వలస పాలన కాలపు విద్యా నివేదికలు: వుడ్ 1854…

ముఖ్య వాస్తవాలు

సంవత్సరం	నివేదిక	అధ్యక్షుడు / రచయిత	కీలక పదం
1854	వుడ్స్ డిస్పాచ్	సర్ చార్లెస్ వుడ్	ఆంగ్ల విద్యకు "మాగ్నా కార్టా"
1882	హంటర్ కమిషన్	సర్ విలియం విల్సన్ హంటర్	ప్రాథమిక విద్య, స్థానిక బోర్డులు
1917-19	శాడ్లర్ కమిషన్	సర్ మైకేల్ శాడ్లర్	12 సంవత్సరాల పాఠశాల, ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలలు
1929	హార్టోగ్ కమిటీ	సర్ ఫిలిప్ హార్టోగ్	వృథా, స్తబ్దత
1937	వార్ధా పథకం	గాంధీజీ; జాకిర్ హుస్సేన్ కమిటీ	బునియాదీ విద్య, హస్తకళ
1944	సార్జెంట్ ప్రణాళిక	సర్ జాన్ సార్జెంట్	40 సంవత్సరాల్లో 6-14 ఏళ్లకు ఉచిత నిర్బంధ విద్య

వుడ్స్ డిస్పాచ్: తేదీ 1854 జూలై 19; పంపింది ఈస్టిండియా కంపెనీ (East India Company) బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ (Board of Control) అధ్యక్షుడు చార్లెస్ వుడ్, డల్హౌసీ గవర్నర్ జనరల్ (Governor-General)గా ఉన్న కాలంలో. దీన్ని భారతదేశంలో ఆంగ్ల విద్యకు మాగ్నా కార్టా (Magna Carta of English education in India) అంటారు. ముఖ్యాంశాలు: ప్రతి ప్రావిన్సులో ప్రజా బోధనా శాఖ (Department of Public Instruction); లండన్ విశ్వవిద్యాలయం నమూనాలో కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాసుల్లో విశ్వవిద్యాలయాలు (1857లో స్థాపన: భారతదేశపు మొదటి మూడు విశ్వవిద్యాలయాల వెనుక ఉన్న సిఫార్సు ఇదే, 2019 కీ); దశలవారీ పాఠశాలల గొలుసు; సహాయ గ్రాంట్లు (grants-in-aid); ఉపాధ్యాయ శిక్షణ (teacher training); సామాన్య ప్రజల విద్యకు దేశీయ భాష (vernacular), ఉన్నత విద్య (higher education)కు ఇంగ్లీష్; మహిళా, వృత్తి విద్య.
హంటర్ కమిషన్: 1882 ఫిబ్రవరి 3న వైస్రాయ్ (Viceroy) లార్డ్ రిప్పన్ నియమించారు; అధికారిక పేరు భారత విద్యా కమిషన్ (Indian Education Commission), భారతదేశపు మొదటి విద్యా కమిషన్; నివేదిక 1883. 1854 నుంచి జరిగిన పురోగతిని, ప్రధానంగా ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యను సమీక్షించింది (విశ్వవిద్యాలయాలను వదిలేసింది). కీలకం: ప్రాథమిక విద్య రాజ్యం ప్రథమ కర్తవ్యం, జిల్లా, మునిసిపల్ బోర్డుల నిర్వహణలో, మాతృభాష (mother tongue)లో; మాధ్యమిక పాఠశాలల్లో A-కోర్సు (సాహిత్య), B-కోర్సు (ఆచరణాత్మక); సహాయ గ్రాంట్లతో దేశీయ పాఠశాలలు (indigenous schools), ప్రైవేట్ ప్రయత్నాలకు ప్రోత్సాహం. 2025 కీ: "విద్యా సంస్కరణలకు పునాది వేసిన" 1882 సంస్థ = హంటర్.
