APPSC Paper I · Hindu Philosophy and Temple System · Festivals and Fine Arts
నెలవారీగా, ప్రాంతాలవారీగా హిందూ పండుగలు
దేశంలోని పెద్ద హిందూ పండుగలు (ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వినాయక చవితి, దసరా, దీపావళి, సంక్రాంతి, మహాశివరాత్రి, హోలీ) సౌరమానంలోని సంక్రాంతి తప్ప మిగతావన్నీ చాంద్రమానాన్ని అనుసరిస్తాయి; ప్రతి దానికీ ఒక పురాణ కథ ఉంది, ప్రతి ప్రాంతం వాటిని తన సొంత పేరుతో జరుపుకుంటుంది; వీటితో పాటు కుంభమేళా, పుష్కరాలు, పూరీ రథయాత్ర వంటి మహా సమ్మేళనాలు ఉన్నాయి. (నెలవారీ పంచాంగం, ఆంధ్ర ఆలయ ఉత్సవాలు: HC-FA-03.)
- APPSC Paper I
- 19 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- తెలుగు పంచాంగం: చాంద్రమానం (chandramana), అమాంత (amanta): నెల అమావాస్యతో ముగుస్తుంది. సూర్యుని ఆధారంగా నిర్ణయించే (సౌరమాన) ఒకే పెద్ద పండుగ సంక్రాంతి.
- కుంభమేళా (Kumbh Mela): నాలుగు క్షేత్రాలు, ప్రయాగ్‌రాజ్, హరిద్వార్, ఉజ్జయిని, నాసిక్; ఒక్కో చోట 12 ఏళ్లకు ఒకసారి; 2017 నుండి యునెస్కో అమూర్త వారసత్వ జాబితాలో ఉంది.
- పుష్కరాలు (Pushkaralu): బృహస్పతి (గురుడు) ఒక నది రాశిలో ప్రవేశించినప్పుడు ఆ నదికి 12 రోజుల ఉత్సవం; ప్రతి నదికి 12 ఏళ్లకు ఒకసారి.
- రథయాత్ర (పూరీ, ఒడిశా): ఆషాఢ శుక్ల విదియ; జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్ర.
### పెద్ద పండుగలు ఒక్క చూపులో
| పండుగ | తిథి (తెలుగు పంచాంగం) | కథ / విశేషం | ఇతర పేర్లు, ఇతర రాష్ట్రాలు |
|---|---|---|---|
| ఉగాది | చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి | బ్రహ్మ సృష్టి ప్రారంభించాడు (బ్రహ్మాండ పురాణం) | యుగాది (కర్ణాటక), గుడి పడ్వా (మహారాష్ట్ర), సాజిబు నొంగ్మా పాన్బా (మణిపూర్), చేటీ చాంద్ (సింధీలు), నవ్రేహ్ (కశ్మీర్) |
| శ్రీరామనవమి | చైత్ర శుద్ధ నవమి | పునర్వసు నక్షత్రంలో రాముని జననం | తెలుగు రాష్ట్రాల్లో సీతారామ కల్యాణం |
| వినాయక చవితి | భాద్రపద శుద్ధ చవితి | 21 ఆకులతో పూజ | తిలక్ 1893లో సామూహిక గణేశోత్సవం; పిళ్లైయార్ చతుర్థి (తమిళనాడు) |
| దసరా | ఆశ్వయుజ శుద్ధ పాడ్యమి–దశమి | దుర్గ మహిషాసురుని వధ; రాముడు రావణుని వధ | దుర్గాపూజ (బెంగాల్), మైసూరు దసరా, గర్బా (గుజరాత్), బతుకమ్మ (తెలంగాణ) |
| దీపావళి | ఆశ్వయుజ అమావాస్య | నరకాసుర వధ; రాముని పునరాగమనం; లక్ష్మి | కాళీ పూజ (బెంగాల్), బందీ ఛోడ్ దివస్ (సిక్కులు) |
| సంక్రాంతి | పుష్యం; సూర్యుడు మకర రాశిలోకి (సుమారు 14 జనవరి) | ఉత్తరాయణం మొదలు | పొంగల్ (తమిళనాడు), ఉత్తరాయణ్ (గుజరాత్), మాఘ్ బిహు (అస్సాం) |
| మహాశివరాత్రి | మాఘ బహుళ చతుర్దశి | శివుడు జ్యోతిర్లింగంగా ఆవిర్భవించాడు | రాత్రంతా జాగరణ |
| హోలీ | ఫాల్గుణ పౌర్ణమి | హోలిక దహనం; దక్షిణాన కామదహనం | లఠ్‌మార్ హోలీ, దోల్ జాత్రా, షిగ్మో, యావోసాంగ్ |
| కృష్ణాష్టమి | శ్రావణ బహుళ అష్టమి, రోహిణి నక్షత్రం | దేవకి 8వ సంతానం కృష్ణుడు | దహీ హండీ (మహారాష్ట్ర), ఉట్ల పండుగ (ఆంధ్ర) |
| రక్షా బంధన్ | శ్రావణ పౌర్ణమి | ద్రౌపది కృష్ణుని వేలికి వస్త్రం కట్టింది | జంధ్యాల పూర్ణిమ (తెలుగు), నారళీ పూర్ణిమ, ఆవణి అవిట్టం |
వివరణ
ఉగాది.
