APPSC Paper I · Hindu Philosophy and Temple System · Executive Officers and the Endowments Act
చట్టం కింద తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం
మొదటి షెడ్యూలులోని ఆలయాలు, రెండో షెడ్యూలులోని సంస్థలు కలిసి ఒకే మత సంస్థగా పరిగణించే టీటీడీని దేవాదాయ చట్టంలోని అధ్యాయం XIV (సెక్షన్లు 95–131) పాలిస్తుంది: ప్రభుత్వం నియమించే 29 మంది వరకు సభ్యుల మండలి విధానాలు నిర్ణయిస్తుంది, కార్యనిర్వాహక కమిటీ పరిపాలిస్తుంది, జిల్లా కలెక్టర్ హోదాగల కార్యనిర్వాహక అధికారి (Executive Officer) దాని ముఖ్య పరిపాలనాధికారి.
- APPSC Paper I
- 10 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- సెక్షన్ 2(28): తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (టీటీడీ, TTD) = మొదటి షెడ్యూలులోని ఆలయాలు, వాటి ధర్మాదాయాలు, ఆస్తులు + రెండో షెడ్యూలులోని విద్యా, ఇతర సంస్థలు; అన్నీ కలిసి ఒకే మత సంస్థ.
- అధ్యాయం XIV = సెక్షన్లు 95 నుంచి 131 టీటీడీకి ప్రత్యేకంగా వర్తిస్తాయి; చట్టంలోని మిగతా భాగం వాటికి లోబడి వర్తిస్తుంది (సెక్షన్ 95).
- చరిత్ర: 1843 నుంచి 1933 వరకు తిరుమలను హతీరాంజీ మఠం మహంతులు నడిపారు; తర్వాత 1932 టీటీడీ చట్టం (మద్రాసు చట్టం XIX, 1933); టీటీడీ చట్టం, 1979; ఆ తర్వాత 1987 చట్టం 30.
- మండలి (సెక్షన్ 96): ఛైర్మన్‌తో సహా 29 మంది వరకు (2020 చట్టం 1 ద్వారా 19 నుంచి పెంపు). పదవిరీత్యా సభ్యులు: రెవెన్యూ (దేవాదాయ) సెక్రటరీ లేదా ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ, దేవాదాయ కమిషనర్, తుడా (TUDA) ఛైర్మన్; ఈవో పదవిరీత్యా సభ్య కార్యదర్శి. ఇంకా 3 మంది ఎమ్మెల్యేలు, ఒక ఎస్సీ సభ్యుడు, ఒక మహిళ, ఒక దాత. అందరూ హిందువులై ఉండాలి.
- కార్యనిర్వాహక కమిటీ (సెక్షన్ 97-A): మండలి ఛైర్మన్ అధ్యక్షత; కమిషనర్ పదవిరీత్యా సభ్యుడు; ఈవో సభ్య కార్యదర్శి; ప్రభుత్వం నామనిర్దేశం చేసే 5 మంది మండలి సభ్యులు.
- ప్రత్యేక ఆహ్వానితులు (2023 చట్టం 1): మండలికి గరిష్ఠంగా 5 (సెక్షన్ 97-C), యాత్రికుల సంక్షేమం కోసం టీటీడీకి గరిష్ఠంగా 50 (సెక్షన్ 97-D); ఓటు హక్కు లేదు.
- టీటీడీ ఈవో: ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది (సెక్షన్ 106); జిల్లా కలెక్టర్ హోదా ఉండాలి (సెక్షన్ 107); పదవీకాలం 3 సంవత్సరాలు, మరోసారి పునర్నియామకానికి అర్హత (సెక్షన్ 108); ఆయన టీటీడీ ముఖ్య పరిపాలనాధికారి (సెక్షన్ 109, 2023లో అడిగారు).
- అసాధారణ అధికారాలు (సెక్షన్ 110): ప్రారంభించేది ఈవో (2023లో అడిగారు); కార్యనిర్వాహక కమిటీకి నివేదిస్తారు.
