ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యాల మాపనం; ప్రతిభావంతులు…

ముఖ్య వాస్తవాలు

బి.ఎడ్. స్థాయి ప్రాథమికాంశాలు (బినే–సైమన్, స్టెర్న్, టెర్మన్, వెక్స్‌లర్ మాపనులు, శాబ్దిక/అశాబ్దిక, వైయక్తిక/సామూహిక పరీక్షలు, టెర్మన్ పాత IQ పట్టిక): EDU-ID-01 చూడండి. మందకొడి అభ్యాసకులు, టెర్మన్ ప్రతిభావంతుల అధ్యయనం, రెంజుల్లి, ప్రతిభావంతుల విద్య, ఆర్‌పీడబ్ల్యూడీ చట్టం: EDU-ID-03 చూడండి. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం పేపర్ II అడిగే అంశాలను ఈ నోట్ అదనంగా ఇస్తుంది.
ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్ (Francis Galton): ఇంద్రియ, ప్రతిచర్యా కాల (sensory and reaction-time) పరీక్షల ద్వారా ప్రజ్ఞను కొలవడానికి మొదట ప్రయత్నించారు (మానవ మితి ప్రయోగశాల, లండన్, 1884). జేమ్స్ మెక్‌కీన్ కాటెల్ (James McKeen Cattell) "మానసిక పరీక్ష" (mental test, 1890) అనే పదాన్ని సృష్టించారు.
ఆల్ఫ్రెడ్ బినే (థియోడర్ సైమన్తో కలిసి) మొదటి ప్రజ్ఞా పరీక్ష, 1905ను రూపొందించారు; ప్రత్యేక విద్య అవసరమైన పారిస్ పిల్లలను గుర్తించడం దీని ఉద్దేశం.
మానసిక వయస్సు (MA): ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు గల సగటు పిల్లవాడి ప్రదర్శన స్థాయి; 1908 సవరణతో ప్రవేశపెట్టారు. శారీరక వయస్సు కంటే MA రెండేళ్లు తక్కువ ఉన్న పిల్లవాడిని బినే, సైమన్ బుద్ధిమాంద్యం ఉన్నవాడిగా పరిగణించారు (2023 కీ).
విలియం స్టెర్న్ (1912) మానసిక లబ్ధిని (mental quotient) ప్రతిపాదించారు; లూయిస్ టెర్మన్ స్టాన్‌ఫర్డ్–బినే (1916) లో IQ ను వాడారు.
IQ = (MA ÷ CA) × 100. 100తో గుణించేది దశాంశాలను నివారించడానికి (2023 కీ). MA 12, CA 10 → IQ 120.
విచలన ప్రజ్ఞాలబ్ధి (deviation IQ; వెక్స్‌లర్): ఒక వ్యక్తి స్కోరును అదే వయస్సు గల ఇతరులతో పోల్చి, సగటు 100, SD 15 గా మార్చిన స్కోరు: IQ = 100 + 15z. సగటు కంటే ఒక SD ఎక్కువ = 115; రెండు SD తక్కువ = 70.
వెక్స్‌లర్ మాపనులు: వెక్స్‌లర్–బెల్లెవ్యూ 1939, WISC 1949 (పిల్లలు), WAIS 1955 (వయోజనులు), WPPSI 1967 (పూర్వ ప్రాథమిక). ఇవి శాబ్దిక, నిష్పాదన, సంపూర్ణ (full-scale) IQ లను ఇచ్చాయి.
ఆర్మీ ఆల్ఫా (శాబ్దిక), ఆర్మీ బీటా (అశాబ్దిక) (Army Alpha, Army Beta), అమెరికా, 1917: సైన్యంలో చేరేవారి కోసం సామూహిక పరీక్షలు, రాబర్ట్ యెర్కెస్ (Robert Yerkes) ఆధ్వర్యంలో.
సంస్కృతి నిష్పాక్షిక పరీక్షలు (culture-fair tests): రావెన్స్ ప్రోగ్రెసివ్ మాట్రిసెస్ (Raven's Progressive Matrices, 1938), కాటెల్ సంస్కృతి నిష్పాక్షిక ప్రజ్ఞా పరీక్ష (Cattell's Culture Fair Intelligence Test), గుడ్‌ఇనఫ్ డ్రా–ఎ–మ్యాన్ పరీక్ష (Goodenough's Draw-a-Man test, 1926).
భారతీయ పరీక్షలు: సి.హెచ్. రైస్ (హిందుస్తానీ బినే, 1920లు), వి.వి. కామత్ (కన్నడ, మరాఠీలో బినే, 1930లు), సి.ఎం. భాటియా నిష్పాదన పరీక్షా సముదాయం (1955), ఎ.జె. మాలిన్ భారతీయ పిల్లల ప్రజ్ఞా మాపని (MISIC, WISC కు అనుసరణ), ఎస్.ఎస్. జలోటా సామూహిక పరీక్ష.
సహజ సామర్థ్యం (aptitude) = శిక్షణతో ఒక నిర్దిష్ట నైపుణ్యాన్ని సంపాదించగల సామర్థ్యాన్ని చూపే లక్షణాల సమితి (బింగ్‌హామ్, Bingham). సహజ సామర్థ్యం + అభిరుచి (interest) కలిస్తే విజయానికి ఎక్కువ అవకాశం.
సహజ సామర్థ్య పరీక్షలు: ప్రత్యేక (ఒకే రంగం) పరీక్షలు, బహుళ సహజ సామర్థ్య పరీక్షా సముదాయాలు (multiple aptitude batteries): డిఫరెన్షియల్ ఆప్టిట్యూడ్ టెస్ట్స్ (DAT, బెన్నెట్, సీషోర్, వెస్‌మన్, 1947; భారతీయ అనుసరణ జె.ఎం. ఓఝా), జనరల్ ఆప్టిట్యూడ్ టెస్ట్ బ్యాటరీ (GATB, అమెరికా ఉపాధి సేవా సంస్థ, 1947).