- ఉగాది అనేది యుగాది తెలుగు రూపం: యుగం (కాలం) + ఆది (ప్రారంభం). ఇతర కథలు: కలియుగం ప్రారంభం; విష్ణువు మత్స్య రూపంలో సోమకాసురుని నుండి వేదాలను రక్షించాడు; శాలివాహన శక ప్రారంభం.
- ఉగాది పచ్చడిలో ఆరు రుచులు (షడ్రుచులు): వేపపూత చేదు (కష్టం), బెల్లం తీపి (సంతోషం), మామిడి ముక్కలు వగరు (కొత్త సవాళ్లు), ఉప్పు (ఉత్సాహం), చింతపండు పులుపు, మిర్చి లేదా మిరియాలు కారం.
- పంచాంగ శ్రవణం: ఆ ఏడాది పంచాంగం చదువుతారు. పంచాంగానికి ఐదు అంగాలు: తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం (రాశి వీటిలో లేదు).
- ఉగాది నుండి రామనవమి వరకు తొమ్మిది రోజులు వసంత (చైత్ర) నవరాత్రులు.
- ఏప్రిల్ సౌరమాన కొత్త సంవత్సరాలు వేరు వర్గం, మేష సంక్రాంతి నాడు: పుత్తాండు (తమిళనాడు), విషు (కేరళ), వైశాఖి (పంజాబ్), బొహాగ్ బిహు (అస్సాం), పొయిలా బైశాఖ్ (బెంగాల్).
శ్రీరామనవమి. విష్ణువు 7వ అవతారమైన రాముడు దశరథుని పుత్రకామేష్టి (ఋష్యశృంగుడు నిర్వహించిన యాగం) తర్వాత పునర్వసు నక్షత్రం, కర్కాటక లగ్నం, మధ్యాహ్నం (అభిజిత్ ముహూర్తం) జన్మించాడు. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో జన్మదినం కంటే కల్యాణానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం. భద్రాచలంలో (భక్త రామదాసు కట్టించిన ఆలయం) ప్రభుత్వం పట్టువస్త్రాలు, ముత్యాల తలంబ్రాలు పంపుతుంది; ఇది తానీషా (కుతుబ్‌షాహీ) కాలం నుండి వచ్చిన ఆచారం. విభజన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర వేడుకను ఒంటిమిట్టలో (కోదండరామాలయం, కడప జిల్లా) నిర్వహిస్తుంది. ప్రసాదం: పానకం, వడపప్పు; చాలామంది ఆ రోజు రామకోటి రాయడం మొదలుపెడతారు.
వినాయక చవితి.
- జననం: పార్వతి నలుగు పిండితో బాలుని రూపొందించింది; శివుడు అతని తల నరికాడు; ఏనుగు తల అమర్చారు.
- గణాధిపత్యం: గణాల నాయకత్వం కోసం కార్తికేయుడు నెమలిపై లోకాలన్నీ చుట్టివచ్చాడు; వినాయకుడు ఎలుకపై తల్లిదండ్రుల చుట్టూ మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి గెలిచాడు.
- చంద్రునికి శాపం: చంద్రుడు నవ్వినందుకు, ఈ రాత్రి చంద్రుని చూస్తే నీలాపనిందలు వస్తాయి; శమంతకమణి కథ వింటే అవి తొలగుతాయి.
- 21 ఆకులు (ఏకవింశతి పత్రపూజ), ఉదా. మాచి, గరిక, మారేడు, జమ్మి, తులసి (ఈ ఒక్క రోజే గణపతికి); ఉండ్రాళ్లు, కుడుములు; అనంత చతుర్దశి నాడు నిమజ్జనం. పెద్ద మండపాలు: ఖైరతాబాద్ (హైదరాబాద్), లాల్‌బాగ్చా రాజా (ముంబై).
దసరా (దేవీ నవరాత్రులు).
- శరదృతువు ప్రారంభంలో వస్తాయి కాబట్టి ఈ తొమ్మిది రాత్రులను శరన్నవరాత్రులు అనీ అంటారు; 10వ రోజు విజయదశమి. దసరా అంటే "పది పాపాల నాశనం" అని అర్థం చెబుతారు.
