సమస్యా పరిష్కారం, నిర్ణయం తీసుకోవడం, సృజనాత్మకత

ముఖ్య వాస్తవాలు

సమస్యా పరిష్కారం: దారి మూసుకుపోయినప్పుడు ప్రారంభ స్థితి (initial state) నుంచి లక్ష్య స్థితి (goal state)కి చేరడానికి జరిగే లక్ష్య నిర్దేశిత చింతన (goal-directed thinking). ఇది మనుషులకు మాత్రమే పరిమితం కాదు: జంతువులూ సమస్యలను పరిష్కరిస్తాయి (థార్న్‌డైక్ పిల్లులు, కోహ్లర్ కోతులు).
సమస్య భాగాలు: ప్రారంభ స్థితి, లక్ష్య స్థితి, అవరోధాలు, అనుమతించిన చర్యలు (సోపానాలు).
స్పష్టంగా నిర్వచించిన సమస్య (well-defined problem): ప్రారంభం, లక్ష్యం, నియమాలు స్పష్టం (పదబంధ ప్రహేళిక, ఒక గణిత లెక్క). అస్పష్ట సమస్య (ill-defined problem): లక్ష్యం లేదా పద్ధతి స్పష్టంగా ఉండదు (మంచి వ్యాసం రాయడం, వృత్తిని ఎంచుకోవడం).
సమస్యా పరిష్కార సోపానాలు (పాఠ్యపుస్తక రూపం): సమస్యను గుర్తించడం / నిర్వచించడం → దాన్ని ప్రాతినిధ్యం చేసి సమాచారం సేకరించడం → సాధ్యమైన పరిష్కారాలు రూపొందించడం → మూల్యాంకనం చేసి ఎంచుకోవడం → అమలు చేయడం → ఫలితాన్ని మూల్యాంకనం చేయడం (విఫలమైతే మళ్లీ వెనక్కి). 1945 నాటి పోల్యా నాలుగు సోపానాలు MAB-EI-03లో ఉన్నాయి.
యత్న దోష పద్ధతి (Trial and error): ఏదో ఒకటి పనిచేసే వరకు ప్రతిస్పందనలను ప్రయత్నించడం; ఇ.ఎల్. థార్న్‌డైక్ (E.L. Thorndike) (సమస్యా పెట్టెలో పిల్లులు, 1898).
అంతర్దృష్టి (Insight): సమస్యను కొత్తగా చూసిన తర్వాత మొత్తం పరిష్కారం ఒక్కసారిగా అర్థం కావడం ("ఆహా" అనుభవం); వోల్ఫ్‌గాంగ్ కోహ్లర్ (Wolfgang Köhler), అరటిపళ్లను అందుకోవడానికి కర్రలను కలిపి, పెట్టెలను ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చిన చింపాంజీ సుల్తాన్ (Sultan) (కోతుల మనస్తత్వం (The Mentality of Apes), జర్మన్ 1917; ఇంగ్లిష్ 1925). కోహ్లర్ ఒక గెస్టాల్ట్ (Gestalt) మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త.
అల్గారిథం (Algorithm): పాటిస్తే ఎప్పుడూ సరైన పరిష్కారాన్ని ఇచ్చే సోపాన క్రమ విధానం (ఒక సూత్రం, తాళం యొక్క ప్రతి సంయోగాన్నీ ప్రయత్నించడం); కానీ నెమ్మదిగా ఉండవచ్చు.