IQ వర్గాలు, జనాభాలో వాటా (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, వెక్స్‌లర్ తరహా పేర్లు)

IQ	వర్ణన	వాటా
130 పైన	అత్యున్నత	2.2%
120–130	ఉన్నత	6.7%
110–119	సగటు కంటే ఎక్కువ	16.1%
90–109	సగటు	50.0%
80–89	సగటు కంటే తక్కువ	16.1%
70–79	సరిహద్దు స్థాయి	6.7%
70 కంటే తక్కువ	మేధో వైకల్యం	2.2%

ప్రతిభావంతత (giftedness): అనేక రంగాల్లో కనిపించే అసాధారణ సాధారణ సామర్థ్యం; సాధారణంగా IQ 130 పైన. ప్రత్యేక ప్రతిభ (talent): ఒకే నిర్దిష్ట రంగంలో (సంగీతం, క్రీడలు) అద్భుతమైన సామర్థ్యం.
ప్రతిభావంతులైన పిల్లల లక్షణాలు: ముందంజలో ఉన్న తార్కికత, ప్రశ్నించడం; సమాచారాన్ని వేగంగా ప్రాసెస్ చేయడం; మంచి సాధారణీకరణ; మౌలికత; ఎక్కువ సేపు నిలిచే అవధానం; బలమైన గుర్తింపు స్మృతి (recognition memory); అధిక అంతర్గత ప్రేరణ; స్వతంత్ర, అనుసరణ రహిత చింతన (non-conformist thinking); ఒంటరిగా చేసే చదువు పనులపై ఇష్టం. అనుసరణ చింతన (conformist thinking) వారి లక్షణం కాదు (2023 కీ).
మేధో వైకల్యం (పాత పదం బుద్ధిమాంద్యం, mental retardation), AAMD/AAIDD ప్రకారం: సగటు కంటే గణనీయంగా తక్కువ మేధో పనితీరు (IQ సుమారు 70 లేదా అంతకంటే తక్కువ), దానితో పాటు అనుకూలన ప్రవర్తనలో లోపాలు, ఇవి వికాస దశలో (0 నుంచి 18 ఏళ్లు) కనిపించడం (2023 కీలు: IQ 70 కంటే తక్కువ; 0–18).
AAMD = అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆన్ మెంటల్ డెఫిషియెన్సీ → AAMR (1987, మెంటల్ రిటార్డేషన్) → AAIDD (2007, ఇంటెలెక్చువల్ అండ్ డెవలప్‌మెంటల్ డిసెబిలిటీస్).