- మహిషాసురునికి ఏ పురుషుడూ చంపలేడనే బ్రహ్మ వరం ఉంది. దేవతల శక్తులన్నీ కలిసి దుర్గగా అవతరించాయి; ఆమె సింహం ఎక్కింది. ఆయుధాలు: శివుడు త్రిశూలం, విష్ణువు చక్రం, వరుణుడు శంఖం, వాయువు బాణం, యముడు దండం. 10వ రోజు త్రిశూలంతో అతన్ని వధించింది: మహిషాసురమర్దిని.
- నవదుర్గలు, రోజువారీగా: 1 శైలపుత్రి, 2 బ్రహ్మచారిణి, 3 చంద్రఘంట, 4 కూష్మాండ, 5 స్కందమాత, 6 కాత్యాయని, 7 కాళరాత్రి, 8 మహాగౌరి, 9 సిద్ధిధాత్రి.
- జమ్మి చెట్టు (శమీ): 13వ ఏడాది (అజ్ఞాతవాసం) కోసం పాండవులు తమ ఆయుధాలను విరాటుని రాజధాని (మత్స్య దేశం) దగ్గర జమ్మి చెట్టుపై దాచి, విజయదశమి నాడు తిరిగి తీసుకున్నారు; అందుకే శమీ పూజ, ఆయుధ పూజ.
- దేశవ్యాప్తంగా: విజయవాడ కనకదుర్గ ఉత్సవం కృష్ణా నదిలో హంసవాహన తెప్పోత్సవంతో ముగుస్తుంది; మైసూరులో చాముండేశ్వరిని ఏనుగు అంబారీపై (అంబారీ) ఊరేగిస్తారు; తెలంగాణలో బతుకమ్మ ఆడతారు, విజయదశమి నాడు పాలపిట్టను చూడడం శుభం; కోల్‌కతా దుర్గాపూజ హుగ్లీ నదిలో నిమజ్జనంతో ముగుస్తుంది; గుజరాత్‌లో గర్బా, దాండియా; ఉత్తరాన రామలీల, రావణ దహనం. కృష్ణదేవరాయల విజయనగర "రాయల దసరా"ను పోర్చుగీసు యాత్రికుడు డొమింగో పేస్ వర్ణించాడు.
దీపావళి: ఉత్తరాదిలో ఐదు రోజులు.
| రోజు | పేరు | తిథి | విశేషం |
|---|---|---|---|
| 1 | ధనత్రయోదశి | ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి | ధన్వంతరి జయంతి; బంగారం కొనడం |
| 2 | నరక చతుర్దశి (చిన్న దీపావళి) | ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి | సూర్యోదయానికి ముందు అభ్యంగన స్నానం |
| 3 | దీపావళి (ముఖ్య దినం) | ఆశ్వయుజ అమావాస్య | సాయంత్రం (ప్రదోష కాలం) లక్ష్మీ పూజ |
| 4 | బలి పాడ్యమి / గోవర్ధన పూజ | కార్తిక శుద్ధ పాడ్యమి | వామనుడు బలిని పాతాళానికి పంపాడు; కృష్ణుడు గోవర్ధనం ఎత్తాడు |
| 5 | యమ ద్వితీయ (భాయ్ దూజ్) | కార్తిక శుద్ధ విదియ | యముడు చెల్లెలు యమున ఇంట భోజనం |
- నరకాసురుడు తన తల్లి చేతిలోనే చనిపోయేలా వరం పొందాడు; అతని తల్లి భూదేవి అంశమైన సత్యభామ కృష్ణునితో కలిసి అతన్ని వధించింది.
- ఇతర కథలు: రాముడు అయోధ్యకు తిరిగిరావడం; క్షీరసాగర మథనంలో లక్ష్మి ఆవిర్భావం; బలికి విష్ణువు ఇచ్చిన వరం.
- ఆచారాలు: నువ్వుల నూనెతో అభ్యంగన స్నానం (నూనెలో లక్ష్మి, నీటిలో గంగ); దీపాలు అలక్ష్మిని తరిమేస్తాయి; ఆంధ్రలో చాలా ఇళ్లలో కేదార గౌరీ వ్రతం.
- ప్రాంతాలు: బెంగాల్ కాళిని పూజిస్తుంది (కాళీ పూజ); గుజరాత్ కొత్త సంవత్సరం బెస్తు వరస్ మర్నాడు, కొత్త ఖాతా పుస్తకాలతో (చోప్డా పూజన్); తమిళనాడు నరక చతుర్దశి నాడే జరుపుకుంటుంది; సిక్కులు బందీ ఛోడ్ దివస్ పాటిస్తారు, గురు హర్‌గోవింద్ జహంగీర్ చెరసాల (గ్వాలియర్ కోట) నుండి విడుదలైన రోజు; ఒడిశా పితృదేవతల కోసం జనపనార కర్రలు వెలిగిస్తుంది (కౌన్రియా కాఠీ); మహారాష్ట్ర వసుబారస్‌తో (ఆవు–దూడ పూజ) మొదలుపెడుతుంది. దీపావళి 2025లో యునెస్కో అమూర్త వారసత్వ జాబితాలో చేరింది.
