స్వయం పఠనం (తనను తాను పరీక్షించుకోవడం); నష్టం మొదట్లో వేగంగా జరుగుతుంది కాబట్టి నేర్చుకున్న వెంటనే క్రమం తప్పకుండా పునశ్చరణ.
సాహచర్యం, స్మృతి సహాయకాలు (mnemonics): సంక్షిప్త నామం (ఇంద్రధనుస్సు రంగులకు VIBGYOR), కూర్పు (ఆంగ్ల ఉదాహరణ: "Every Good Boy Does Fine"), స్థాన పద్ధతి (method of loci) (పరిచిత మార్గంలో అంశాలను ఉంచడం), పెగ్‌వర్డ్ పద్ధతి, కీలక పదాల పద్ధతి, పరస్పర చిత్రాలు, వర్గాలవారీగా సమూహీకరణ.
SQ3R అధ్యయన పద్ధతి (ఫ్రాన్సిస్ పి. రాబిన్సన్, ఎఫెక్టివ్ స్టడీ, 1946): సర్వే (Survey), ప్రశ్న (Question), చదవడం (Read), వల్లె వేయడం (Recite), పునశ్చరణ (Review). PQ4R (థామస్, రాబిన్సన్): ప్రివ్యూ (Preview), ప్రశ్న (Question), చదవడం (Read), ఆలోచించడం (Reflect), వల్లె వేయడం (Recite), పునశ్చరణ (Review) (మొదటి R = చదవడం).
చదువు తర్వాత విశ్రాంతి, నిద్ర; మంచి ఆరోగ్యం, ఆందోళన నుంచి విముక్తి.

10. శ్రేణి స్థానం, అసంపూర్ణ పనులు

శ్రేణి స్థాన ప్రభావం (serial position effect): ఒక జాబితాలో మొదటి అంశాలు (ప్రాథమ్యత, primacy), చివరి అంశాలు (ఇటీవలితనం, recency) బాగా గుర్తుంటాయి; మధ్యవి ఎక్కువగా మరచిపోతాం.
జైగార్నిక్ ప్రభావం (Zeigarnik effect) (బ్లూమా జైగార్నిక్, 1927): పూర్తయిన పనుల కంటే అసంపూర్ణ పనులు బాగా గుర్తుంటాయి.

11. బదలాయింపు: సిద్ధాంతాల పోలిక

సిద్ధాంతం	వ్యక్తి, సంవత్సరం	ముఖ్య భావన	తరగతి గదిలో అర్థం
మానసిక శిక్షణ	మానసిక శక్తుల మనోవిజ్ఞానం; లాక్	శక్తులకు కండరాల్లా శిక్షణ	కఠిన విషయాలు "మనస్సుకు పదును పెడతాయి" (తిరస్కరించబడింది)
సర్వసమాన అంశాలు	థార్న్‌డైక్, వుడ్‌వర్త్, 1901	ఉమ్మడి అంశాలు బదలాయింపు చెందుతాయి	నిజ జీవిత ఉపయోగానికి దగ్గరగా ఉండే నైపుణ్యాలు బోధించండి
సామాన్యీకరణ	జడ్, 1908	సూత్రాలు బదలాయింపు చెందుతాయి	ఉదాహరణనే కాకుండా నియమాన్ని బోధించండి
స్థానాంతరణ	గెస్టాల్ట్ (కోహ్లర్)	నమూనాలు, సంబంధాలు బదలాయింపు చెందుతాయి	అంతర్దృష్టి, నిర్మాణం ద్వారా బోధించండి
ఆదర్శాలు	బాగ్లీ	చేతనంగా పాటించే ఆదర్శాలు బదలాయింపు చెందుతాయి	శుభ్రత, నిజాయితీని ఆదర్శాలుగా బోధించండి