మేధో వైకల్య స్థాయిలు

స్థాయి	IQ (సుమారు)	కేసుల్లో వాటా	వ్యక్తి ఏం చేయగలడు
స్వల్ప ("విద్య నేర్పగల", educable)	50/55–70	సుమారు 85%	దాదాపు 6వ తరగతి వరకు పాఠశాల నైపుణ్యాలు; కొద్దిపాటి సహాయంతో పని చేయడం, స్వతంత్రంగా జీవించడం, పెళ్లి చేసుకుని కుటుంబాన్ని పోషించడం
మధ్యస్థ ("శిక్షణ ఇవ్వగల", trainable)	35/40–50/55	సుమారు 10%	స్వీయ సంరక్షణ, మాట్లాడటం, రక్షిత వాతావరణంలో సాధారణ దినచర్య పని
తీవ్ర	20/25–35/40	3–4%	దీర్ఘ శిక్షణ తర్వాత ప్రాథమిక స్వీయ సంరక్షణ, సాధారణ మాటలు; దగ్గరి పర్యవేక్షణ
అతి తీవ్ర	20/25 కంటే తక్కువ	1–2%	నిరంతర సంరక్షణ; మాటలు తక్కువ లేదా అసలు ఉండవు; తరచుగా శారీరక సమస్యలు కూడా

వివరణ

1. నిష్పత్తి IQ, విచలన IQ

	నిష్పత్తి IQ	విచలన IQ
సూత్రం	MA ÷ CA × 100	100 + 15 × (స్కోరు − వయో సగటు) ÷ వయో SD
అర్థం	మానసిక వృద్ధి వేగం	తోటి వయస్కుల మధ్య స్థానం
వయోజనులకు పనిచేస్తుందా?	లేదు: టీనేజ్ మధ్యలో MA పెరగడం ఆగిపోతుంది	అవును
ఎవరు వాడారు	తొలి స్టాన్‌ఫర్డ్–బినే	వెక్స్‌లర్, ఆధునిక పరీక్షలన్నీ

వయోజనుల సమస్యకు ఉదాహరణ: వయోజన స్థాయి MA 16 ఉన్న 40 ఏళ్ల వ్యక్తికి నిష్పత్తి సూత్రంతో IQ 40 వస్తుంది; విచలన IQ అతన్ని ఇతర 40 ఏళ్ల వారితో మాత్రమే పోల్చి ఈ సమస్యను నివారిస్తుంది.

2. సామాన్య సంభావ్యతా వక్రరేఖపై విచలన IQ ను చదవడం. సుమారు 68% మంది 85–115, సుమారు 95% మంది 70–130, సుమారు 99.7% మంది 55–145 స్కోరు చేస్తారు. IQ 115 ≈ 84వ శతాంశకం; 130 ≈ 98వ; 70 ≈ 2వ.

3. పరీక్షల రకాలు, సరైన ఉదాహరణతో

రకం	ఎవరికి సరిపోతుంది	ఉదాహరణ
వైయక్తిక శాబ్దిక	అక్షరాస్యులు, నిర్ధారణ	స్టాన్‌ఫర్డ్–బినే, వెక్స్‌లర్ శాబ్దిక
వైయక్తిక నిష్పాదన	చిన్నపిల్లలు, నిరక్షరాస్యులు, బధిరులు, వేరే భాష వారు	కోస్ బ్లాక్స్, అలెగ్జాండర్ పాస్–అలాంగ్, భాటియా
సామూహిక శాబ్దిక	అక్షరాస్యులను త్వరగా వడపోయడం	ఆర్మీ ఆల్ఫా, జలోటా
సామూహిక అశాబ్దిక	మిశ్రమ లేదా నిరక్షరాస్య సమూహాలు	ఆర్మీ బీటా, రావెన్స్ మాట్రిసెస్