సంక్రాంతి (పెద్ద పండుగ).
- భోగి: వర్షాలిచ్చే ఇంద్రునికి కృతజ్ఞత; భోగి మంటలు (పాత వస్తువులతో); పిల్లలపై రేగి పళ్లు పోస్తారు.
- మకర సంక్రాంతి: సూర్యుడు ధనూ రాశి నుండి మకర రాశిలోకి వెళ్తాడు; ఉత్తరాయణం (ఆరు నెలలు = దేవతలకు ఒక పగలు) మొదలవుతుంది; నల్ల నువ్వులతో తర్పణం; హరిదాసు, గంగిరెద్దులు, గొబ్బెమ్మలతో ముగ్గులు.
- కనుమ: పశువులకు (పక్షులకు) కృతజ్ఞత; సామెత "కనుమ నాడు మినుము తినాలి"; ప్రయాణం చేయరు. తర్వాత ముక్కనుమ.
| తెలుగు రోజు | తమిళనాడు | ఇతర ప్రాంతాలు |
|---|---|---|
| భోగి | భోగి పొంగల్ | లోహ్రి (పంజాబ్, హర్యానా); భోగి హబ్బ (కర్ణాటక) |
| మకర సంక్రాంతి | పొంగల్ | ఉత్తరాయణ్ గాలిపటాలు (గుజరాత్); మాఘ్ (భోగాలి) బిహు (అస్సాం); మకర విళక్కు (కేరళ) |
| కనుమ | మాట్టు పొంగల్ | చాలా చోట్ల ఎడ్ల పందేలు |
మహాశివరాత్రి. చంద్రుడు ఆరుద్ర నక్షత్రంలో; ప్రతి బహుళ చతుర్దశి మాస శివరాత్రి. కథలు: శివుడు అంతులేని జ్యోతి స్తంభంగా ఆవిర్భవించగా బ్రహ్మ (హంస), విష్ణువు (వరాహం) దాని కొనలు కనుగొనలేకపోయారు (లింగోద్భవం, అరుణాచలంలో); శివుడు హాలాహలాన్ని కంఠంలో నిలిపాడు (నీలకంఠుడు); శివపార్వతుల కల్యాణం. ఆచారాలు: ఉపవాసం, జాగరణ, బిల్వ అర్చన, రుద్రాభిషేకం. పాల్కురికి సోమనాథుని పండితారాధ్య చరిత్ర శ్రీశైలం శివరాత్రిని వర్ణిస్తుంది.
| భూతం | పంచభూత లింగం | క్షేత్రం |
|---|---|---|
| భూమి | పృథ్వీ | కాంచీపురం (ఏకాంబరేశ్వరుడు) |
| నీరు | జల | జంబుకేశ్వరం (తిరువానైక్కావల్) |
| అగ్ని | అగ్ని | అరుణాచలం (తిరువణ్ణామలై) |
| వాయువు | వాయు | శ్రీకాళహస్తి (ఆంధ్రప్రదేశ్) |
| ఆకాశం | ఆకాశ | చిదంబరం |
హోలీ. హిరణ్యకశిపుని సోదరి హోలికకు అగ్ని తాకని వరం ఉంది; ఆమె ప్రహ్లాదుని ఒడిలో పెట్టుకుని మంటల్లో కూర్చోగా ఆమె కాలిపోయింది, అతను బయటపడ్డాడు (ముందు రాత్రి హోలికా దహనం). దక్షిణాన ఇది కామదహనం: శివుడు మూడో కంటితో మన్మథుని దహించాడు. రంగులు కృష్ణ–రాధలను గుర్తుచేస్తాయి. రెండో రోజు ధూళివందన్ (రంగులు). ప్రాంతీయ రూపాలు: బర్సానాలో లఠ్‌మార్ హోలీ (స్త్రీలు కర్రలతో పురుషులను కొడతారు); దోల్ జాత్రా (బెంగాల్; శాంతినికేతన్‌లో ఠాగూర్ వసంతోత్సవం); హోలా మొహల్లా (సిక్కులు); షిగ్మో (గోవా); యావోసాంగ్ (మణిపూర్); ఫగ్వా (బిహార్); దోల్ పూర్ణిమ (ఒడిశా).