అనుభవ సూత్రం (Heuristic): ఒక అనుభవ నియమం (rule of thumb) లేదా అడ్డదారి; వేగంగా ఉంటుంది, సాధారణంగా పనిచేస్తుంది, కానీ పరిష్కారానికి హామీ ఇవ్వదు.
సాధారణ అనుభవ సూత్రాలు: సాధన-లక్ష్య విశ్లేషణ (means-end analysis) (ప్రస్తుత స్థితికీ లక్ష్యానికీ మధ్య అంతరాన్ని ఉపలక్ష్యాల (subgoals) ద్వారా దశలవారీగా తగ్గించడం: అలెన్ న్యూవెల్, హెర్బర్ట్ సైమన్ (Allen Newell, Herbert Simon), జనరల్ ప్రాబ్లమ్ సాల్వర్ (General Problem Solver), 1950ల చివర), వెనుక నుంచి పనిచేయడం (working backward) (లక్ష్యం నుంచి మొదలుపెట్టడం), సాదృశ్యం (analogy) (ఇలాంటి సమస్య పరిష్కారాన్ని వాడుకోవడం), కొండ ఎక్కే పద్ధతి (hill climbing) (లక్ష్యానికి దగ్గర చేస్తున్నట్టు కనిపించే అడుగునే ఎప్పుడూ వేయడం).
సమస్యా పరిష్కారానికి అవరోధాలు: మానసిక సన్నద్ధత (mental set), ప్రకార్య స్థిరత (functional fixedness), ప్రేరణ లోపం, నిర్ధారణ పక్షపాతం, సమస్యను సరిగా ప్రాతినిధ్యం చేయకపోవడం, ఉద్వేగ ఒత్తిడి.
మానసిక సన్నద్ధత: ఇంతకుముందు పనిచేసిన పద్ధతినే వాడుతూ ఉండే ధోరణి. ఇది ఇలాంటి సమస్యల పరిష్కారాన్ని వేగవంతం చేస్తుంది కానీ కొత్త, సులభమైన పరిష్కారాలను అడ్డుకుంటుంది. ప్రసిద్ధ అధ్యయనం: అబ్రహం లుచిన్స్, నీటి జాడీ సమస్యలు (1942).
ప్రకార్య స్థిరత: ఒక వస్తువును దాని సాధారణ ఉపయోగంలోనే చూడటం. ప్రసిద్ధ అధ్యయనాలు: కార్ల్ డంకర్ కొవ్వొత్తి సమస్య (పిన్నుల పెట్టె కొవ్వొత్తి స్టాండ్‌గా పనికొస్తుంది; ఇంగ్లిష్‌లో 1945లో ప్రచురితం), నార్మన్ మయర్ రెండు తాళ్ల సమస్య (1931; ఒక పట్టకారును లోలకం బరువుగా వాడటం).
నిర్ణయం తీసుకోవడం: ప్రత్యామ్నాయాల ఖర్చులు, లాభాలు, అవకాశాలను అంచనా వేసి వాటిలో ఒక చర్యా మార్గాన్ని ఎంచుకోవడం. తీర్పు (Judgement): సంభావ్యతలను అంచనా వేయడం, ఆధారాల నుంచి నిర్ధారణలకు రావడం.
ఆమోస్ ట్వెర్స్కీ, డేనియల్ కానెమన్ (Amos Tversky, Daniel Kahneman) (1974): తీర్పుకు సంబంధించిన అనుభవ సూత్రాలు:
- లభ్యత (Availability): ఉదాహరణలు ఎంత సులభంగా గుర్తుకొస్తాయన్న దాన్ని బట్టి ఒక విషయం ఎంత తరచుగా జరుగుతుందో అంచనా వేయడం (వార్తల్లో విమాన ప్రమాదం తర్వాత విమాన ప్రయాణం అంటే భయం).