వైయక్తిక పరీక్షలు ఎక్కువ ఖచ్చితమైనవి, నిర్ధారణకు ఉపయోగపడేవి; సామూహిక పరీక్షలు చౌకైనవి, వేగవంతమైనవి, కానీ ఒక వ్యక్తి గురించి తక్కువ సమాచారం ఇస్తాయి. సంస్కృతి నిష్పాక్షిక పరీక్షలు భాష, పాఠశాల విద్య ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తాయి; కానీ ఏ పరీక్షా సంస్కృతి నుంచి పూర్తిగా విముక్తం కాదు: చిత్రాలు, చిక్కుప్రశ్నలు కూడా కొన్ని సమూహాలకు ఎక్కువ పరిచయం.

4. ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యం, సాధన, అభిరుచి

పరీక్ష	కొలిచేది	చూసేది	ఉదాహరణ
ప్రజ్ఞ	సాధారణ మానసిక సామర్థ్యం	విస్తృతం, భవిష్యత్తు	WAIS, రావెన్స్
సహజ సామర్థ్యం	ఒక రంగంలో సామర్థ్యం	భవిష్యత్తు (శిక్షణతో)	DAT, క్లరికల్ పరీక్ష
సాధన	నేర్చుకున్నది	గతం (శిక్షణ తర్వాత)	తరగతి పరీక్ష, బోర్డు పరీక్ష
అభిరుచి	ఇష్టాయిష్టాలు	రంగం ఎంపిక	స్ట్రాంగ్, కూడర్ ఇన్వెంటరీలు

5. సహజ సామర్థ్య పరీక్షలు, మరింత వివరంగా

ప్రత్యేక సహజ సామర్థ్య పరీక్షలు: యాంత్రిక (బెన్నెట్ మెకానికల్ కాంప్రహెన్షన్ టెస్ట్, Bennett Mechanical Comprehension Test), క్లరికల్ (మిన్నెసోటా క్లరికల్ టెస్ట్, Minnesota Clerical Test: సంఖ్యలు, పేర్లను వేగంగా సరిచూడటం), సంగీత (సీషోర్ మెజర్స్ ఆఫ్ మ్యూజికల్ టాలెంట్స్, Seashore Measures of Musical Talents, 1919), కళాత్మక (మీయర్ ఆర్ట్ జడ్జ్‌మెంట్ టెస్ట్, Meier Art Judgment Test), బోధన, వైద్యం, న్యాయశాస్త్రం, ఇంజనీరింగ్ ప్రవేశాలకు పరీక్షలు.
DAT, ఎనిమిది ఉప పరీక్షలు: శాబ్దిక తార్కికత, సంఖ్యా సామర్థ్యం, అమూర్త తార్కికత, క్లరికల్ వేగం, ఖచ్చితత్వం, యాంత్రిక తార్కికత, ప్రాదేశిక సంబంధాలు, స్పెల్లింగ్, భాషా వినియోగం. ఎనిమిది స్కోర్ల ప్రొఫైల్‌ను విద్యా, వృత్తి మార్గదర్శకత్వంలో (స్ట్రీమ్ లేదా ఉద్యోగ ఎంపిక) వాడతారు.
ఉపయోగాలు: ఉద్యోగాలకు, కోర్సులకు ఎంపిక, నియామకం, శిక్షణ, వృత్తి మంత్రణం (career counselling); దిద్దుబాటు గృహాల్లో ఖైదీ సహజ సామర్థ్యానికి తగిన వృత్తి శిక్షణ.

6. మేధో వైకల్యం: నిర్వచనంలోని మూడు భాగాలు

మేధో పనితీరు సగటు కంటే బాగా తక్కువ: సగటు కంటే సుమారు రెండు SD తక్కువ (IQ సుమారు 70; పరీక్ష దోషానికి 70–75 వరకు అనుమతి).
అనుకూలన ప్రవర్తనలో లోపాలు: భావనాత్మక (భాష, డబ్బు, సమయం), సామాజిక (సంబంధాలు, నియమాలు పాటించడం, మోసపోకుండా ఉండటం), ఆచరణాత్మక (స్వీయ సంరక్షణ, పని, ప్రయాణం, భద్రత) నైపుణ్యాల్లో. వైన్‌ల్యాండ్ సామాజిక పరిపక్వతా మాపని (Vineland Social Maturity Scale; ఎడ్గర్ డాల్, 1935) వంటి మాపనులతో కొలుస్తారు; ఇది సామాజిక లబ్ధి (SQ) = సామాజిక వయస్సు ÷ CA × 100 ఇస్తుంది; భారతీయ అనుసరణ ఎ.జె. మాలిన్.
వికాస దశలో ఆరంభం, 18 ఏళ్లకు ముందు.