కృష్ణాష్టమి. మథురలో కంసుని చెరసాలలో జననం: 8వ అవతారం, 8వ సంతానం, అష్టమి తిథి. ఆంధ్ర: ఉట్ల పండుగ (వేలాడదీసిన కుండలు పగలగొట్టడం); తిరుమలలో గోకులాష్టమి ఆస్థానం, మర్నాడు శిక్యోత్సవం (ఉట్ల ఉత్సవం). మణిపూర్ రాసలీల ప్రదర్శిస్తుంది.
రక్షా బంధన్ (శ్రావణ పౌర్ణమి). కథలు: రక్తం కారుతున్న కృష్ణుని వేలికి ద్రౌపది చీర కొంగు చించి కట్టింది; విష్ణువును తిరిగి పొందడానికి లక్ష్మి బలికి రక్ష కట్టింది; యుద్ధానికి ముందు శచీదేవి ఇంద్రునికి రక్ష కట్టింది; రాణి కర్ణావతి హుమాయూన్‌కు రాఖీ పంపింది; యమున–యముడు. పేర్లు: జంధ్యాల పూర్ణిమ (తెలుగు: యజ్ఞోపవీతం మార్పు, ఉపాకర్మ), ఆవణి అవిట్టం (తమిళనాడు, కేరళ), నారళీ పూర్ణిమ (పశ్చిమ తీరం, వరుణునికి కొబ్బరికాయ), కజరీ పూర్ణిమ (మధ్యప్రదేశ్). బెంగాల్ విభజన (1905) సమయంలో హిందూ–ముస్లిం ఐక్యత కోసం ఠాగూర్ దీన్ని ఉపయోగించాడు.
కుంభమేళా.
- కథ: క్షీరసాగర మథనంలో గరుడుడు అమృత కలశాన్ని తీసుకెళ్తుండగా నాలుగు చోట్ల చుక్కలు పడ్డాయి. దీన్ని వ్యవస్థీకరించిన ఘనత ఆది శంకరాచార్యులది.
| క్షేత్రం | రాష్ట్రం | నది |
|---|---|---|
| ప్రయాగ్‌రాజ్ | ఉత్తరప్రదేశ్ | గంగ, యమున, అంతర్వాహిని సరస్వతి సంగమం |
| హరిద్వార్ | ఉత్తరాఖండ్ | గంగ |
| ఉజ్జయిని | మధ్యప్రదేశ్ | శిప్రా |
| నాసిక్ | మహారాష్ట్ర | గోదావరి |
- చక్రం: అర్ధ కుంభ్ ప్రతి 6 ఏళ్లకు హరిద్వార్, ప్రయాగ్‌రాజ్‌లలో; పూర్ణ కుంభ్ ఒక్కో క్షేత్రంలో 12 ఏళ్లకు; 12 పూర్ణ కుంభ్‌ల తర్వాత (144 ఏళ్లకు) ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో మహా కుంభ్; ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో ఏటా మాఘ మేళా.
- ఆచారాలు: షాహీ స్నాన్ (రాజ స్నానం), అఖాడాల (జునా, నిరంజని, మహానిర్వాణి) నాగసాధువులు ముందుగా స్నానం చేస్తారు; కల్పవాసం: నదీ తీర గుడిసెల్లో సాత్విక ఆహారంతో ఒక నెల.
పుష్కరాలు. సకల తీర్థాల శక్తి గల పుష్కరుడు, బృహస్పతి ఒక నది రాశిలో ఉన్నప్పుడు ఆ నదిలో ఉంటాడు: మొదటి 12 రోజులు ఆది పుష్కరం, చివరి 12 రోజులు అంత్య పుష్కరం. ఆచారాలు: పుష్కర స్నానం, పితృ తర్పణాలు, దానాలు, నదీ హారతి. కుంభమేళా కూడా గురునే చూస్తుంది కానీ సూర్యచంద్రులనూ కలుపుతుంది, క్షేత్రాలు నాలుగే.
| రాశి | నది | రాశి | నది |
|---|---|---|---|
| మేషం | గంగ | తుల | కావేరి |
| వృషభం | నర్మద | వృశ్చికం | భీమా (కొన్ని జాబితాల్లో తామ్రపర్ణి) |
| మిథునం | సరస్వతి | ధనుస్సు | తపతి (కొన్ని జాబితాల్లో బ్రహ్మపుత్ర) |
| కర్కాటకం | యమున | మకరం | తుంగభద్ర |
| సింహం | గోదావరి (చివరిగా 2015) | కుంభం | సింధు |
| కన్య | కృష్ణా (చివరిగా 2016) | మీనం | ప్రాణహిత |
పూరీ రథయాత్ర (ఘోష / గుండిచా యాత్ర).
