దేవాదాయ చట్టం, 1987: చట్ట స్వరూపం – APPSC Paper I తెలుగు నోట్స్

ముఖ్య వాస్తవాలు

పూర్తి పేరు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ధార్మిక మరియు హిందూ మత సంస్థలు మరియు దేవాదాయ చట్టం, 1987 (A.P. Charitable and Hindu Religious Institutions and Endowments Act, 1987; 1987 చట్టం 30), 28-5-1987 నుంచి అమలు.
ఆధారం: జస్టిస్ చల్లా కొండయ్య కమిషన్ (2023లో అడిగారు); అది 28-2-1986న నివేదిక ఇచ్చింది. 1987 చట్టం 1966 ఆంధ్రప్రదేశ్ చట్టం (1966 చట్టం 17)ను, 1979 టీటీడీ చట్టాన్ని రద్దు చేసింది.
ప్రధాన సవరణలు: 2007 చట్టం 33 (ధార్మిక పరిషత్, దేవాదాయ ట్రిబ్యునల్, కొత్త సెక్షన్ 29); 2023 చట్టం 36 (ఆక్రమణలపై కొత్త సెక్షన్ 83, సెక్షన్లు 84–86 తొలగింపు); 2024 చట్టం 26 (పెద్ద ధర్మకర్తల మండళ్లు, బ్రాహ్మణ ట్రస్టీ, 10-2-2025 నుంచి అమలు).
గుర్తుంచుకోవాల్సిన అధ్యాయాలు: III పరిపాలన (సెక్షన్లు 14–42), V మఠాలు (సెక్షన్లు 47–55), VII బడ్జెట్, లెక్కలు, ఆడిట్ (సెక్షన్లు 57–64), X అన్యాక్రాంతం, ఈనాములు (సెక్షన్లు 75–82), XI ఆక్రమణలు (సెక్షన్ 83), XII ట్రిబ్యునల్ విచారణలు (సెక్షన్లు 87–89), XIV టీటీడీ (సెక్షన్లు 95–131).
కీలక సెక్షన్లు: సెక్షన్ 6 వర్గీకరణ; సెక్షన్ 15 ధర్మకర్తల మండలి (2023లో అడిగారు); సెక్షన్ 16 వంశపారంపర్య ట్రస్టీషిప్ రద్దు; సెక్షన్ 29 ఈవో; సెక్షన్ 34 అర్చకులు, మిరాశీదార్ల వంశపారంపర్య హక్కుల రద్దు; సెక్షన్ 144 హుండీలో వాటాలు, రుసుముల రద్దు (2023లో అడిగారు); సెక్షన్ 152 ధార్మిక పరిషత్ (2023లో అడిగారు); సెక్షన్ 162 దేవాదాయ ట్రిబ్యునల్.
ధార్మిక పరిషత్: 21 మంది సభ్యులు; ఛైర్మన్ = దేవాదాయ శాఖ మంత్రి (2023లో అడిగారు); సభ్య కార్యదర్శి = కమిషనర్. అది మఠాధిపతిని తొలగించగలదు (2023లో అడిగారు).
ట్రిబ్యునల్ ఛైర్మన్: జిల్లా జడ్జి హోదాకు తగ్గని న్యాయాధికారి (2023లో అడిగారు); సభ్యుడు: అదనపు కమిషనర్ హోదాకు తగ్గనివారు.
ట్రస్టీలు, అర్చకులు, పదవీధారులకు ప్రవర్తనా నియమావళి: రూపొందించేది కమిషనర్ (2023 కీ).
రాజ్యాంగం: మత ఆచరణకు సంబంధించిన ఆర్థిక, లౌకిక అంశాలను నియంత్రించే అధికారాన్ని అధికరణం 25(2)(a) రాష్ట్రానికి ఇస్తుంది; తమ మత వ్యవహారాలను తామే నిర్వహించుకునే హక్కును అధికరణం 26 మత శాఖలకు ఇస్తుంది. ఈ అంశం ఉమ్మడి జాబితాలో (ఎంట్రీ 28) ఉంది.

వివరణ

చట్టం ఎలా రూపుదిద్దుకుంది.