12. బీఆర్‌ఏఓయూ పాఠాల్లో బదలాయింపు. థార్న్‌డైక్, ఆర్.ఎస్. వుడ్‌వర్త్ (1901) మొదట "అభ్యాస బదలాయింపు" అన్నారు; బిగ్ (Bigge) (1967) ఒక సందర్భంలోని అభ్యసనం మరో సందర్భంలోని అభ్యసనం లేదా నిష్పాదనపై ప్రభావం చూపడమే బదలాయింపు అని నిర్వచించాడు. ఉదాహరణలు: బ్యాడ్మింటన్ → టెన్నిస్ (అనుకూల); ఎడమ స్టీరింగ్ కారు అలవాటు → కుడి స్టీరింగ్ కారు (ప్రతికూల); చరిత్ర → డ్రైవింగ్ (శూన్య). సావధాన అభ్యసనం (mindful learning) (ఎలెన్ లాంగర్) ఐదు సూత్రాలు: కొత్తదనానికి తెరిచి ఉండటం, భేదాలపై అప్రమత్తత, సందర్భంపై సున్నితత్వం, అనేక దృక్పథాలపై అవగాహన, వర్తమానంలో ఉండటం.

13. బదలాయింపు కోసం బోధన. విషయాలకు, జీవితానికి మధ్య సంబంధాలు చూపండి; అనేక ఉదాహరణలతో సాధారణ సూత్రాలు బోధించండి; వివిధ సందర్భాల్లో అభ్యాసం ఇవ్వండి; అర్థవంతమైన అవగాహనను నిర్మించండి; ఏది బదలాయించవచ్చో అభ్యాసకుడికి తెలియజేయండి; తర్వాత ప్రతికూల బదలాయింపుకు దారితీసే అలవాట్లను నివారించండి.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "ప్రవర్తనలో ఏ మార్పైనా అభ్యసనమే." ✓ అనుభవం లేదా అభ్యాసం వల్ల కలిగే మార్పు మాత్రమే; పరిపక్వత, అలసట, మందుల వల్ల కలిగే మార్పులు అభ్యసనం కాదు.
✗ "అభ్యసనం ఒక ఫలితం." ✓ ఇది ఒక ప్రక్రియ (నిరంతరం, జీవితాంతం).
✗ "అభ్యసన పీఠభూమి అంటే అభ్యాసకుడు పరిమితిని చేరుకున్నాడని." ✓ పీఠభూమి ఒక తాత్కాలిక ఆగడం; అంతిమ హద్దు శరీరధర్మ పరిమితి.
✗ "అత్యంత సాధారణ అభ్యసన వక్రరేఖ పుటాకారం." ✓ అత్యంత సాధారణమైనది కుంభాకారం (రుణాత్మక త్వరణం: మొదట వేగం, తర్వాత నెమ్మది).
✗ "అభ్యసన వక్రరేఖ ఒక సంఖ్యా పట్టిక." ✓ ఇది ఒక గ్రాఫ్ రూపం.
✗ "పురోగామి నిరోధం: కొత్త అభ్యసనం పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది." ✓ అది తిరోగామి; పురోగామి = పాత అభ్యసనం కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది. (బీఆర్‌ఏఓయూ విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం పుస్తకం ఈ రెండింటినీ తారుమారు చేసింది; ఇక్కడ ఇచ్చిన ప్రామాణిక అర్థాన్ని పాటించండి.)
✗ "పునఃస్మరణ కంటే గుర్తింపు కష్టం." ✓ పునఃస్మరణ కష్టం; గుర్తింపు (బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్న) సులభం.
✗ "ఎబ్బింగ్‌హాస్ అర్థవంతమైన పదాలు వాడాడు." ✓ అతను తనపైనే అర్థరహిత అక్షర సముదాయాలు వాడాడు, 1885.
✗ "సర్వసమాన అంశాల సిద్ధాంతం: జడ్." ✓ సర్వసమాన అంశాలు = థార్న్‌డైక్ (1901); సామాన్యీకరణ = జడ్ (1908); ఆదర్శాలు = బాగ్లీ.
✗ "ఆధునిక మనోవిజ్ఞానం మానసిక శిక్షణ సిద్ధాంతాన్ని సమర్థిస్తుంది." ✓ అది తిరస్కరించబడింది (జేమ్స్ 1890; థార్న్‌డైక్, వుడ్‌వర్త్ 1901).
✗ "ద్విపార్శ్వ బదలాయింపు = రెండు విషయాల మధ్య బదలాయింపు." ✓ ఇది శరీరం ఒక వైపు నుంచి మరో వైపుకు బదలాయింపు.
✗ "పునఃస్మరణ సాధారణంగా గుర్తింపు కంటే మెరుగు." ✓ పునఃస్మరణ మెరుగ్గా ఉండటం అరుదు; గుర్తింపు సులభం, మరింత సున్నితమైనది.
✗ "స్వల్పకాలిక స్మృతి అర్థం ద్వారా సంకేతీకరిస్తుంది." ✓ స్వల్పకాలిక స్మృతి ప్రధానంగా శబ్ద; దీర్ఘకాలిక స్మృతి ప్రధానంగా అర్థ సంకేతీకరణ.
✗ "ఎబ్బింగ్‌హాస్ 'ఆన్ మెమరీ' 1913లో వచ్చింది." ✓ 1885; 1913 ఆంగ్ల అనువాదం.
✗ "నిగ్రహం అచేతనం." ✓ నిగ్రహం చేతనం; అణచివేత (ఫ్రాయిడ్) అచేతనం.
✗ "అనుగామి స్మృతి లోపం = పాత జ్ఞాపకాలు కోల్పోవడం." ✓ అది పూర్వగామి; అనుగామి = కొత్తవి ఏర్పరచుకోలేకపోవడం.
✗ "మూల్యాంకనం జ్ఞాపకశక్తి ప్రక్రియ." ✓ జ్ఞాపకశక్తి = అభ్యసనం (సంకేతీకరణ), ధారణ (నిల్వ), పునఃస్మరణ, గుర్తింపు; మూల్యాంకనం వీటిలో ఒకటి కాదు.