| రథం | దేవత | చక్రాలు |
|---|---|---|
| నందిఘోష (ఎరుపు, పసుపు) | జగన్నాథుడు | 16 |
| తాళధ్వజం (ఎరుపు, ఆకుపచ్చ) | బలభద్రుడు | 14 |
| దర్పదలనం (ఎరుపు, నలుపు) | సుభద్ర | 12 |
- జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి నాడు స్నాన యాత్ర, తర్వాత 15 రోజులు అనవసర కాలం (Anavasara) (దర్శనం ఉండదు). పహండి: విగ్రహాలను రథాలకు తీసుకెళ్లడం. ఛేరా పహరా: గజపతి రాజు బంగారు పిడి చీపురుతో రథాలను ఊడుస్తాడు. రథాలు సుమారు 3 కి.మీ. దూరంలోని గుండిచా ఆలయానికి ("మేనత్త ఇల్లు") వెళ్లి 9 రోజులు ఉంటాయి; తిరుగు ప్రయాణం బహుడా యాత్ర.
- రథాల నిర్మాణం అక్షయ తృతీయ నాడు మొదలవుతుంది; ప్రతి 8, 12 లేదా 19 ఏళ్లకు వేప కలపతో కొత్త విగ్రహాలు (నవకళేబరం); దేశంలో రెండో పెద్ద రథయాత్ర అహ్మదాబాద్‌లో.
భారతదేశ ప్రాంతీయ పండుగలు.
| పండుగ | రాష్ట్రం | ఎప్పుడు | విశేషం |
|---|---|---|---|
| ఓణం | కేరళ | చింగం (ఆగస్టు–సెప్టెంబర్), అత్తం నుండి తిరువోణం వరకు 10 రోజులు | మహాబలి వార్షిక రాక; పూక్కళం, ఓణసద్య, పడవ పందేలు |
| బిహు | అస్సాం | బొహాగ్/రొంగాలి (ఏప్రిల్), కాతి/కొంగాలి (అక్టోబర్), మాఘ్/భోగాలి (జనవరి) | వరి పంట చక్రం; బొహాగ్ బిహు కొత్త సంవత్సరం |
| వైశాఖి | పంజాబ్ | 13–14 ఏప్రిల్ (సౌరమానం) | పంట పండుగ; 1699లో ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్‌లో ఖల్సా స్థాపన |
| థాయ్ పూసం | తమిళనాడు | తై నెల, పూసం నక్షత్రం | మురుగన్ వేల్ పొందడం; కావడి |
| ఛఠ్ పూజ | బిహార్ | కార్తిక శుద్ధ షష్ఠి | సూర్యుడు, ఛఠీ మైయా; అస్తమయ, ఉదయ సూర్యునికి అర్ఘ్యం |
| కర్వా చౌత్ | పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్, రాజస్థాన్ | కార్తిక కృష్ణ చవితి | భార్యల ఉపవాసం; జల్లెడలోంచి చంద్ర దర్శనం |
| భాయ్ దూజ్ | ఉత్తర భారతం | కార్తిక శుద్ధ విదియ | భావు బీజ్ (మహారాష్ట్ర), భాయ్ ఫోంటా (బెంగాల్), భాయ్ టీకా (నేపాల్) |
| బతుకమ్మ | తెలంగాణ | పెత్తర అమావాస్య నుండి దుర్గాష్టమి వరకు | గౌరికి పూల గోపురం; చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మ |
| బోనాలు | తెలంగాణ | ఆషాఢం | మొదటి బోనం గోల్కొండ కోటలోని జగదాంబిక ఆలయంలో |
| హార్న్‌బిల్ | నాగాలాండ్ | 1–10 డిసెంబర్, కోహిమా దగ్గర కిసామా | నాగా తెగల "పండుగల పండుగ" |
| కుల్లు దసరా | హిమాచల్ ప్రదేశ్ | విజయదశమి నుండి | రఘునాథ్ జీ; లోయ దేవతల సమాగమం |
ప్రశ్నపత్రంలో అడిగే ఇతర మతాల పండుగలు.
- బుద్ధ పూర్ణిమ (వైశాఖ పౌర్ణమి): జననం (లుంబిని, క్రీ.పూ. 563), జ్ఞానోదయం (బోధ్ గయ, 35 ఏళ్ల వయసు), మహాపరినిర్వాణం (కుశీనగరం, 80 ఏళ్ల వయసు) ఒకే తిథిలో; శ్రీలంకలో వెసాక్.
- గురుపూరబ్: గురు నానక్ జననం (1469, తల్వండీ, నేటి నన్కానా సాహిబ్), కార్తిక పూర్ణిమ నాడు. గురు గోవింద్ సింగ్ జయంతి (1666లో పాట్నాలో జననం; నాందేడ్‌లో నిర్యాణం). హోలా మొహల్లా (1701, ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్) యుద్ధ విద్యల ప్రదర్శన.