సంవత్సరం	చట్టం
1843	ఆలయ నిర్వహణ నుంచి ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ వైదొలగింది (టీటీడీ హతీరాంజీ మహంతులకు)
1939	హైదరాబాద్ దేవాదాయ నిబంధనలు: తెలంగాణ ప్రాంతం
1951	మద్రాసు హిందూ మత, ధార్మిక దేవాదాయ చట్టం (1951 చట్టం 19): ఆంధ్ర ప్రాంతం
1966	1966 ఆంధ్రప్రదేశ్ చట్టం 17: రాష్ట్రమంతటికీ ఒకే చట్టం
1979	టీటీడీ చట్టం, 1979
1986	చల్లా కొండయ్య కమిషన్ నివేదిక (28-2-1986)
1987	1987 చట్టం 30 1966, 1979 చట్టాల స్థానంలో వచ్చింది

సెక్షన్ 2లో అడిగే నిర్వచనాలు.

క్లాజు	పదం	అర్థం
2(1)	అర్చకుడు	పూజారి, పాండా, అర్చకత్వ మిరాశీదారు లేదా పూజ చేసే ఎవరైనా; ఈవో అర్చకుడు కాదు (2023లో అడిగారు)
2(5)	ధార్మిక ప్రయోజనం	పేదరికం లేదా ఆపదలో సహాయం, విద్య, వైద్య సహాయం, కేవలం మతపరమైనది కాని ఇతర ప్రజోపయోగం
2(10)	ధర్మాదాయం	ఆచారం లేదా వ్యాపార వాడుక ప్రకారం ధార్మిక లేదా మత ప్రయోజనం కోసం వసూలు చేసే డబ్బు
2(11)	డిట్టం	రోజువారీ ధూప, దీప, నైవేద్యాది సేవల పరిమాణం, వాటికి కావలసిన వస్తువుల జాబితా
2(17)	మఠం	హిందూ మతాన్ని లేదా వేదాంతాన్ని బోధించే వ్యక్తి అధిపతిగా ఉండే మత సంస్థ
2(21)	మత ధార్మికము	హిందూ పర్వదినానికి లేదా మతపరమైన ఆచరణకు సంబంధించిన ప్రజాధర్మము (2023లో అడిగారు)
2(23)	మత సంస్థ	మఠం, ఆలయం లేదా నిర్దిష్ట ధర్మాదాయం; బృందావనం, సమాధి కూడా
2(25)	నిర్దిష్ట ధర్మాదాయం	సంస్థలో ఒక నిర్దిష్ట సేవ లేదా ధర్మం కోసం ఇచ్చిన ఆస్తి
2(29)	ట్రస్టీ	మఠాధిపతి, మహంతు, ధర్మకర్త, ముతవల్లి, ధర్మకర్తల మండలి కూడా
2(30)	హిందువు	బౌద్ధులు, జైనులు, సిక్కులు కూడా

వక్ఫ్ చట్టం కింద ఉన్న వక్ఫ్‌లకు ఈ చట్టం వర్తించదు (సెక్షన్ 1(3)).

ధర్మకర్తల మండళ్లు (సెక్షన్లు 14–28).

సెక్షన్ 14: ఆస్తి సంస్థలోనే నిహితమై ఉంటుంది; ట్రస్టీలు దాన్ని నిర్వహిస్తారు మాత్రమే.
సెక్షన్ 15 (2024 చట్టం 26 సవరించిన రూపం):

వార్షిక ఆదాయం	మండలిని నియమించేది	సభ్యులు
₹20 కోట్లకు మించి	ప్రభుత్వం	17
₹5 కోట్లు – ₹20 కోట్లు	ప్రభుత్వం	13
₹1 కోటి – ₹5 కోట్లు	ప్రభుత్వం	11
₹25 లక్షలు – ₹1 కోటి	ధార్మిక పరిషత్	11
₹2 లక్షలు – ₹25 లక్షలు	కమిషనర్	9
₹2 లక్షల లోపు	డిప్యూటీ కమిషనర్	7