- ప్రాతినిధ్యం (Representativeness): ఒక విషయం సాధారణ నమూనాను ఎంత పోలి ఉందో దాన్ని బట్టి అంచనా వేయడం, మూల రేట్లను పట్టించుకోకుండా.
- ఆధారబిందువు-సర్దుబాటు (Anchoring and adjustment): ఒక ప్రారంభ విలువ నుంచి మొదలుపెట్టి చాలా తక్కువగా సర్దుబాటు చేయడం.
ఫ్రేమింగ్ ప్రభావం (Framing effect) (ట్వెర్స్కీ, కానెమన్, 1981): ఒకే ఎంపికను లాభంగా ("90% బతుకుతారు") లేదా నష్టంగా ("10% చనిపోతారు") చెప్పినప్పుడు వేర్వేరుగా అంచనా వేస్తారు. ప్రాస్పెక్ట్ సిద్ధాంతం (Prospect theory) (1979): సమాన లాభాల కంటే నష్టాలు ఎక్కువ బరువుగా అనిపిస్తాయి (నష్ట భీతి). కానెమన్: అర్థశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి, 2002.
సంతృప్తికర ఎంపిక (satisficing), పరిమిత హేతుబద్ధత (bounded rationality): హెర్బర్ట్ సైమన్ (MAB-EI-03 చూడండి).
సృజనాత్మకత: నూతనమైన (మౌలికమైన), సముచితమైన (ఉపయోగకరమైన, ప్రయోజనానికి తగిన) ఆలోచనలను లేదా ఉత్పత్తులను సృష్టించే సామర్థ్యం. రెండూ అవసరం; నూతనత్వం ఒక్కటే అయితే అది కేవలం విచిత్రం.
సృజనాత్మక చింతన రోజువారీ జీవితంలో భాగం, కళ, శాస్త్రాల్లో మాత్రమే కాదు: అది బోధన, సంభాషణ, ఇతరులకు సహాయం చేయడం, ప్రశ్నలు అడగడం, వంట, కుటుంబ సమస్యలు పరిష్కరించడంలో కనిపిస్తుంది.
అభిసారి, అపసారి చింతన (జె.పి. గిల్‌ఫోర్డ్ (J.P. Guilford)): అభిసారి (convergent) = ఒకే సరైన సమాధానం; అపసారి = అనేక సాధ్యమైన సమాధానాలు; సృజనాత్మకత ప్రధానంగా అపసారి చింతనపై ఆధారపడుతుంది.
సృజనాత్మక (అపసారి) చింతన లక్షణాలు: ధారాళత (fluency) (ఆలోచనల సంఖ్య), నమ్యత (flexibility) (ఆలోచనల రకాల వైవిధ్యం), మౌలికత (originality) (అసాధారణ ఆలోచనలు), విపులీకరణ (elaboration) (ఒక ఆలోచనను వివరంగా అభివృద్ధి చేయడం). పునరుత్పాదకత (reproducibility) వీటిలో ఒకటి కాదు: ఉన్నదాన్నే మళ్లీ ఉత్పత్తి చేయడం సృష్టించడానికి వ్యతిరేకం.
వాలస్ (Wallas) (1926), నాలుగు దశలు: సన్నాహం (preparation) → ఇంక్యుబేషన్ (incubation) → ప్రకాశనం (illumination) → నిర్ధారణ (verification). వివరాలు, సృజనాత్మకత పరీక్షలు (టోరెన్స్, బాకర్ మెహదీ, పాసీ), మేధోమథనం (ఓస్‌బార్న్), పార్శ్వ చింతన (డి బోనో), గెట్జెల్స్, జాక్సన్ EDU-ID-03లో ఉన్నాయి.