- మహావీర జయంతి: చైత్ర శుక్ల త్రయోదశి; వైశాలి దగ్గర కుండగ్రామంలో జననం.
- నౌరోజ్: పార్శీల కొత్త సంవత్సరం, 21 మార్చి (విషువత్తు); రాజు జంషెడ్‌తో ముడిపడింది; "S"తో మొదలయ్యే ఏడు వస్తువుల హఫ్త్-సీన్ బల్ల.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "వినాయక చవితి ఆశ్వయుజంలో వస్తుంది." ✓ భాద్రపద శుద్ధ చవితి; 21 ఆకులు.
- ✗ "శ్రీరామనవమి వైశాఖంలో వస్తుంది." ✓ చైత్ర శుద్ధ నవమి, పునర్వసు నక్షత్రం.
- ✗ "కృష్ణుడు ఒక్కడే నరకాసురుని చంపాడు." ✓ సత్యభామ (అతని తల్లి భూదేవి అంశం) చంపింది; తల్లి చేతిలోనే నరకుని మరణం.
- ✗ "కనుమ దేవతలను గౌరవించే పండుగ." ✓ ఇది పశువులు, పక్షులకు కృతజ్ఞత; భోగి ఇంద్రుని కోసం.
- ✗ "సంక్రాంతి అంటే సూర్యుడు కుంభం నుండి మకరంలోకి వెళ్లడం." ✓ ధనూ రాశి నుండి.
- ✗ "రాశి పంచాంగంలోని ఐదు అంగాలలో ఒకటి." ✓ తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం.
- ✗ "కుంభమేళా వారణాసిలో లేదా కృష్ణా నదిపై జరుగుతుంది." ✓ ప్రయాగ్‌రాజ్, హరిద్వార్, ఉజ్జయిని (శిప్రా), నాసిక్ (గోదావరి).
- ✗ "అర్ధ కుంభ్ ఉజ్జయిని, నాసిక్‌లలో జరుగుతుంది." ✓ హరిద్వార్, ప్రయాగ్‌రాజ్, ప్రతి 6 ఏళ్లకు.
- ✗ "రథయాత్రలో కృష్ణుడు, బలరాముడు, రాధలను ఊరేగిస్తారు." ✓ జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్ర; తిరుగు ప్రయాణం బహుడా.
- ✗ "థాయ్ పూసం కేరళ పండుగ." ✓ తమిళనాడు; ఓణం కేరళది.
- ✗ "బైసాఖి హిమాచల్ పండుగ; షిగ్మో బెంగాలీ పండుగ." ✓ బైసాఖి పంజాబ్; షిగ్మో గోవా.
- ✗ "శ్రీశైలం పంచభూత లింగం." ✓ అది జ్యోతిర్లింగం; ఆంధ్ర పంచభూత లింగం శ్రీకాళహస్తి (వాయు).
- ✗ "భద్రాచలం ఆంధ్రలోని ఖమ్మం జిల్లాలో ఉంది (పుస్తకం)." ✓ భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, తెలంగాణ; ఏపీ రాష్ట్ర రామనవమి ఒంటిమిట్టలో.
- ✗ "పుష్కర నదులు: ధనుస్సు, కుంభం రెండింటికీ సింధు (పుస్తకం)." ✓ సింధు = కుంభం; ధనుస్సుకు తపతి (లేదా బ్రహ్మపుత్ర).
- ✗ "బోనాలు ప్లేగు తర్వాత మొదలయ్యాయి (పుస్తకం)." ✓ 1813 అంటువ్యాధి కలరా.
త్వరిత పునశ్చరణ
- ఉగాది చైత్ర శుద్ధ పాడ్యమి: బ్రహ్మ సృష్టి; పచ్చడిలో ఆరు రుచులు, వేపపూత = చేదు; పంచాంగానికి ఐదు అంగాలు.
- రామనవమి చైత్ర శుద్ధ నవమి, పునర్వసు; ఏపీ రాష్ట్ర కల్యాణం ఒంటిమిట్టలో (కడప).
- వినాయక చవితి భాద్రపద శుద్ధ చవితి: 21 ఆకులు; తల్లిదండ్రుల ప్రదక్షిణతో గణాధిపత్యం.
- దసరా: శరన్నవరాత్రులు; నవదుర్గలు శైలపుత్రి → సిద్ధిధాత్రి; విరాటుని దగ్గర జమ్మి; రాయల దసరాపై పేస్.
- దీపావళి ఆశ్వయుజ అమావాస్య; ధనత్రయోదశి (ధన్వంతరి) → నరక → దీపావళి → బలి పాడ్యమి → యమ ద్వితీయ.