వ్యవస్థాపకుని కుటుంబ సభ్యుడు, పదవిరీత్యా సభ్యులు ఈ సంఖ్యలకు అదనం. అర్చకుడు (లేదా ప్రధాన అర్చకుడు) పదవిరీత్యా సభ్యుడు; ఇద్దరు సభ్యులు ప్రముఖ దాతలై ఉండాలి.
ప్రాతినిధ్యం (సెక్షన్ 17): కనీసం ఒక మహిళ; పదవిరీత్యా సభ్యులను మినహాయించి 50% స్థానాలు ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీలకు; ఒక నాయీ బ్రాహ్మణుడు (2023 చట్టం 15); ఒక బ్రాహ్మణుడు (2024 చట్టం 26). 2024 చట్టం 26 ప్రతి శ్రేణినీ ఇద్దరు చొప్పున పెంచింది (15→17, 11→13, 9→11, 9→11, 7→9, 5→7).
పదవీకాలం: 2 సంవత్సరాలు. వయస్సు: కనీసం 30. ప్రమాణం 30 రోజుల్లో చేయకపోతే పదవి పోతుంది. ఛైర్మన్ ఎన్నిక 60 రోజుల్లో (సెక్షన్ 20). వరుసగా 3 సమావేశాలకు గైర్హాజరైతే సభ్యత్వం పోతుంది (సెక్షన్ 21).
సెక్షన్ 16: వంశపారంపర్య ట్రస్టీషిప్ రద్దు; అయినా వ్యవస్థాపకుడిని లేదా ఆయన కుటుంబంలోని అర్హుడిని ట్రస్టీగా నియమిస్తారు (సెక్షన్ 17).
సెక్షన్ 19 అనర్హతలను చెబుతుంది (దివాలా, కౌలు లేదా కాంట్రాక్టులో స్వప్రయోజనం, బకాయి, నైతిక పతనంతో కూడిన నేరానికి శిక్ష, సంస్థ ఉద్యోగి లేదా న్యాయవాది కావడం). నోటిఫై చేసే తేదీ నుంచి 2026 చట్టం 12 కుష్ఠు వ్యాధిని ఈ జాబితా నుంచి తొలగిస్తుంది.
సెక్షన్ 28: నోటీసు తర్వాత ట్రస్టీ తాత్కాలిక తొలగింపు, తొలగింపు లేదా భర్తరఫ్. సెక్షన్ 135: ప్రభుత్వం మండలిని రద్దు చేయవచ్చు; సెక్షన్ 137: నిర్దిష్ట అధికారి గరిష్ఠంగా ఒక సంవత్సరం సంస్థను నడుపుతారు.

ధార్మిక పరిషత్ (సెక్షన్ 152).

2007 చట్టం 33 చేర్చింది (నిర్వచనం సెక్షన్ 2(10-A)). 21 మంది సభ్యులు: 4 అధికార సభ్యులు (ఛైర్మన్‌గా దేవాదాయ శాఖ మంత్రి, రెవెన్యూ ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ లేదా సెక్రటరీ, సభ్య కార్యదర్శిగా కమిషనర్, టీటీడీ ఈవో), 17 అనధికార సభ్యులు (6 మండళ్ల ఛైర్మన్లు, 2 మఠాధిపతులు, విశ్రాంత హైకోర్టు న్యాయమూర్తి, ఆగమ పండితులు, చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ తదితరులు).
2021 చట్టం 32: పూర్తి పరిషత్ ఏర్పడకపోతే నలుగురు అధికార సభ్యులు దాని తరఫున వ్యవహరిస్తారు.
అధికారాలు: ₹25 లక్షలు–₹1 కోటి ఆలయాల మండళ్లను నియమిస్తుంది; మఠాల విషయంలో మఠాధిపతిని తొలగిస్తుంది (సెక్షన్ 51; 90 రోజుల్లో హైకోర్టుకు అప్పీలు), తాత్కాలిక ఖాళీలను భర్తీ చేస్తుంది (సెక్షన్ 52), వారసులను గుర్తిస్తుంది (సెక్షన్లు 53–54; నామనిర్దేశాన్ని 90 రోజుల్లో తెలపాలి), దుర్నిర్వహణలో ఉన్న మఠానికి పరిపాలనా పథకం రూపొందిస్తుంది (సెక్షన్ 55; గరిష్ఠంగా 5 మంది కమిటీ; 60 రోజుల్లో అప్పీలు).

దేవాదాయ ట్రిబ్యునల్ (సెక్షన్ 162).

ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేస్తుంది (2007 చట్టం 33); ఛైర్మన్ జిల్లా జడ్జి హోదాకు తగ్గని న్యాయాధికారి, సభ్యుడు అదనపు కమిషనర్ హోదాకు తగ్గనివారు.
సెక్షన్ 87: ఒక సంస్థ ధార్మికమా మతపరమా, ఒక ఆస్తి దేవాదాయ ఆస్తా లేక నిర్దిష్ట ధర్మాదాయమా, వ్యవస్థాపకుడు ఎవరు, గౌరవాలు లేదా భృతులపై హక్కులు వంటి వివాదాలను నిర్ణయిస్తుంది. సెక్షన్ 88: 90 రోజుల్లో హైకోర్టుకు అప్పీలు. సెక్షన్ 89: రాజీ. సెక్షన్ 83(6) (2023): ఖాళీ చేయించే ఉత్తర్వుపై 15 రోజుల్లో అప్పీలు.

మఠాలు (అధ్యాయం V). మఠం 6(d) జాబితాలో, కమిషనర్ కింద ఉంటుంది. అధ్యాయం IIIలోని కొన్ని సెక్షన్లు (ధర్మకర్తల మండళ్లు, ఈవో) మఠాలకు వర్తించవని సెక్షన్ 48 చెబుతుంది; సెక్షన్ 50 పాదకానుకలకు (మఠాధిపతికి వ్యక్తిగతంగా ఇచ్చే కానుకలు) సంబంధించినది.

అర్చకులు, వంశపారంపర్య హక్కులు.

సెక్షన్ 34: పెద్ద జియ్యంగారు, చిన్న జియ్యంగారు, మిరాశీదార్లు, అర్చకులు తదితరుల వంశపారంపర్య హక్కులు, వాటికి సంబంధించిన భృతులు రద్దు. 2007 చట్టం 33 సెక్షన్ 34(3)ను చేర్చింది: అర్చక కుటుంబాల్లోని అర్హులు అర్చకత్వంలో కొనసాగుతారు, సెక్షన్ 144 పథకం కింద జీతం పొందుతారు. 2020 చట్టం 26 సెక్షన్ 34(4)ను చేర్చింది: టీటీడీలోని సన్నిధి యాదవులు తమ వంశపారంపర్య హక్కులను కొనసాగిస్తారు.
సెక్షన్ 36 (అర్హతలు): కమిషనర్ గుర్తించిన అర్చక పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత; అంగవైకల్యం, అంటువ్యాధి ఉండరాదు; మంత్రాలను స్పష్టంగా పఠించగలగాలి; మంచి నడవడి; సప్త వ్యసనాలకు దూరంగా ఉండాలి.
సెక్షన్ 144: హుండీ, హారతి పళ్లెం, టికెట్ రుసుములు, ఇతర రుసుముల్లో వాటాలు రద్దు; 2007 తర్వాత ఇది ₹5 లక్షలకు మించిన ఆదాయమున్న సంస్థలకే వర్తిస్తుంది.

నేరాలు.

సెక్షన్ 147: రిజిస్టర్ నిర్వహించని (సెక్షన్ 43), లెక్కలు ఇవ్వని, తనిఖీని అడ్డుకునే ట్రస్టీకి లేదా ఈవోకు జరిమానా విధించవచ్చు; కమిషనర్ రాతపూర్వక ఫిర్యాదుపై మాత్రమే, మొదటి తరగతికి తగ్గని మేజిస్ట్రేట్ కోర్టు విచారిస్తుంది; జరిమానాను ట్రస్టీ సొంత డబ్బు నుంచి చెల్లించాలి.
సెక్షన్ 157: ట్రస్టీలు, మండలి సభ్యులు, ఈవో, సిబ్బంది ప్రభుత్వోద్యోగులు (public servants).
2023 చట్టం 36 తర్వాత దేవాదాయ ఆస్తి ఆక్రమణ కాగ్నిజబుల్ నేరం (HC-EL నోట్స్ చూడండి).

రాజ్యాంగ ఆధారం.