త్వరిత పునశ్చరణ

అభ్యసనం = అనుభవం వల్ల సాపేక్షంగా శాశ్వతమైన ప్రవర్తనా మార్పు; గేట్స్: అనుభవం ద్వారా మార్పు; క్రో అండ్ క్రో: అలవాట్లు, జ్ఞానం, వైఖరులు.
కారకాలు: అభ్యాసకుడు, ఉపాధ్యాయుడు, విషయం, పర్యావరణం, పద్ధతి (విరామ > నిరంతర).
అభ్యసన వక్రరేఖ = గ్రాఫ్; కుంభాకారం అత్యంత సాధారణం, కష్టమైన కొత్త పనులకు పుటాకారం, S-ఆకారం మిశ్రమం.
అభ్యసన పీఠభూమి = సమతల భాగం, తాత్కాలికం (బ్రయాన్, హార్టర్, టెలిగ్రాఫీ); పై హద్దు = శరీరధర్మ పరిమితి.
జ్ఞాపకశక్తి = సంకేతీకరణ, నిల్వ, పునరుద్ధరణ; భాగాలు: అభ్యసనం, ధారణ, పునఃస్మరణ, గుర్తింపు.
స్వల్పకాలిక స్మృతి 20–30 సె., 7 ± 2 (మిల్లర్ 1956), శబ్ద సంకేతీకరణ; మూడు నిల్వలు: అట్కిన్సన్, షిఫ్రిన్ 1968.
ఎబ్బింగ్‌హాస్ 1885: అర్థరహిత అక్షర సముదాయాలు, పొదుపు పద్ధతి, మొదట్లో విస్మృతి అత్యంత వేగం.
పురోగామి: పాతది కొత్తదాన్ని అడ్డుకుంటుంది; తిరోగామి: కొత్తది పాతదాన్ని అడ్డుకుంటుంది; అణచివేత: ఫ్రాయిడ్.
బదలాయింపు: అనుకూల, ప్రతికూల, శూన్య; క్షితిజ సమాంతర, ఊర్ధ్వ, ద్విపార్శ్వ.
మానసిక శిక్షణ (తిరస్కరించబడింది), సర్వసమాన అంశాలు (థార్న్‌డైక్ 1901), సామాన్యీకరణ (జడ్ 1908), స్థానాంతరణ (గెస్టాల్ట్), ఆదర్శాలు (బాగ్లీ).