- దావాలు: దావాల్లో, న్యాయ ప్రక్రియల్లో టీటీడీకి ప్రాతినిధ్యం వహించేది ఈవో (2023లో అడిగారు).
- టీటీడీ బడ్జెట్‌ను మంజూరు చేసేది ప్రభుత్వం (2026లో అడిగారు).
వివరణ
మహంతుల నుంచి 1987 చట్టం వరకు.
| సంవత్సరం | ఘటన |
|---|---|
| పల్లవుల నుంచి విజయనగర కాలం వరకు | రాజులు ఆలయానికి దానాలు ఇచ్చారు; శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తిరుమలను అనేకసార్లు దర్శించారు |
| 1843 | ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ నిర్వహణను హతీరాంజీ మఠం మహంతులకు అప్పగించింది |
| 1932–33 | టీటీడీ చట్టం (మద్రాసు చట్టం XIX, 1933): మద్రాసు ప్రభుత్వం నియమించే జీతం పొందే కమిషనర్‌తో ఒక కమిటీ |
| 1951, 1966 | టీటీడీ 1951 మద్రాసు చట్టం, తర్వాత 1966 ఆంధ్రప్రదేశ్ చట్టం కిందకు వచ్చింది |
| 1979 | ప్రత్యేక టీటీడీ చట్టం, 1979 |
| 1987 | 1987 చట్టం 30 దాన్ని రద్దు చేసింది; టీటీడీకి అధ్యాయం XIV |
| 1991 | 1990 చట్టం 26 కార్యనిర్వాహక కమిటీని (సెక్షన్లు 97-A, 97-B) ఏర్పాటు చేసింది |
మండలి, కమిటీ.
| సంఘం | సెక్షన్ | కూర్పు | పని |
|---|---|---|---|
| టీటీడీ మండలి | సెక్షన్ 96, సెక్షన్ 97 | ఛైర్మన్‌తో సహా 29 వరకు | విధాన నిర్ణయాలు; యాత్రికుల సౌకర్యాలు, సంక్షేమం సమీక్ష |
| కార్యనిర్వాహక కమిటీ | సెక్షన్ 97-A, సెక్షన్ 97-B | ఛైర్మన్ + కమిషనర్ + ఈవో + 5 | పరిపాలన దానిలో నిహితం; అర్చన, సేవల రుసుములు నిర్ణయిస్తుంది; డిట్టం నిర్ణయిస్తుంది; ఈవోకు అధికారాలు అప్పగించవచ్చు |
| ప్రత్యేక ఆహ్వానితులు | సెక్షన్ 97-C, సెక్షన్ 97-D | ≤5 (మండలి), ≤50 (టీటీడీ) | సలహా మాత్రమే; ఓటు లేదు; పదవీకాలం = మండలిది |
- సభ్యుల పదవీకాలం, నియమాలు (సెక్షన్లు 98–105): సెక్షన్లు 18, 19 (అర్హతలు, అనర్హతలు) వర్తిస్తాయి; ప్రభుత్వ అభీష్టానికి లోబడి పదవీకాలం 2 సంవత్సరాలు; జీతం లేదు, గౌరవ వేతనం, భత్యాలు మాత్రమే; రాజీనామా రాతపూర్వకంగా ఈవోకు; ఛైర్మన్ అనుమతి లేకుండా వరుసగా 3 సమావేశాలకు గైర్హాజరైతే సభ్యత్వం పోతుంది; ప్రభుత్వం సభ్యుడిని సస్పెండ్ చేయవచ్చు లేదా తొలగించవచ్చు.
- టీటీడీ మండలి, సాధారణ మండళ్లు: సాధారణ ఆలయ మండళ్లకు సెక్షన్ 15 (17, 13, 11, 9, 7 మంది); టీటీడీకి సెక్షన్ 96.