తక్కువ IQ ఒక్కటే సరిపోదు: IQ 68 ఉండి రోజువారీ జీవితం, పని, డబ్బును బాగా నిర్వహించుకునే వ్యక్తికి ఈ నిర్ధారణ చేయరు. DSM-5 (2013) స్థాయిని (స్వల్ప నుంచి అతి తీవ్ర వరకు) IQ ఒక్కదానితో కాకుండా అనుకూలన పనితీరు ఆధారంగా నిర్ణయిస్తుంది.

7. మేధో వైకల్యానికి కారణాలు

జన్యు / క్రోమోజోమ్: డౌన్ సిండ్రోమ్ (Down syndrome; ట్రైసోమీ 21; అత్యంత సాధారణ క్రోమోజోమ్ కారణం), ఫ్రాజైల్ ఎక్స్ సిండ్రోమ్ (fragile X syndrome; అత్యంత సాధారణ అనువంశిక కారణం), ఫినైల్‌కీటోనూరియా (PKU) (పుట్టినప్పుడే పరీక్షిస్తే ఆహార నియమంతో నివారించవచ్చు).
జననానికి ముందు: తల్లికి వచ్చే అంటువ్యాధులు (రుబెల్లా, టాక్సోప్లాస్మోసిస్), మద్యం (ఫీటల్ ఆల్కహాల్ సిండ్రోమ్, fetal alcohol syndrome), మాదకద్రవ్యాలు, పోషకాహార లోపం, అయోడిన్ లోపం (జడవామనత్వం, cretinism), వికిరణం.
జనన సమయంలో: పుట్టినప్పుడు ఆక్సిజన్ అందకపోవడం, చాలా ముందుగా పుట్టడం, జనన గాయం.
జననం తర్వాత: మెనింజైటిస్, ఎన్‌సెఫలైటిస్, తలకు గాయం, సీసం విషప్రభావం, తీవ్ర పోషకాహార లోపం, తీవ్ర సామాజిక, సాంస్కృతిక లేమి.

చాలా స్వల్ప కేసులకు తెలిసిన ఒకే జీవసంబంధ కారణం ఉండదు, అవి పేదరికం, లేమితో ముడిపడి ఉంటాయి; చాలా తీవ్ర, అతి తీవ్ర కేసులకు స్పష్టమైన శారీరక (organic) కారణం ఉంటుంది.

8. ప్రతి సమూహానికి సహాయం

ప్రతిభావంతులు: త్వరితీకరణ, సంపన్నీకరణ, మార్గదర్శనం (mentoring), ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు (వివరాలు EDU-ID-03 లో); విసుగు, నిమ్నసాధన, ఒంటరితనం పట్ల జాగ్రత్త.
మేధో వైకల్యం ఉన్నవారు: ముందస్తు గుర్తింపు, ఉద్దీపన, వ్యక్తిగత ప్రణాళికతో ప్రత్యేక లేదా సమ్మిళిత విద్య, వృత్తి శిక్షణ, రక్షిత కార్యశాలలు (sheltered workshops), స్వీయ సంరక్షణ కోసం ప్రవర్తనా మార్పు, కుటుంబ మంత్రణం. ఆర్‌పీడబ్ల్యూడీ చట్టం 2016 (RPwD Act) 21 వైకల్యాల్లో మేధో వైకల్యాన్ని చేర్చింది (దాని షెడ్యూల్‌లో నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యాలు, ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్ కూడా ఇందులో భాగం).