శాడ్లర్ కమిషన్ (కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయ కమిషన్): 1917-19, అధ్యక్షుడు మైకేల్ శాడ్లర్ (లీడ్స్ విశ్వవిద్యాలయం వైస్-ఛాన్సలర్); భారతీయ సభ్యుల్లో సర్ అశుతోష్ ముఖర్జీ ఉన్నారు. ముఖ్యాంశాలు: 12 సంవత్సరాల పాఠశాల విద్య, ఇంటర్మీడియట్ దశ తర్వాత విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశం; ప్రత్యేక ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలలు, మాధ్యమిక, ఇంటర్మీడియట్ విద్యా మండలి; మూడేళ్ల డిగ్రీ; ఏకాత్మక, బోధన, నివాస విశ్వవిద్యాలయాలు.
హార్టోగ్ కమిటీ: 1929, అధ్యక్షుడు సర్ ఫిలిప్ హార్టోగ్, భారత చట్టబద్ధ కమిషన్ అయిన సైమన్ కమిషన్ (Simon Commission) అనుబంధ కమిటీ. ప్రాథమిక విద్యలో భారీ వృథా, స్తబ్దత (wastage and stagnation)ను మొదట చూపింది (2022 కీ). సలహా: విస్తరణ కాదు, సంఘటితం; మెరుగైన శిక్షణ, వేతనం ఉన్న ఉపాధ్యాయులు; మధ్య దశ (middle stage) తర్వాత విద్యార్థులను వృత్తి మార్గాల వైపు మళ్లించడం.
వార్ధా పథకం: అఖిల భారత జాతీయ విద్యా సదస్సు, వార్ధా, 1937 అక్టోబర్ 22-23, అధ్యక్షత గాంధీజీ; పథకాన్ని జాకిర్ హుస్సేన్ కమిటీ (Zakir Husain Committee) రూపొందించింది (నివేదికలు 1937-38); హరిపుర కాంగ్రెస్ (1938) ఆమోదించింది. బునియాదీ విద్య (బేసిక్ ఎడ్యుకేషన్) (basic education), నయీ తాలీమ్ (Nai Talim): 7 సంవత్సరాల ఉచిత, నిర్బంధ విద్య (7 నుంచి 14 ఏళ్ల వయస్సు), మాతృభాష, హస్తకళ కేంద్రిత, పాక్షికంగా స్వయం పోషకం.
సార్జెంట్ ప్రణాళిక: 1944, భారత ప్రభుత్వ విద్యా సలహాదారు సర్ జాన్ సార్జెంట్ రూపొందించారు; కేంద్ర విద్యా సలహా మండలి (Central Advisory Board of Education, CABE) దీన్ని భారతదేశంలో యుద్ధానంతర విద్యాభివృద్ధి (Post-War Educational Development in India)గా ఆమోదించింది. ముఖ్యాంశాలు: 3-6 ఏళ్లకు పూర్వ ప్రాథమిక విద్య; 6-14 ఏళ్లకు సార్వత్రిక ఉచిత నిర్బంధ విద్య (బునియాదీ: జూనియర్, సీనియర్); ఎంపికాత్మక ఉన్నత పాఠశాలలు (విద్యాసంబంధ, సాంకేతిక); మూడేళ్ల డిగ్రీ; లక్ష్యం 40 సంవత్సరాలు (సుమారు 1984 నాటికి). పూర్వ ప్రాథమిక విద్యకు ఇదే మొదటి ప్రభుత్వ ప్రయత్నం.

వివరణ

1. 1854కు ముందు: "మొదటిది" లేదా "ఎవరు అన్నారు" అని అడిగే నేపథ్యం.

చార్టర్ చట్టం (Charter Act) 1813: కంపెనీ విద్యపై ఏడాదికి కనీసం రూ. 1 లక్ష ఖర్చు చేయాలి; భారతదేశంలో విద్యకు ప్రభుత్వం ఇచ్చిన మొదటి నిధులు ఇవే.
మెకాలే మినిట్ (Macaulay's Minute) (1835 ఫిబ్రవరి 2), బెంటింక్ తీర్మానం (resolution) (1835 మార్చి 7): ఆంగ్ల విద్య (English education), పాశ్చాత్య జ్ఞానం; అధోముఖ వడపోత సిద్ధాంతం (downward filtration theory) (ఉన్నత వర్గాలకు విద్య నేర్పితే జ్ఞానం కిందికి వడపోతలా చేరుతుంది).
ప్రభుత్వ నిధులు, ఉద్యోగాలు ఇంగ్లీష్ పాఠశాలలకే మళ్లడంతో పాత గ్రామీణ దేశీయ పాఠశాలలు (indigenous schools) (పాఠశాలలు, మదర్సాలు) ఆదరణ కోల్పోయాయి: మెకాలే మినిట్ వాటికి గట్టి దెబ్బ తీసింది (2019 కీ).
బెంగాల్‌లో దేశీయ భాషా విద్యపై ఆడమ్ నివేదికలు (1835-38).