ఈవో, సీనియర్ అధికారులు (సెక్షన్లు 106–110).
| పదవి | అర్హత (సెక్షన్ 107) |
|---|---|
| కార్యనిర్వాహక అధికారి | జిల్లా కలెక్టర్‌గా ఉన్న లేదా ఉండిన వ్యక్తి, లేదా అంతకు తగ్గని హోదా |
| సంయుక్త కార్యనిర్వాహక అధికారి | జాయింట్ కలెక్టర్‌గా ఉన్న లేదా ఉండిన వ్యక్తి, లేదా అంతకు తగ్గని హోదా |
| ప్రత్యేక శ్రేణి డిప్యూటీ ఈవో | టీటీడీలో డిప్యూటీ ఈవోగా కనీసం 3 సంవత్సరాలు |
| ఆర్థిక సలహాదారు, ముఖ్య గణకాధికారి, చీఫ్ ఇంజనీర్, ముఖ్య నిఘా, భద్రతా అధికారి | నిర్ణీత అర్హతలు |
- సెక్షన్ 106: వీరందరినీ ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది; వారు హిందువులై ఉండాలి, పూర్తికాల అధికారులు, జీతం టీటీడీ నిధుల నుంచి.
- సెక్షన్ 108: ఈవో, జేఈవో 3 సంవత్సరాలు పదవిలో ఉంటారు, మరో పదవీకాలానికి పునర్నియామకం కావచ్చు.
- సెక్షన్ 109: కార్యనిర్వాహక కమిటీ మార్గదర్శనం, నియంత్రణలో ఈవో ముఖ్య పరిపాలనాధికారి; ఆస్తుల రికార్డులు నిర్వహిస్తారు, మొదటి షెడ్యూలు ఆలయాల్లో కానుకల సేకరణకు ఏర్పాట్లు చేస్తారు, జేఈవోకు లేదా ప్రత్యేక శ్రేణి డిప్యూటీ ఈవోకు అధికారాలు అప్పగించవచ్చు.
- సెక్షన్ 110: అత్యవసర పరిస్థితిలో టీటీడీ ఆస్తుల రక్షణకు లేదా యాత్రికుల సేవ, భద్రతకు బడ్జెట్‌లో లేని పనిని ఈవో చేయించి టీటీడీ నిధుల నుంచి చెల్లించవచ్చు; వెంటనే కార్యనిర్వాహక కమిటీకి నివేదించాలి.
నిధులు, సంస్థలు, తిరుమల (సెక్షన్లు 111–131).
| సెక్షన్ | నిబంధన |
|---|---|
| సెక్షన్ 111 | టీటీడీ నిధి: హుండీ, విరాళాలు, అన్ని రాబడులు; బ్యాంకుల్లో, ఖజానాలో లేదా ఆమోదిత సెక్యూరిటీల్లో |
| సెక్షన్ 112 | హిందూ ధర్మ ప్రచార పరిషత్ |
| సెక్షన్ 113 | శ్రీ వెంకటేశ్వర శిష్టాచార విద్యా సంస్థ (వేద, శాస్త్ర విద్య) |
| సెక్షన్ 114 | నోటిఫై చేసిన ప్రాంతంలో ఈవో నిర్వహించే తిరుమల కొండల పౌర పరిపాలన; భిక్షాటన, మద్యం, మాంసం, జూదం, దళారీతనం నిషేధించవచ్చు |
| సెక్షన్ 115 | రెండో షెడ్యూలు సంస్థలను ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు లేదా బదిలీ చేయవచ్చు |
| సెక్షన్ 116 | బడ్జెట్: ఈవో తయారుచేస్తారు, కార్యనిర్వాహక కమిటీ, మండలి ఆమోదిస్తాయి, ప్రభుత్వం మంజూరు చేస్తుంది |
| సెక్షన్ 117 | లెక్కలు, ఆడిట్; ప్రభుత్వం నియమించే ఆడిటర్ |
| సెక్షన్ 118 | ఆక్రమణ: సవరించిన సెక్షన్ 83 వర్తిస్తుంది |
| సెక్షన్ 120 | అప్పీళ్లు: ఈవో లేదా జేఈవో ఉత్తర్వుపై కార్యనిర్వాహక కమిటీకి, తర్వాత ప్రభుత్వానికి, ఒక్కొక్కటి 90 రోజుల్లో |
| సెక్షన్ 121, సెక్షన్ 122 | ప్రభుత్వ పునరీక్షణ; 90 రోజుల్లో సమీక్ష |
| సెక్షన్ 123 | మొదట కొనే హక్కు: తిరుమల కొండలపై అమ్మకానికి వచ్చిన ఆస్తిని అదే ధరకు టీటీడీ కొనవచ్చు |
| సెక్షన్ 124 | మండలి, కమిటీ సభ్యుల ప్రమాణం, చేయించేది ఈవో |
| సెక్షన్ 125 | సంవత్సరం ముగిసిన 3 నెలల్లో పరిపాలనా నివేదిక |
| సెక్షన్ 126 | సమావేశాలు: ఛైర్మన్ అధ్యక్షత, ఆయన లేనప్పుడు కమిషనర్ |
| సెక్షన్ 129 | టీటీడీ వేసే లేదా టీటీడీపై వేసే దావాలు; ప్రాతినిధ్యం ఈవో |
| సెక్షన్ 131 | ప్రభుత్వం నామనిర్దేశం చేసే, ఈవో కంటే పై హోదా అధికారితో వార్షిక తనిఖీ |
చట్టంలోని మిగతా భాగంలో టీటీడీ.