వివరణ

1. అల్గారిథం, అనుభవ సూత్రం పోలిక

అంశం	అల్గారిథం	అనుభవ సూత్రం
స్వభావం	క్రమబద్ధమైన, సమగ్ర నియమం	అడ్డదారి, అనుభవ నియమం
ఫలితం	సరైన సమాధానానికి హామీ	సమాధానం వచ్చే అవకాశం ఉంది, హామీ లేదు
వేగం	ఎంపికలు ఎక్కువైతే నెమ్మది	వేగం
ఉదాహరణ	4 అంకెల తాళానికి మొత్తం 10,000 పిన్‌లు ప్రయత్నించడం	ముందుగా పుట్టినరోజులు ప్రయత్నించడం

పూర్తి అల్గారిథం చాలా సమయం తీసుకుంటుంది కాబట్టి నిజ జీవితంలోని చాలా సమస్యలను అనుభవ సూత్రాలతోనే పరిష్కరిస్తాం; వేగం అనుమతించిన చోట కంప్యూటర్లు అల్గారిథంలను వాడతాయి.

2. యత్న దోష పద్ధతి, అంతర్దృష్టి పోలిక

అంశం	యత్న దోష పద్ధతి	అంతర్దృష్టి
ఎవరు	థార్న్‌డైక్ (సమస్యా పెట్టెలో పిల్లులు)	కోహ్లర్ (చింపాంజీలు)
ప్రక్రియ	క్రమంగా, పనిచేసిన ప్రతిస్పందనను బలపరచడం ద్వారా	మొత్తం క్షేత్రం ఒక్కసారిగా పునర్వ్యవస్థీకరణ
అభ్యసన వక్రరేఖ	పట్టిన సమయం నెమ్మదిగా తగ్గుతుంది	ఒక్కసారిగా పతనం; పరిష్కారం నిలిచి ఉంటుంది, బదిలీ అవుతుంది
వాదం	సంబంధవాదం / ప్రవర్తనావాదం	గెస్టాల్ట్

3. మానసిక సన్నద్ధత, ప్రకార్య స్థిరత మనల్ని ఎలా అడ్డుకుంటాయి. లుచిన్స్ నీటి జాడీ ప్రయోగంలో, పొడవైన సూత్రంతో (B − A − 2C) అనేక సమస్యలను పరిష్కరించినవారు చిన్న సూత్రం (A − C) సరిపోయే చోట కూడా అదే వాడుతూ వచ్చారు; ఆ సాధన శ్రేణి లేనివారు చిన్న మార్గాన్ని వెంటనే చూశారు. డంకర్ కొవ్వొత్తి ప్రయోగంలో, పిన్నులు పెట్టె లోపల ఉంచి ఇచ్చినవారు ఆ పెట్టెను అరగా వాడొచ్చని అరుదుగా ఆలోచించారు; పెట్టెను ఖాళీగా ఇచ్చినప్పుడు చాలా ఎక్కువ మంది పరిష్కరించారు. గత అనుభవం సహాయపడవచ్చు, అడ్డుపడవచ్చు అని రెండూ చూపుతాయి: సన్నద్ధత ఇలాంటి సమస్యలకు సహాయపడుతుంది, భిన్నమైన వాటికి హాని చేస్తుంది. పరిష్కార మార్గాలు: సమస్యను మళ్లీ కొత్తగా చెప్పుకోవడం, అసాధారణ ఉపయోగాల గురించి ఆలోచించడం, విరామం తీసుకోవడం (ఇంక్యుబేషన్), కొత్త వ్యక్తిని అడగడం.

4. ఇతర అవరోధాలు. ప్రేరణ లోపం (త్వరగా వదిలేయడం), నిర్ధారణ పక్షపాతం (confirmation bias) (మొదటి ఆలోచనను బలపరిచే ఆధారాల కోసం మాత్రమే వెతకడం), అసంబద్ధ వివరాలపై స్థిరీకరణ (fixation), సరిలేని ప్రాతినిధ్యం (రేఖాచిత్రంగా గీస్తే సమస్య సులభం కావచ్చు), ఆందోళన, సమయ ఒత్తిడి.

5. నిర్ణయం తీసుకోవడంలో సోపానాలు, దోషాలు. జాగ్రత్తగా తీసుకునే నిర్ణయం: ఎంపికల జాబితా → ప్రతిదానిపై సమాచారం సేకరణ → పరిణామాలు, సంభావ్యతల బేరీజు → ఎంపిక → సమీక్ష. ఆచరణలో ప్రజలు పైన చెప్పిన తీర్పు అనుభవ సూత్రాలపై ఆధారపడతారు, అవి పక్షపాతాలకు దారితీస్తాయి: అతి ఆత్మవిశ్వాసం, మునిగిన వ్యయం (sunk-cost) ఆలోచన (ఇప్పటికే చాలా ఖర్చు చేశామని కొనసాగించడం), ఫ్రేమింగ్ ప్రభావం, వెనుకచూపు పక్షపాతం (hindsight bias) ("నాకు ముందే తెలుసు"). సమూహ నిర్ణయాల్లో సమూహ చింతన (groupthink) (జానిస్; MAB-EI-03 చూడండి), సమూహ ధ్రువీకరణ (group polarisation) (సభ్యులు విడిగా ఉన్నప్పటి కంటే సమూహం మరింత తీవ్రమైన వైఖరికి వెళ్లడం) కూడా తోడవుతాయి.