2. వుడ్స్ డిస్పాచ్ (1854) పూర్తిగా.

లక్ష్యాలు: పాశ్చాత్య (యూరోపియన్) జ్ఞానాన్ని వ్యాప్తి చేయడం, నైతిక శీలాన్ని (character) పెంచడం, ప్రభుత్వ సేవకు భారతీయులను సిద్ధం చేయడం; కేవలం అధోముఖ వడపోత నుంచి దూరంగా జరుగుతూ, సామాన్య ప్రజల విద్యకు రాజ్యం బాధ్యతను అంగీకరించింది.
పరిపాలన: ప్రతి ప్రావిన్సులో ఒక డైరెక్టర్ కింద తనిఖీ అధికారులతో ప్రజా బోధనా శాఖ (DPI) (1855 నుంచి).
విశ్వవిద్యాలయాలు (1857): కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాసు; ఛాన్సలర్, వైస్-ఛాన్సలర్, సెనేట్‌తో; ఇవి బోధన సంస్థలు కాదు, అనుబంధ, పరీక్షా సంస్థలు.
సంస్థల నిచ్చెన: ప్రాథమిక (దేశీయ భాషా) పాఠశాలలు, మిడిల్ (ఆంగ్లో-దేశీయ భాషా) పాఠశాలలు, ఉన్నత పాఠశాలలు, అనుబంధ కళాశాలలు; దశలను కలపడానికి ఉపకార వేతనాలు (scholarships).
షరతులతో (లౌకిక బోధన, మంచి నిర్వహణ, తనిఖీ, స్వల్ప ఫీజు) ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు సహాయ గ్రాంట్లు.
ఉపాధ్యాయ శిక్షణ: ప్రతి ప్రావిన్సులో శిక్షణ (నార్మల్) పాఠశాలలు.
బోధనా మాధ్యమం: ఉన్నత విద్యకు ఇంగ్లీష్, సామాన్య ప్రజలకు భారతీయ భాషలు.
మహిళా విద్య, ముస్లింల విద్య, వృత్తి / వృత్తిపర పాఠశాలలు (వైద్యం, ఇంజినీరింగ్, న్యాయశాస్త్రం); ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో మత తటస్థత.
బ్రిటిష్ రాణి పాలన చేపట్టిన తర్వాత స్టాన్లీ డిస్పాచ్ (1859) వుడ్ ప్రణాళికను సమీక్షించి, చాలావరకు ధ్రువీకరించింది.

3. హంటర్ కమిషన్ (1882) పూర్తిగా.

ఎందుకు: ఉన్నత విద్య పెరుగుతుంటే వుడ్ ప్రణాళిక ప్రాథమిక విద్యను నిర్లక్ష్యం చేసిందనే ఫిర్యాదులు.
ప్రాథమిక విద్య: మాతృభాషలో సామాన్య ప్రజల విద్య; నియంత్రణ జిల్లా, మునిసిపల్ బోర్డులకు (రిప్పన్ స్థానిక స్వపరిపాలన (local self-government)కు తగినట్లు); దేశీయ పాఠశాలలకు గుర్తింపు, సహాయం; వ్యవసాయం వంటి ఆచరణాత్మక సబ్జెక్టులు; ఉపాధ్యాయుల కోసం నార్మల్ పాఠశాలలు.
మాధ్యమిక విద్య: A-కోర్సు (సాహిత్య, విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశానికి), B-కోర్సు (ఆచరణాత్మక, వాణిజ్య, వృత్తి).
సహాయ గ్రాంట్లు, ఉపసంహరణ: మాధ్యమిక, కళాశాల సంస్థలను నేరుగా నడపడం నుంచి ప్రభుత్వం క్రమంగా వైదొలగాలి; గ్రాంట్లతో వాటిని భారతీయ ప్రైవేట్ ప్రయత్నాలకు వదిలేయాలి.
ఇతరాలు: మహిళా విద్య, ముస్లింలు, వెనుకబడిన, గిరిజన వర్గాల విద్య.
ఫలితం: చాలా ప్రైవేట్ (భారతీయుల నిర్వహణలోని) పాఠశాలలు, కళాశాలలు పెరిగాయి; స్థానిక బోర్డులకు నిధులు లేక ప్రాథమిక విద్య బలహీనంగానే ఉంది.