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "IQ = CA ÷ MA × 100." ✓ IQ = MA ÷ CA × 100; × 100 దశాంశాలను నివారించడానికి.
✗ "మొదటి ప్రజ్ఞా పరీక్షను టెర్మన్ రూపొందించారు." ✓ బినే, సైమన్, 1905; టెర్మన్ స్టాన్‌ఫర్డ్–బినే, 1916 ను రూపొందించారు.
✗ "నిష్పత్తి IQ వయోజనులకు పనిచేస్తుంది." ✓ టీనేజ్ మధ్య తర్వాత అది విఫలమవుతుంది; వయోజనులకు విచలన IQ (సగటు 100, SD 15).
✗ "సహజ సామర్థ్య పరీక్షలు ఇప్పటికే నేర్చుకున్నదాన్ని కొలుస్తాయి." ✓ అది సాధన; సహజ సామర్థ్యం శిక్షణతో భవిష్యత్తు అభ్యసనాన్ని ముందే చెబుతుంది.
✗ "DAT సాధారణ ప్రజ్ఞా పరీక్ష." ✓ DAT ఒక బహుళ సహజ సామర్థ్య పరీక్షా సముదాయం (8 ఉప పరీక్షలు).
✗ "AAMD పరిమితి IQ 75–80." ✓ 70 కంటే తక్కువ (సగటు కంటే సుమారు 2 SD తక్కువ), దానితో పాటు అనుకూలన ప్రవర్తన లోపాలు.
✗ "నిర్ధారణకు వికాస దశ 0–16 ఏళ్లు." ✓ 0–18 ఏళ్లు (ప్రామాణిక సమాధానం).
✗ "మధ్యస్థ వైకల్యం ఉన్నవారు ఉద్యోగాలు చేస్తూ కుటుంబాలను పోషిస్తారు." ✓ అది స్వల్ప ("విద్య నేర్పగల"); మధ్యస్థ = "శిక్షణ ఇవ్వగల", రక్షిత పని.
✗ "ప్రతిభావంతులైన పిల్లలు అనుసరణ చింతనాపరులు." ✓ వారు స్వతంత్ర, అనుసరణ రహిత చింతనాపరులు.
✗ "రావెన్స్ మాట్రిసెస్ శాబ్దిక పరీక్ష." ✓ అశాబ్దిక, సంస్కృతి నిష్పాక్షిక సామూహిక పరీక్ష.

త్వరిత పునశ్చరణ

గాల్టన్ 1884 ఇంద్రియ పరీక్షలు; జె.ఎం. కాటెల్ "మానసిక పరీక్ష" 1890; బినే–సైమన్ 1905; MA 1908.
బినే: CA కంటే MA రెండేళ్లు తక్కువ = బుద్ధిమాంద్యం; స్టెర్న్ 1912 లబ్ధి; టెర్మన్ స్టాన్‌ఫర్డ్–బినే 1916 "IQ".
IQ = MA ÷ CA × 100 (× 100 దశాంశాలను నివారిస్తుంది); విచలన IQ సగటు 100, SD 15.
వెక్స్‌లర్–బెల్లెవ్యూ 1939, WISC 1949, WAIS 1955, WPPSI 1967; ఆర్మీ ఆల్ఫా (శాబ్దిక), బీటా (అశాబ్దిక) 1917.
సంస్కృతి నిష్పాక్షిక: రావెన్స్ 1938, కాటెల్ CFIT, డ్రా–ఎ–మ్యాన్; భారత్: భాటియా 1955, MISIC, జలోటా.
సహజ సామర్థ్యం = శిక్షణతో సామర్థ్యం (భవిష్యత్తు); సాధన = గత అభ్యసనం; DAT 8 ఉప పరీక్షలు, GATB.
సగటు 90–109 (50%); 130 పైన అత్యున్నత/ప్రతిభావంతులు; 70 కంటే తక్కువ మేధో వైకల్యం (ఒక్కొక్కటి 2.2%).
మేధో వైకల్యం = IQ 70 కంటే తక్కువ + అనుకూలన లోపాలు + 18 ఏళ్లకు ముందు ఆరంభం (AAMD → AAMR → AAIDD).
స్వల్ప 50–70 విద్య నేర్పగల, స్వతంత్ర జీవనం; మధ్యస్థ 35–50 శిక్షణ ఇవ్వగల; తీవ్ర 20–35; అతి తీవ్ర 20 కంటే తక్కువ.
కారణాలు: డౌన్ సిండ్రోమ్, ఫ్రాజైల్ ఎక్స్, PKU, రుబెల్లా, మద్యం, అయోడిన్ లోపం, జనన సమయ శ్వాసావరోధం, లేమి.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. వయో పరిమితి నిర్వచనాల్లో మార్పులు. AAMD/AAMR నిర్వచనాలు, DSM-IV 18 ఏళ్లకు ముందు ఆరంభాన్ని వాడాయి; పరీక్షల్లో ప్రామాణిక సమాధానం ఇదే. AAIDD 12వ మాన్యువల్ (2021) పరిమితిని 22 ఏళ్లకు ముందుకు మార్చింది; DSM-5 కేవలం "వికాస దశలో" అని మాత్రమే చెబుతుంది. ప్రశ్న 2021 AAIDD మాన్యువల్ పేరు చెబితే తప్ప 18 అని సమాధానం ఇవ్వండి.