- ధార్మిక పరిషత్‌లోని (సెక్షన్ 152) నలుగురు అధికార సభ్యుల్లో టీటీడీ ఈవో ఒకరు.
- టీటీడీలోని సన్నిధి యాదవులు తమ వంశపారంపర్య హక్కులను కొనసాగిస్తారు (సెక్షన్ 34(4), 2020 చట్టం 26).
- 2021 చట్టం 30: టీటీడీ ఏటా సమిష్టి సంక్షేమ నిధికి (Common Good Fund) ₹40 కోట్లు, అర్చకుల సంక్షేమ నిధికి (సెక్షన్ 161) ₹5 కోట్లు చెల్లిస్తుంది; ప్రతి ఐదేళ్లకు 10% పెంపు.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "టీటీడీ మండలిలో 19 మంది." ✓ 2020 చట్టం 1 నుంచి ఛైర్మన్‌తో సహా 29 మంది వరకు.
- ✗ "టీటీడీ ఈవోను సెక్షన్ 29 కింద కమిషనర్ నియమిస్తారు." ✓ సెక్షన్ 106 కింద ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది.
- ✗ "టీటీడీ ఈవో మండలికి అధ్యక్షత వహిస్తారు." ✓ ఆయన పదవిరీత్యా సభ్య కార్యదర్శి; అధ్యక్షత ఛైర్మన్.
- ✗ "టీటీడీ బడ్జెట్‌ను కమిషనర్ మంజూరు చేస్తారు." ✓ ప్రభుత్వం మంజూరు చేస్తుంది.
- ✗ "మండలి సమావేశాల్లో ప్రత్యేక ఆహ్వానితులు ఓటు వేస్తారు." ✓ వారు సలహా మాత్రమే ఇస్తారు; ఓటు లేదు.
- ✗ "కార్యనిర్వాహక కమిటీకి ఈవో అధ్యక్షత." ✓ మండలి ఛైర్మన్ అధ్యక్షత; ఈవో సభ్య కార్యదర్శి.
- ✗ "టీటీడీ ఈవోకు జాయింట్ కలెక్టర్ హోదా చాలు." ✓ జిల్లా కలెక్టర్ హోదా; జేఈవోకు జాయింట్ కలెక్టర్ హోదా.
- ✗ "సెక్షన్ 110 అధికారాలు కమిషనర్‌వి." ✓ టీటీడీ ఈవోవి.
- ✗ "స్వాతంత్ర్యం వరకు మహంతులు టీటీడీని నడిపారు." ✓ 1843 నుంచి 1933 వరకు.
త్వరిత పునశ్చరణ
- సెక్షన్ 2(28): మొదటి షెడ్యూలు ఆలయాలు + రెండో షెడ్యూలు సంస్థలు = ఒకే మత సంస్థ.
- అధ్యాయం XIV = సెక్షన్లు 95–131.