4. హంటర్, శాడ్లర్ మధ్య కాలం (సందర్భం).

కర్జన్ కాలంలో రాలీ కమిషన్ (Raleigh Commission) (1902) భారత విశ్వవిద్యాలయాల చట్టం, 1904 (Indian Universities Act, 1904)కు దారితీసింది (విశ్వవిద్యాలయాలపై ఎక్కువ ప్రభుత్వ నియంత్రణ).
ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య కోసం గోఖలే తీర్మానం (1910), బిల్లు (Bill) (1911); బిల్లు 1912లో ఓడిపోయింది.
భారత ప్రభుత్వ చట్టం (Government of India Act) 1919: విద్య భారతీయ మంత్రుల కింద బదిలీ చేసిన అంశమైంది.

5. శాడ్లర్ కమిషన్ (1917-19) పూర్తిగా.

కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఏర్పడినా, దీని నివేదిక దేశమంతటా విశ్వవిద్యాలయ విద్యను ప్రభావితం చేసింది.
పాఠశాల, ఇంటర్మీడియట్: 12 సంవత్సరాల పాఠశాల కోర్సు; ఇంటర్మీడియట్ తరగతులను విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తీసి ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలల్లో ఉంచడం; మాధ్యమిక, ఇంటర్మీడియట్ విద్యా మండలి.
విశ్వవిద్యాలయం: ఇంటర్మీడియట్ తర్వాత మూడేళ్ల డిగ్రీ; విశ్వవిద్యాలయాలు ఏకాత్మక, బోధన, నివాస సంస్థలుగా ఉండాలి (తర్వాత ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం, 1921); తక్కువ కఠినమైన నిబంధనలు; ఆనర్స్ కోర్సులు.
ఇతరాలు: విశ్వవిద్యాలయాల్లో విద్యా (ఉపాధ్యాయ శిక్షణ) విభాగాలు; ప్రత్యేక మండలితో మహిళా విద్య; అనువర్తిత విజ్ఞానశాస్త్రం, సాంకేతికత.

6. హార్టోగ్ కమిటీ (1929) పూర్తిగా.

విద్య ప్రావిన్సులకు బదిలీ చేసిన అంశం (1921) అయిన తర్వాత విద్య పెరుగుదల (growth)ను సమీక్షించడానికి సైమన్ కమిషన్ (1927) నియమించింది.
గుర్తించింది: నమోదు (enrolment) వేగంగా పెరిగింది, కానీ తరగతి Iలో చేరిన ప్రతి 100 మంది పిల్లల్లో సుమారు 19 మందే తరగతి IVకు చేరారు; చాలా మంది మళ్లీ నిరక్షరాస్యత (illiteracy)లోకి జారిపోయారు. అందుకే ప్రాథమిక విద్యలో వృథా (బడి మానేయడం), స్తబ్దత (ఒకే తరగతిని మళ్లీ చదవడం).
సలహా: తొందరపాటు విస్తరణ కాదు, సంఘటితం, మెరుగుదల విధానం; కనీసం నాలుగు సంవత్సరాల ప్రాథమిక కోర్సు; మెరుగైన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ, వేతనం, తనిఖీ; మాధ్యమిక దశలో మిడిల్ దశ తర్వాత బాలురను పారిశ్రామిక, వాణిజ్య వృత్తుల వైపు మళ్లించడం; విశ్వవిద్యాలయ ప్రమాణాల మెరుగుదల.

7. వార్ధా పథకం (1937) పూర్తిగా (విద్యావేత్త వివరాలు EDU-TH-01లో).