అధికరణం 25(1): ప్రజా శాంతి, నైతికత, ఆరోగ్యానికి లోబడి అంతరాత్మ, మత స్వేచ్ఛ. 25(2)(a): మతానికి సంబంధించిన ఆర్థిక, ద్రవ్య, రాజకీయ లేదా ఇతర లౌకిక కార్యకలాపాలను రాష్ట్రం నియంత్రించవచ్చు. 25(2)(b): సాంఘిక సంస్కరణ, హిందూ ప్రజా ఆలయాలను అందరికీ తెరవడం. దాని వివరణ II సెక్షన్ 2(30) లాగే సిక్కులు, జైనులు, బౌద్ధులను హిందువులుగా పరిగణిస్తుంది.
అధికరణం 26: ఒక మత శాఖ (a) సంస్థలను స్థాపించవచ్చు, (b) మత వ్యవహారాల్లో తన సొంత వ్యవహారాలను నిర్వహించుకోవచ్చు, (c) ఆస్తి కలిగి ఉండవచ్చు, (d) దాన్ని చట్టానుసారం నిర్వహించవచ్చు.
1987 చట్టాన్ని సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది: వంశపారంపర్య ట్రస్టీషిప్ రద్దుపై పన్నాలాల్ బన్సీలాల్ పిత్తి కేసు (Pannalal Bansilal Pitti, 1996), వంశపారంపర్య అర్చకత్వ రద్దుపై ఏ.ఎస్. నారాయణ దీక్షితులు కేసు (A.S. Narayana Deekshitulu, 1996). అర్చకుని నియామకం లౌకిక చర్య; పూజలో ఆయన చేసేది మతపరమైనది, అది రక్షణలోనే ఉంటుంది.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "1987 చట్టం జస్టిస్ రెడ్డి లేదా ధర్ కమిషన్ నుంచి వచ్చింది." ✓ జస్టిస్ చల్లా కొండయ్య కమిషన్ (నివేదిక 28-2-1986).
✗ "ధార్మిక పరిషత్‌కు కమిషనర్ ఛైర్మన్." ✓ దేవాదాయ శాఖ మంత్రి ఛైర్మన్; కమిషనర్ సభ్య కార్యదర్శి.
✗ "ధార్మిక పరిషత్‌లో 15 మంది సభ్యులు." ✓ 21 (4 అధికార, 17 అనధికార).
✗ "ట్రిబ్యునల్‌కు కమిషనర్ అధిపతి." ✓ జిల్లా జడ్జి హోదాకు తగ్గని న్యాయాధికారి.
✗ "₹25 లక్షలు–₹1 కోటి ఆలయాల మండళ్లను ప్రభుత్వం నియమిస్తుంది." ✓ ధార్మిక పరిషత్ నియమిస్తుంది.
✗ "అత్యున్నత ధర్మకర్తల మండలిలో ఇప్పటికీ 15 మంది." ✓ 2024 చట్టం 26 (10-2-2025) నుంచి 17.
✗ "'మత ధార్మికము' అంటే ఏ పండుగలోనైనా ఏ ప్రజాధర్మమైనా." ✓ హిందూ పర్వదినానికి లేదా మతపరమైన ఆచరణకు సంబంధించినది మాత్రమే.
✗ "అర్చకుడు అనే పదంలో ఈవో కూడా చేరుతారు." ✓ పూజారి, పాండా, అర్చకత్వ మిరాశీదారు చేరుతారు, ఈవో కాదు.
✗ "సెక్షన్ 144 ఈనాముల పునర్గ్రహణం గురించి." ✓ సెక్షన్ 144 హుండీ వాటాలు, రుసుములను రద్దు చేస్తుంది; ఈనాములు సెక్షన్ 77.
✗ "ఆలయ ఆస్తి నిర్వహణ నుంచి రాష్ట్రాన్ని అధికరణం 26 నిషేధిస్తుంది." ✓ మత శాఖలు ఆస్తిని చట్టానుసారం నిర్వహిస్తాయి; లౌకిక అంశాలను రాష్ట్రం నియంత్రించవచ్చు.