- హతీరాంజీ మఠం మహంతులు 1843–1933; 1932 టీటీడీ చట్టం (మద్రాసు చట్టం XIX, 1933); 1979 టీటీడీ చట్టం; 1987 చట్టం 30.
- మండలి: ఛైర్మన్‌తో సహా 29 వరకు (2020 చట్టం 1); కమిషనర్, రెవెన్యూ సెక్రటరీ, తుడా ఛైర్మన్ పదవిరీత్యా; ఈవో సభ్య కార్యదర్శి.
- కార్యనిర్వాహక కమిటీ: ఛైర్మన్, కమిషనర్, ఈవో, 5 మంది; రుసుములు, డిట్టం నిర్ణయిస్తుంది.
- ప్రత్యేక ఆహ్వానితులు: మండలికి ≤5, టీటీడీకి ≤50; ఓటు లేదు (2023 చట్టం 1).
- ఈవో: ప్రభుత్వ నియామకం (సెక్షన్ 106), కలెక్టర్ హోదా (సెక్షన్ 107), 3 సంవత్సరాలు + మరోసారి (సెక్షన్ 108), ముఖ్య పరిపాలనాధికారి (సెక్షన్ 109).
- సెక్షన్ 110 అత్యవసర పనులు ఈవో చేయిస్తారు, కమిటీకి నివేదిస్తారు.
- బడ్జెట్ ప్రభుత్వ మంజూరు; అప్పీళ్లు ఈవో → కమిటీ → ప్రభుత్వం, ఒక్కొక్కటి 90 రోజులు.
- సెక్షన్ 123 తిరుమల కొండలపై మొదట కొనే హక్కు; సెక్షన్ 131 ఈవో కంటే పై అధికారితో వార్షిక తనిఖీ.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
- టీటీడీ ఒకే సంస్థ ఎందుకు. తిరుమల, తిరుచానూరు, గోవిందరాజస్వామి ఆలయం, మరెన్నో ఆలయాలు, పాఠశాలలు, కళాశాలలు, ఆసుపత్రులను ఒకే మత సంస్థగా పరిగణించడం వల్ల ఒకే నిధి (సెక్షన్ 111) వాటన్నింటినీ ఆదుకుంటుంది, అవి సాధారణ సెక్షన్ 6 జాబితాలకు బయట ఉంటాయి.
- మిరాశీదార్లు. 1987కు ముందు వంశపారంపర్య మిరాశీదారు కుటుంబాలకు టీటీడీతో 30-5-1979 నాటి ఒప్పందం ప్రకారం తిరుమల కానుకల్లో వాటాలుండేవి. సెక్షన్ 144 అటువంటి వాటాలను రద్దు చేసింది, సెక్షన్ 160(2) ఆ ఒప్పందాన్ని నిరర్థకం చేసింది; ఏ.ఎస్. నారాయణ దీక్షితులు కేసులో (1996) సుప్రీంకోర్టు దీన్ని సమర్థించింది.
- హిందువేతర సందర్శకులు. తిరుమల ఆలయంలోకి ప్రవేశించే హిందువేతరుడు శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామిపై విశ్వాసం ఉందని డిక్లరేషన్‌పై సంతకం చేయాలని టీటీడీ నియమాలు కోరుతాయి.
- కోర్టులు, మండలి పరిమితులు. మండలి, ఈవో స్వామివారి ఆస్తులను నిర్వహించేవారు మాత్రమే, తిరుమల పవిత్రతకు విరుద్ధంగా వ్యవహరించలేరని హైకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది (1997); కొండలపై సినిమా చిత్రీకరణకు అనుమతించమని ప్రభుత్వం మండలిని ఆదేశించలేదు.
- గతంలో మండలి పరిమాణాలు. 1966 చట్టం, తర్వాత 1987, తదుపరి సవరణలు మండలిని దశలవారీగా పెంచాయి; ప్రస్తుత గరిష్ఠం 29 2020 చట్టం 1 (12-9-2019 నుంచి అమలు) నాటిది.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Executive Officers and the Endowments Act notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.