2. ప్రతిభావంతులు: IQ కి మించిన నిర్వచనాలు. అమెరికా మార్లాండ్ నివేదిక (Marland Report, 1972) ఆరు రంగాలను పేర్కొంది: సాధారణ మేధో సామర్థ్యం, నిర్దిష్ట విద్యా సహజ సామర్థ్యం, సృజనాత్మక లేదా ఉత్పాదక చింతన, నాయకత్వం, దృశ్య, ప్రదర్శన కళలు, మనోచాలక (psychomotor) సామర్థ్యం. రెంజుల్లి మూడు వలయాలు, గార్డ్‌నర్ ప్రజ్ఞలతో కలిపి, అందుకే గుర్తింపు కోసం ఒకే IQ స్కోరు కాకుండా ఉపాధ్యాయుల నామినేషన్, విద్యార్థి రూపొందించినవి, సృజనాత్మకత, సాధన పరీక్షలను వాడతారు.

3. IQ పరీక్షల పరిమితులు. IQ పాఠశాల మార్కులను బాగా ముందే చెబుతుంది (సహసంబంధం సుమారు 0.5), కానీ ఉద్యోగ విజయాన్ని, జీవిత ఫలితాలను అంత బాగా చెప్పదు; స్కోర్లలో మాపన దోషం ఉంటుంది (ఎప్పుడూ ఒక శ్రేణిగా చదవాలి, ఉదా. 95–105); భిన్న భాష లేదా పాఠశాల విద్య ఉన్న సమూహాల పట్ల పరీక్షలు పక్షపాతంగా ఉండవచ్చు; ఒక ముద్ర ("మందబుద్ధి", "బుద్ధిమాంద్యుడు") స్వయంగా నెరవేర్చుకొనే ప్రవచనం (self-fulfilling prophecy) కావచ్చు. 20వ శతాబ్దంలో సగటు IQ స్కోర్లు ప్రతి దశాబ్దానికి సుమారు 3 పాయింట్లు పెరిగాయి (ఫ్లిన్ ప్రభావం, Flynn effect); కాబట్టి పాత ప్రమాణాలు నేటి పరీక్షార్థులను ఎక్కువగా అంచనా వేస్తాయి; పరీక్షలకు కొత్త ప్రమాణాలు నిర్ణయించాలి.

4. ఎంపికలో సహజ సామర్థ్య పరీక్షలు. ప్రజల సామర్థ్యాల ప్రొఫైల్ అసమానంగా ఉంటుంది (వ్యక్తిగతాంతర భేదాలు) కాబట్టి మార్గదర్శకత్వంలో ఒకే IQ స్కోరు స్థానంలో బహుళ సహజ సామర్థ్య పరీక్షా సముదాయాలు వచ్చాయి. వాటి బలహీనత: ఉప పరీక్షలు ఒకదానితో ఒకటి సహసంబంధం కలిగి ఉంటాయి; కాబట్టి ఉప పరీక్షల స్కోర్ల మధ్య తేడాలు, ఒక్కో స్కోరు కంటే తక్కువ విశ్వసనీయమైనవి.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.