6. సృజనాత్మక చింతన: ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ (NCERT) దృక్పథం. సృజనాత్మక చింతన కొద్దిమంది మేధావులకే పరిమితం కాదు; అది ప్రతి ఒక్కరిలో వివిధ స్థాయిల్లో ఉంటుంది, శిక్షణతో పెంచవచ్చు. దాని రెండు ముఖ్య లక్షణాలు నూతనత్వం, సముచితత్వం. ఇది విమర్శనాత్మక (అభిసారి) చింతనతో కలిసి పనిచేస్తుంది: అపసారి చింతన అనేక ఆలోచనలను సృష్టిస్తుంది, అభిసారి చింతన వాటిలో ఉత్తమమైనదాన్ని ఎంచుకుని పరీక్షిస్తుంది. సృజనాత్మక చింతనకు అవరోధాలు:

అవరోధం	ఉదాహరణ
అలవాటు సంబంధిత	మానసిక సన్నద్ధత, "ఎప్పుడూ చేసే విధంగానే" చేయడం
ప్రత్యక్షాత్మక	ప్రకార్య స్థిరత, ఒక వైపే చూడటం
ప్రేరణాత్మక	తక్కువ ఆసక్తి, వైఫల్య భయం
ఉద్వేగాత్మక	ఎగతాళి భయం, ఆందోళన
సాంస్కృతిక	అనుసరణకు ప్రాధాన్యం, ఒకే సరైన సమాధానం

దాన్ని పెంపొందించే మార్గాలు: మేధోమథనం (brainstorming) (ఆలోచనల సంఖ్యకు ప్రాధాన్యం, ఆ సమయంలో విమర్శ లేదు), తీర్పు చెప్పే ముందు పెద్ద జాబితా తయారుచేయడం, వ్యతిరేకాలు, సాదృశ్యాల గురించి ఆలోచించడం, పార్శ్వ చింతన (lateral thinking), ఒక నోట్‌బుక్ ఉంచుకోవడం, ఇంక్యుబేషన్కు సమయం ఇవ్వడం, స్వేచ్ఛ, ఆమోదం ఉన్న వాతావరణం.

7. సృజనాత్మకత, ప్రజ్ఞ. ఇవి సంబంధం ఉన్నవే కానీ ఒకటి కాదు. ప్రజ్ఞా పరీక్షలు అభిసారి చింతనకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి; సృజనాత్మకత పరీక్షలు అపసారి చింతనకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి. పరిశోధనలు ఒక సీమ (threshold)ను సూచిస్తాయి: అధిక సృజనాత్మకతకు సగటు కంటే ఎక్కువ ప్రజ్ఞ (సుమారు ఐక్యూ (IQ) 120) అవసరం, కానీ దాని పైన రెండింటి మధ్య సంబంధం బలహీనం. కాబట్టి ఒక వ్యక్తి అధిక ప్రజ్ఞావంతుడై ఉండి అంత సృజనాత్మకంగా లేకపోవచ్చు, అలాగే వ్యతిరేకంగా కూడా. (గెట్జెల్స్, జాక్సన్ అధ్యయనం: EDU-ID-03.)