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. జడ్ ప్రయోగం (1908). రెండు బాలుర సమూహాలు సుమారు 12 అంగుళాల నీటి అడుగున ఉంచిన లక్ష్యంపై బాణాలు విసిరాయి. ఒక సమూహానికి ముందుగా వక్రీభవన సూత్రం బోధించారు. మొదట రెండూ సమానంగా రాణించాయి; లక్ష్యాన్ని సుమారు 4 అంగుళాల లోతుకు మార్చినప్పుడు, సూత్రం తెలిసిన సమూహం వేగంగా సర్దుకుంది. బదలాయింపు కేవలం అభ్యాసంపై కాకుండా సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకోవడంపై ఆధారపడింది.

2. విలియం జేమ్స్ జ్ఞాపకశక్తి పరీక్ష (1890). జ్ఞాపకశక్తి ఒక మానసిక శక్తిగా మెరుగుపడుతుందో లేదో చూడటానికి జేమ్స్ రోజూ కవిత్వం కంఠస్థం చేశాడు; కొత్త కవిత్వం నేర్చుకునే అతని వేగం మెరుగుపడలేదు. ఇది మానసిక శిక్షణ సిద్ధాంతానికి వ్యతిరేకంగా నిలిచింది.

3. థార్న్‌డైక్, వుడ్‌వర్త్ (1901). ఒక రకమైన ఆకారాల వైశాల్యాన్ని అంచనా వేయడంలో శిక్షణ ఇతర ఆకారాల అంచనాలో పెద్దగా లాభం ఇవ్వలేదు. బదలాయింపు తక్కువగా ఉండి, ఉమ్మడి అంశాలపై ఆధారపడింది; ఇది సర్వసమాన అంశాల సిద్ధాంతానికి, జీవితంలోని వాస్తవ పనులకు దగ్గరగా ఉండే పాఠ్యప్రణాళికకు దారితీసింది.

4. కుంభాకార వక్రరేఖలు ఎందుకు సాధారణం. మొదట్లో సులభ భాగాలు నేర్చుకుంటారు, ఆసక్తి ఎక్కువగా ఉంటుంది; తర్వాత లాభం కష్టమైన భాగాలు, సూక్ష్మ నైపుణ్యాల నుంచి వస్తుంది కాబట్టి ప్రతి ప్రయత్నం తక్కువ జోడిస్తుంది. వేగవంతమైన పురోగతికి ముందు అభ్యాసకుడు మౌలిక ఉప నైపుణ్యాలను నిర్మించుకోవాల్సి వచ్చినప్పుడు పుటాకార వక్రరేఖ కనిపిస్తుంది.

5. ఎబ్బింగ్‌హాస్ గణాంకాలు (సుమారుగా). 20 నిమిషాల తర్వాత సుమారు 58% నిలిచింది, 1 గంట తర్వాత సుమారు 44%, 1 రోజు తర్వాత సుమారు 34%, 6 రోజుల తర్వాత సుమారు 25%, ఒక నెల తర్వాత సుమారు 21%. పరీక్షకు ముఖ్యమైనది ఆకారం: మొదట్లో నిటారుగా పడిపోయి, తర్వాత స్థిరపడుతుంది.

6. పురోగామి – తిరోగామి: ఒక త్వరిత పరీక్ష. అడగండి: ఏ అభ్యసనాన్ని గుర్తు చేసుకుంటున్నాం (లక్ష్యం)? అడ్డు వచ్చే అభ్యసనం దానికి ముందు జరిగితే అది పురోగామి వ్యతికరణం (ముందుకు పనిచేసేది); దాని తర్వాత జరిగితే తిరోగామి (వెనక్కి పనిచేసేది).

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.