నాలుగు వార్ధా తీర్మానాలు: దేశవ్యాప్తంగా ఏడు సంవత్సరాల ఉచిత, నిర్బంధ విద్య; బోధనా మాధ్యమంగా మాతృభాష; పిల్లల పరిసరాలకు సంబంధించిన ఉత్పాదక హస్తకళ కేంద్రంగా విద్య; పథకం క్రమంగా స్వయం పోషకం కావాలి (ఉపాధ్యాయుల జీతాలకు సరిపోవాలి).
జాకిర్ హుస్సేన్ కమిటీ (కన్వీనర్ ఇ.డబ్ల్యూ. ఆర్యనాయకం) పాఠ్యాంశాలను రూపొందించింది: హస్తకళ, మాతృభాష, గణితం, సాంఘిక అధ్యయనం, సాధారణ విజ్ఞాన శాస్త్రం, చిత్రలేఖనం, సంగీతం, హిందుస్తానీ (బడి సమయంలోనే వ్యాయామం, ఆటలు); ఇంగ్లీష్ లేదు, మత బోధన లేదు.
1938: హరిపుర కాంగ్రెస్ ఆమోదించింది; సేవాగ్రామ్‌లో హిందుస్తానీ తాలీమీ సంఘ్ (Hindustani Talimi Sangh) ఏర్పాటు; ప్రావిన్సుల కోసం దీన్ని బి.జి. ఖేర్ అధ్యక్షతన CABE కమిటీ పరిశీలించింది.

8. సార్జెంట్ ప్రణాళిక (1944) పూర్తిగా.

3-6 ఏళ్ల వయస్సు వారికి ఉచిత పూర్వ ప్రాథమిక విద్య.
బునియాదీ విద్య (వార్ధా నుంచి తీసుకున్నది, స్వయం పోషణ లేకుండా): 6-14 ఏళ్లకు సార్వత్రిక, ఉచిత, నిర్బంధ: జూనియర్ బేసిక్ (6-11), సీనియర్ బేసిక్ (11-14).
ఎంపికైన విద్యార్థులకు (సుమారు ఐదుగురిలో ఒకరు) ఆరేళ్ల ఉన్నత పాఠశాల (సుమారు 11-17), రెండు రకాలు: విద్యాసంబంధ, సాంకేతిక.
ఇంటర్మీడియట్ దశ రద్దు: ఒక సంవత్సరం ఉన్నత పాఠశాలకు, ఒకటి విశ్వవిద్యాలయానికి; మూడేళ్ల డిగ్రీ.
ఒక విశ్వవిద్యాలయ నిధుల కమిటీ (University Grants Committee) (కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయాల కోసం 1945లో ఏర్పాటు; చట్టబద్ధ UGC 1956లో వచ్చింది).
సాంకేతిక, వాణిజ్య, కళా విద్య; వయోజన విద్య (adult education); ఉపాధ్యాయ శిక్షణ; ఆరోగ్యం, శారీరక విద్య, వికలాంగుల విద్య; ఉపాధి కార్యాలయాలు.
కాల పరిమితి: 40 సంవత్సరాల్లో పునర్నిర్మాణం; దీన్ని 16 సంవత్సరాలకు తగ్గించాలని ఖేర్ కమిటీ (Kher Committee) (CABE, 1948) ప్రతిపాదించింది.
పూర్వ ప్రాథమిక విద్య: BRAOU బి.ఎడ్. పాఠ్యగ్రంథం సార్జెంట్ ప్రణాళికనే పూర్వ ప్రాథమిక విద్య వైపు మొదటి ప్రభుత్వ అడుగుగా చెబుతుంది; 1952-53లో కూడా దేశంలో సుమారు 600 పూర్వ ప్రాథమిక తరగతులే ఉండేవి.

9. "మొదటిది ఏది" ప్రశ్నలు ఒకే పట్టికలో.

అడిగే తీరు	సమాధానం	సంవత్సరం
విద్యకు మొదటి ప్రభుత్వ నిధులు	చార్టర్ చట్టం	1813
దేశీయ పాఠశాలలకు గట్టి దెబ్బ	మెకాలే మినిట్	1835
ఆంగ్ల విద్యకు మాగ్నా కార్టా; మొదటి మూడు విశ్వవిద్యాలయాలు	వుడ్స్ డిస్పాచ్	1854 (విశ్వవిద్యాలయాలు 1857)
మొదటి విద్యా కమిషన్; సంస్కరణలకు పునాది	హంటర్ కమిషన్	1882
వృథా, స్తబ్దతను మొదట చూపింది	హార్టోగ్ కమిటీ	1929
పూర్వ ప్రాథమిక, 6-14 సార్వత్రిక విద్యకు మొదటి ప్రభుత్వ ప్రణాళిక	సార్జెంట్ ప్రణాళిక	1944

ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం

హంటర్ పథకం కింద మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ (Madras Presidency)లోని తెలుగు జిల్లాల్లో ప్రాథమిక పాఠశాలలు స్థానిక (తాలూకా, జిల్లా) బోర్డుల చేతికి వెళ్లాయి.
ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం (Andhra University) 1926లో స్థాపితమైంది (మొదటి వైస్-ఛాన్సలర్ సర్ సి.ఆర్. రెడ్డి); శాడ్లర్ కాలం తర్వాత వచ్చిన కొత్త బోధన విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఇది ఒక ప్రాంతీయ విశ్వవిద్యాలయం.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "వుడ్స్ డిస్పాచ్‌ను గవర్నర్ జనరల్ జారీ చేశారు." ✓ బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ అధ్యక్షుడు చార్లెస్ వుడ్ (డల్హౌసీ గవర్నర్ జనరల్).
✗ "మెకాలే మినిట్ దేశీయ పాఠశాలలను బలపరిచింది." ✓ ప్రభుత్వ మద్దతును ఇంగ్లీష్ పాఠశాలల వైపు మళ్లించి వాటికి గట్టి దెబ్బ తీసింది.
✗ "కలకత్తా, బొంబాయి, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయాలు 1854లో స్థాపితమయ్యాయి." ✓ 1854లో సిఫార్సు, 1857లో స్థాపన.
✗ "హంటర్ కమిషన్‌ను కర్జన్ నియమించారు." ✓ రిప్పన్ (1882); కర్జన్ నియమించింది రాలీ కమిషన్ (1902).
✗ "హంటర్ విశ్వవిద్యాలయాలను అధ్యయనం చేసింది." ✓ విశ్వవిద్యాలయాలను వదిలేసి ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్యపై దృష్టి పెట్టింది.
✗ "హంటర్ A-కోర్సు వృత్తి సంబంధమైనది." ✓ A = సాహిత్య, B = ఆచరణాత్మక / వృత్తి.
✗ "శాడ్లర్ కమిషన్ బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయంపై." ✓ కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయ కమిషన్ (1917-19).
✗ "వృథా, స్తబ్దతను మొదట వార్ధా కమిటీ నివేదించింది." ✓ హార్టోగ్ కమిటీ, 1929 (సైమన్ కమిషన్ అనుబంధ కమిటీ).
✗ "వార్ధా పథకాన్ని సార్జెంట్ రూపొందించారు." ✓ జాకిర్ హుస్సేన్ కమిటీ (1937-38).
✗ "సార్జెంట్ ప్రణాళిక: 16 సంవత్సరాల్లో 6-14 ఏళ్లకు ఉచిత నిర్బంధ విద్య." ✓ 40 సంవత్సరాలు; ఖేర్ కమిటీ (1948) 16 సూచించింది.
✗ "సార్జెంట్ ఒక వైస్రాయ్." ✓ భారత ప్రభుత్వ విద్యా సలహాదారు.