- సంక్రాంతి: సూర్యుడు ధనూ → మకరం; భోగి (ఇంద్రుడు; లోహ్రి), కనుమ (మినుము), ముక్కనుమ.
- హోలీ ఫాల్గుణ పౌర్ణమి: హోలిక, కామదహనం; లఠ్‌మార్ బర్సానా, షిగ్మో గోవా, యావోసాంగ్ మణిపూర్.
- కుంభమేళా: ఉజ్జయినిలో శిప్రా; అర్ధ కుంభ్ 6 ఏళ్లు (హరిద్వార్, ప్రయాగ్‌రాజ్); మహా కుంభ్ 144 ఏళ్లు; కల్పవాసం; యునెస్కో 2017.
- పుష్కరాలు గురుని బట్టి: సింహం–గోదావరి, కన్య–కృష్ణా, మకరం–తుంగభద్ర, మీనం–ప్రాణహిత.
- రథయాత్ర ఆషాఢ శుక్ల విదియ: 16/14/12 చక్రాలు; గజపతి ఛేరా పహరా; బహుడా తిరుగు యాత్ర.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ, మెయిన్స్ రాత (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
- అమాంత vs పూర్ణిమాంత. ఉత్తరాది వారు బహుళ పక్షాన్ని తర్వాతి నెల ప్రారంభంగా లెక్కిస్తారు. కాబట్టి కృష్ణాష్టమి ఆంధ్రలో శ్రావణ బహుళ అష్టమి, ఉత్తరాన భాద్రపద కృష్ణ అష్టమి; శివరాత్రి ఆంధ్రలో మాఘం, ఉత్తరాన ఫాల్గుణం; దీపావళి ఇక్కడ ఆశ్వయుజ అమావాస్య, అక్కడ కార్తిక అమావాస్య; కర్వా చౌత్ (ఉత్తరాన కార్తిక కృష్ణ చవితి) అమాంత లెక్కలో ఆశ్వయుజ బహుళ చవితి, అట్లతద్ది మర్నాడు. రోజు ఒకటే; నెల పేరే వేరు.
- బతుకమ్మ తొమ్మిది రోజులు: ఎంగిలిపూల, అటుకుల, ముద్దపప్పు, నానబియ్యం, అట్ల, అలిగిన (నైవేద్యం లేదు), వేపకాయల, వెన్నముద్దల, సద్దుల (ఐదు రకాల అన్నాలు). పూలు: తంగేడు, గునుగు.
- బోనాలు హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్‌లలో 1813 అంటువ్యాధి తర్వాత ఉజ్జయిని మహంకాళికి మొక్కుగా మొదలయ్యాయి; పోతరాజు (అమ్మవారి సోదరుడు) ఊరేగింపు ముందు నడుస్తాడు; రంగం అంటే మర్నాడు ఉదయం చెప్పే భవిష్యవాణి.
- ఛఠ్ నాలుగు రోజులు: నహాయ్ ఖాయ్, ఖర్నా, సంధ్యా అర్ఘ్య, ఉషా అర్ఘ్య.
- ఓణం పడవ పందేలు: పంబా నదిలో ఆరన్‌ముళ పందెం ఓణానికి సంబంధించినది; నెహ్రూ ట్రోఫీ పందెం ఆగస్టులో అలప్పుళ దగ్గర పున్నమడ సరస్సులో జరుగుతుంది.
మెయిన్స్ రాత
- చట్రం: హిందూ పండుగలు వ్యవసాయ సంవత్సరాన్ని, చాంద్రమాన పంచాంగాన్ని, పురాణ కథలను కలిపి కడతాయి; ప్రతి ప్రాంతం ఉమ్మడి మూలాన్ని తన సొంత పేరుతో కాపాడుకుంటుంది.
- అంశాలు:
- పంట అనుబంధం: సంక్రాంతి, పొంగల్, లోహ్రి, మాఘ్ బిహు, ఉత్తరాయణ్ సూర్యుని అనుసరిస్తాయి కాబట్టి ఒకేసారి వస్తాయి.
- ఒకే కథ, అనేక పేర్లు: ఓణం, బలి పాడ్యమిలో వామనుడు–బలి; దసరా, దీపావళిలో రాముడు.
- ఆలయ అధికారికి: పండుగలు జనసమూహం, ఆదాయం, భద్రత, పూజా సిబ్బంది అవసరాలను నిర్ణయిస్తాయి (కుంభమేళా, రథయాత్ర, విజయవాడ దసరా).
- ఉదాహరణ: జనసమూహ, పూజా నిర్వహణకు నమూనాలుగా కుంభమేళా, పూరీ రథయాత్ర.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Festivals and Fine Arts notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.