త్వరిత పునశ్చరణ

1987 చట్టం 30, అమలు 28-5-1987; చల్లా కొండయ్య కమిషన్; 1966 చట్టం 17, 1979 టీటీడీ చట్టం రద్దు.
సవరణలు: 33/2007 (పరిషత్, ట్రిబ్యునల్, సెక్షన్ 29), 36/2023 (సెక్షన్ 83), 26/2024 (మండళ్లు +2, బ్రాహ్మణ ట్రస్టీ).
సెక్షన్ 15 మండళ్లు: ప్రభుత్వం 17 / 13 / 11; పరిషత్ 11; కమిషనర్ 9; డిప్యూటీ కమిషనర్ 7.
మండలి: ఒక మహిళ, 50% ఎస్సీ/ఎస్టీ/బీసీ, ఒక నాయీ బ్రాహ్మణుడు, ఒక బ్రాహ్మణుడు; 2 సంవత్సరాల పదవీకాలం; వయస్సు 30; 30 రోజుల్లో ప్రమాణం.
సెక్షన్ 16 వంశపారంపర్య ట్రస్టీషిప్, సెక్షన్ 34 వంశపారంపర్య అర్చక హక్కులు, సెక్షన్ 144 హుండీ వాటాలు: రద్దు.
సెక్షన్ 152 ధార్మిక పరిషత్: 21 మంది, మంత్రి ఛైర్మన్, కమిషనర్ సభ్య కార్యదర్శి; మఠాధిపతులను తొలగిస్తుంది.
సెక్షన్ 162 ట్రిబ్యునల్: జిల్లా జడ్జి హోదా ఛైర్మన్; సెక్షన్ 88 కింద 90 రోజుల్లో హైకోర్టుకు అప్పీలు.
అర్చకుడు = పూజారి, పాండా, మిరాశీదారు; మత ధార్మికము = హిందూ పర్వదినానికి సంబంధించినది; హిందువులో బౌద్ధ, జైన, సిక్కులు.
సెక్షన్ 147 జరిమానాలు కమిషనర్ ఫిర్యాదుపై; సెక్షన్ 157 ట్రస్టీలు, ఈవో ప్రభుత్వోద్యోగులు.
అధికరణలు 25(2)(a), 26; పన్నాలాల్ బన్సీలాల్ పిత్తి, నారాయణ దీక్షితులు (1996) చట్టాన్ని సమర్థించాయి.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

అత్యావశ్యక ఆచరణల పరీక్ష. పరిపాలనను రాష్ట్రం నియంత్రించవచ్చు కానీ ఒక మతం అత్యావశ్యకంగా భావించే దాన్ని కాదని శిరూర్ మఠం కేసులో (1954) సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. దేవాదాయ చట్టం అదే దారిలో నడుస్తుంది: అధికారులు ఆచారాలను గౌరవించాలి (సెక్షన్ 13), ధర్మకర్తల మండలి ఆగమాలను లేదా పూజా విధానాలను మార్చలేదు, ఈవో, తనిఖీ అధికారులు హిందువులై ఉండాలి.
కమిషన్ ఎందుకు ఏర్పడింది. వంశపారంపర్య ట్రస్టీలు, మిరాశీదార్లు ఆలయ ఆదాయాన్ని, భూములను సొంత ఆస్తిగా వాడుకున్నారు, క్రతువులు నిర్లక్ష్యానికి గురయ్యాయి, 1966, 1979 చట్టాలు దాన్ని ఆపలేకపోయాయి. వంశపారంపర్య హక్కుల రద్దు, అర్చకులకు జీతాలు, వృత్తిపరమైన ఈవోలు, ఆదాయ ఆధారిత నియంత్రణను కమిషన్ ప్రతిపాదించింది.
2007 ఎందుకు 1987ని సడలించింది. సంస్థలు చెల్లించలేని జీతాలపై అర్చకులు బతకలేక అనేక గ్రామ ఆలయాలు మూతబడ్డాయని 2007 చట్టం 33 ఉద్దేశాలు నమోదు చేశాయి. అందుకే అర్చకత్వంపై కుటుంబ హక్కు పునరుద్ధరణ (సెక్షన్ 34(3)), సెక్షన్ 144కు ₹5 లక్షల పరిమితి.
ఇతర సమీక్ష అధికారాలు. సెక్షన్ 90 అప్పీళ్లు, సెక్షన్ 91 పునరీక్షణ (2023 నుంచి సెక్షన్ 83(6) కింద ట్రిబ్యునల్ ఉత్తర్వులపై హైకోర్టు పునరీక్షణ), సెక్షన్ 92 (కమిషనర్), సెక్షన్ 93 (ప్రభుత్వం) రికార్డులు తెప్పించుకుని ఉత్తర్వులు ఇవ్వవచ్చు.
సెక్షన్ 147లోని జరిమానా సంఖ్యలు: గరిష్ఠంగా ₹200 జరిమానా, నెల దాటి కొనసాగే ప్రతి వారానికి గరిష్ఠంగా ₹100 అదనం; కనీసం ₹1,000 తీసుకుని కమిషనర్ నేరాన్ని రాజీ చేయవచ్చు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.