త్వరిత పునశ్చరణ

1813 చార్టర్ చట్టం రూ. 1 లక్ష; 1835 మెకాలే మినిట్, అధోముఖ వడపోత.
1854 వుడ్స్ డిస్పాచ్ (చార్లెస్ వుడ్): DPI, సహాయ గ్రాంట్లు, మొదటి మూడు విశ్వవిద్యాలయాలు 1857; ఆంగ్ల విద్యకు మాగ్నా కార్టా.
1882 హంటర్ (రిప్పన్): మొదటి కమిషన్; ప్రాథమిక విద్య స్థానిక బోర్డులకు; A, B కోర్సులు.
1902 రాలీ, 1904 విశ్వవిద్యాలయాల చట్టం (కర్జన్); 1911 గోఖలే బిల్లు.
1917-19 శాడ్లర్ (కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం): 12 సంవత్సరాల పాఠశాల, ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలలు, 3 సంవత్సరాల డిగ్రీ.
1929 హార్టోగ్ (సైమన్ కమిషన్): వృథా, స్తబ్దత; సంఘటితం.
1937 వార్ధా (అక్టోబర్ 22-23): బునియాదీ విద్య, 7-14, హస్తకళ, మాతృభాష; జాకిర్ హుస్సేన్.
1944 సార్జెంట్ (CABE): పూర్వ ప్రాథమిక విద్యకు మొదటి ప్రయత్నం (3-6), ఉచిత నిర్బంధ 6-14, 40 సంవత్సరాలు.
1948 ఖేర్ కమిటీ: 40 సంవత్సరాలను 16కు తగ్గింపు.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ, మెయిన్స్ రాత (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. మొత్తం క్రమం ఒక్క చూపులో. 1854 యంత్రాంగాన్ని (శాఖలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, గ్రాంట్లు) నిర్మించింది; 1882 దృష్టిని ప్రాథమిక విద్య, ప్రైవేట్ ప్రయత్నాల వైపు మళ్లించింది; 1902-04 విశ్వవిద్యాలయాలపై నియంత్రణ బిగించింది; 1917-19 పాఠశాల, విశ్వవిద్యాలయ దశలను పునర్వ్యవస్థీకరించింది; 1929 సంఖ్యల కంటే నాణ్యత (వృథా)ను అంచనా వేసింది; 1937 జాతీయవాద ప్రత్యామ్నాయాన్ని (హస్తకళ, మాతృభాష) ఇచ్చింది; 1944 సార్వత్రిక పాఠశాల విద్యకు మొదటి జాతీయ ప్రణాళిక గీసింది; స్వతంత్ర భారతదేశం దాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లింది (అధికరణం 45, కొఠారి).

2. స్వతంత్ర భారతదేశంలోకి కొనసాగినవి.

శాడ్లర్ ప్రతిపాదించిన ఇంటర్మీడియట్ దశ విభజన, మూడేళ్ల డిగ్రీ 10+2+3 నిర్మాణంలో (కొఠారి) మళ్లీ కనిపిస్తాయి.
హంటర్ B-కోర్సు, హార్టోగ్ మళ్లింపు మొదలియార్ వైవిధ్యభరిత కోర్సులు, కొఠారి వృత్తీకరణకు దారితీశాయి (EDU-TV-02).
హార్టోగ్ చెప్పిన వృథా, స్తబ్దత శాశ్వత అంశంగా మారింది (EDU-EL-03).
సార్జెంట్ 6-14 వయో పరిధి అసలు అధికరణం 45 (Article 45)కు, 2002లో అధికరణం 21-ఎ (Article 21A)కు లక్ష్యమైంది.

3. సాధారణ విమర్శలు. వలస విధానం సామాన్య అక్షరాస్యత (literacy) కంటే ఇంగ్లీష్, ఉన్నత విద్యకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది; సహాయ గ్రాంట్లు గ్రామాల కంటే మిషనరీ, ప్రైవేట్ పాఠశాలలకే ఎక్కువ ఉపయోగపడ్డాయి; సార్జెంట్ 40 సంవత్సరాల కాల పరిమితి చాలా నెమ్మదిగా ఉందని భావించారు; వార్ధా స్వయం పోషణను బాల కార్మిక వ్యవస్థ (child labour)గా విమర్శించారు.

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: వలస పాలన నివేదికలు వ్యవస్థను నిర్మించడం (1854) నుంచి దాని అసమతుల్యతను సరిదిద్దడం (1882, 1929), చివరికి సార్వత్రిక విద్యకు ప్రణాళిక వేయడం (1944) వరకు సాగాయి; వార్ధా (1937) భారతీయ ప్రత్యామ్నాయాన్ని ఇచ్చింది.
విశ్లేషణ అంశాలు: రాజ్యం బాధ్యతను అంగీకరించినా నిధులు తక్కువ; ఇంగ్లీష్ కేంద్రిత ఉన్నత విద్య ప్రాథమిక పాఠశాల విద్య కంటే వేగంగా పెరిగింది; నాణ్యత సమస్యలు (వృథా) ముందే గుర్తించారు.
అనుసంధానం: ప్రతి ఆలోచన (స్థానిక నియంత్రణ, వృత్తి స్రవంతులు, 10+2+3, 6-14 ఏళ్లకు సార్వత్రిక విద్య) 1947 తర్వాతి కమిషన్లలో మళ్లీ వచ్చింది.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.