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "అనుభవ సూత్రాలు ఎప్పుడూ సరైన పరిష్కారం ఇస్తాయి." ✓ అల్గారిథం మాత్రమే సరైన పరిష్కారానికి హామీ ఇస్తుంది; అనుభవ సూత్రాలు అడ్డదారులు.
✗ "సమస్యా పరిష్కారం మనుషులకు మాత్రమే ప్రత్యేకం." ✓ జంతువులు కూడా సమస్యలను పరిష్కరిస్తాయి (థార్న్‌డైక్ పిల్లులు, కోహ్లర్ చింపాంజీలు).
✗ "మానసిక సన్నద్ధత సమస్యా పరిష్కారాన్ని అడ్డుకుంటుంది మాత్రమే." ✓ అది ఇలాంటి సమస్యల పరిష్కారాన్ని వేగవంతం చేస్తుంది; కొత్త వాటిని అడ్డుకుంటుంది.
✗ "ప్రకార్య స్థిరత: లుచిన్స్; మానసిక సన్నద్ధత: డంకర్." ✓ మానసిక సన్నద్ధత: లుచిన్స్ (నీటి జాడీలు); ప్రకార్య స్థిరత: డంకర్ (కొవ్వొత్తి), మయర్ (రెండు తాళ్లు).
✗ "అంతర్దృష్టి అభ్యసనం: థార్న్‌డైక్." ✓ కోహ్లర్ (సుల్తాన్); థార్న్‌డైక్ = యత్న దోష పద్ధతి.
✗ "లభ్యత ఆధారిత అంచనా = ఒక రకాన్ని పోలి ఉండటాన్ని బట్టి అంచనా." ✓ పోలిక = ప్రాతినిధ్యం; లభ్యత = గుర్తుకు రావడంలో సౌలభ్యం.
✗ "సృజనాత్మకత = నూతనత్వం మాత్రమే." ✓ నూతనత్వం + సముచితత్వం.
✗ "పునరుత్పాదకత సృజనాత్మక చింతన లక్షణం." ✓ లక్షణాలు ధారాళత, నమ్యత, మౌలికత, విపులీకరణ.
✗ "సృజనాత్మక చింతన కళ, శాస్త్రాల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది." ✓ అది రోజువారీ పనుల్లో కనిపిస్తుంది: బోధన, సంభాషణ, ఇతరులకు సహాయం, ప్రశ్నలు అడగడం.
✗ "వాలస్: సన్నాహం, ప్రకాశనం, ఇంక్యుబేషన్, నిర్ధారణ." ✓ ప్రకాశనానికి ముందు ఇంక్యుబేషన్.

త్వరిత పునశ్చరణ

సమస్యా పరిష్కారం = లక్ష్య నిర్దేశిత చింతన; అవరోధాలు దాటి ప్రారంభ స్థితి → లక్ష్య స్థితి; మనుషులకు మాత్రమే ప్రత్యేకం కాదు.
స్పష్టంగా నిర్వచించిన, అస్పష్ట సమస్యలు; సోపానాలు: నిర్వచించడం, ప్రాతినిధ్యం, పరిష్కారాల రూపకల్పన, మూల్యాంకనం, అమలు, సమీక్ష.
థార్న్‌డైక్: యత్న దోష పద్ధతి (1898); కోహ్లర్: అంతర్దృష్టి, సుల్తాన్ (గెస్టాల్ట్).
అల్గారిథం = ఎప్పుడూ సరైనది, నెమ్మది; అనుభవ సూత్రం = అనుభవ నియమం, వేగం, హామీ లేదు.
సాధన-లక్ష్య విశ్లేషణ, ఉపలక్ష్యాలు: న్యూవెల్, సైమన్; వెనుక నుంచి పనిచేయడం; సాదృశ్యం.
మానసిక సన్నద్ధత: లుచిన్స్ నీటి జాడీలు (1942); ప్రకార్య స్థిరత: డంకర్ కొవ్వొత్తి, మయర్ రెండు తాళ్లు.
ట్వెర్స్కీ, కానెమన్ (1974): లభ్యత, ప్రాతినిధ్యం, ఆధారబిందువు; ఫ్రేమింగ్ (1981); కానెమన్ నోబెల్ 2002.
సృజనాత్మకత = నూతనం + సముచితం; అపసారి చింతన (గిల్‌ఫోర్డ్): ధారాళత, నమ్యత, మౌలికత, విపులీకరణ.
వాలస్ 1926: సన్నాహం, ఇంక్యుబేషన్, ప్రకాశనం, నిర్ధారణ.
సృజనాత్మకత ≠ ప్రజ్ఞ: సీమ సుమారు ఐక్యూ 120; పరీక్షలు, గెట్జెల్స్-జాక్సన్ EDU-ID-03లో.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. సమస్యా ప్రదేశం, ప్రాతినిధ్యం. న్యూవెల్, సైమన్ సమస్యా పరిష్కారాన్ని సమస్యా ప్రదేశం (problem space)లో అన్వేషణగా వర్ణించారు: నియమబద్ధ కదలికలతో చేరగల అన్ని స్థితులు. అల్గారిథంలు మొత్తం ప్రదేశాన్ని వెతుకుతాయి; అనుభవ సూత్రాలు దాన్ని కుదిస్తాయి. పరిశోధనలో వాడిన ప్రసిద్ధ ప్రహేళికలు: టవర్ ఆఫ్ హనోయ్ (Tower of Hanoi) (సాధన-లక్ష్య విశ్లేషణ, ఉపలక్ష్యాలు), మిషనరీలు, నరభక్షకులు (missionaries and cannibals) (ఒక అడుగు లక్ష్యానికి దూరంగా వెళ్లాల్సి వచ్చినప్పుడు కొండ ఎక్కే పద్ధతి విఫలమవుతుంది), తొమ్మిది చుక్కల సమస్య (nine-dot problem) (గీతలు చతురస్రం లోపలే ఉండాలని పరిష్కర్తలు తప్పుగా ఊహిస్తారు).

2. ఆలోచనలో రెండు వ్యవస్థలు. కానెమన్ ప్రతిపాదించిన వ్యవస్థ 1 (System 1) (వేగమైన, స్వయంచాలక, సహజ జ్ఞానం ఆధారిత: అనుభవ సూత్రాలకు మూలం), వ్యవస్థ 2 (System 2) (నెమ్మదైన, శ్రమతో కూడిన, తార్కిక: వ్యవస్థ 1ను తనిఖీ చేస్తుంది). వ్యవస్థ 2 జోక్యం చేసుకోనప్పుడు పక్షపాతాలు కనిపిస్తాయి (MAB-EI-03 చూడండి).

3. సృజనాత్మకతపై దృక్పథాలు. గిల్‌ఫోర్డ్ ప్రజ్ఞా నిర్మాణ నమూనా (Structure of Intellect) అపసారి ఉత్పాదనను ప్రజ్ఞ యొక్క ప్రక్రియల్లో ఒకటిగా చేర్చింది. స్టెర్న్‌బర్గ్ (Sternberg) పెట్టుబడి సిద్ధాంతం (investment theory): సృజనాత్మక వ్యక్తులు ఆలోచనల విషయంలో "తక్కువకు కొని ఎక్కువకు అమ్ముతారు"; వారికి మేధా నైపుణ్యాలు, జ్ఞానం, ఆలోచనా శైలి, వ్యక్తిత్వం, ప్రేరణ, సహాయక వాతావరణం అవసరం. అమాబైల్ (Amabile) అంతర్గత ప్రేరణ (intrinsic motivation)ను నొక్కి చెప్పారు: పని పట్ల ఆసక్తితోనే చేసినప్పుడు ప్రజలు అత్యంత సృజనాత్మకంగా ఉంటారు, బాహ్య బహుమతులు సృజనాత్మకతను తగ్గించవచ్చు. చిక్‌సెంట్‌మిహాయి (Csikszentmihalyi) సృజనాత్మక పనిని ప్రవాహ స్థితి (flow)తో ముడిపెట్టారు.

4. సృజనాత్మక వ్యక్తుల లక్షణాలు. స్వతంత్ర తీర్పు, సందిగ్ధతను సహించడం, అనుభవాలకు సుముఖత, జిజ్ఞాస, ప్రమాదాలను స్వీకరించే సంసిద్ధత, పట్టుదల, హాస్య చతురత. సృజనాత్మక ఉత్పత్తులను ఆ రంగంలోని సహచరులు అంచనా వేస్తారు, కాబట్టి సృజనాత్మకతకు సామాజిక కోణం కూడా ఉంది.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.