APPSC Paper I · Psychology · Social behaviour

సామాజిక సంజ్ఞానం, వ్యక్తి ప్రత్యక్షం, మూస భావనలు, దురభిమానం

సామాజిక సంజ్ఞానం (social cognition) అంటే మనుషుల గురించిన సమాచారాన్ని స్కీమాలు (schemas), నమూనా రూపాలు (prototypes), మూస భావనల (stereotypes) సహాయంతో మనం స్వీకరించి, నిల్వ చేసి, ఉపయోగించే తీరు; మనం అభిప్రాయాలు ఏర్పరుచుకుంటాం (వాటిని ప్రత్యక్షకర్త, లక్ష్య వ్యక్తి, సందర్భం, ఏ లక్షణాలు కలిసి ఉంటాయనే అంతర్లీన సిద్ధాంతాలు ప్రభావితం చేస్తాయి), అంతర్గత లేదా బాహ్య ఆపాదనల (attributions) ద్వారా ప్రవర్తనను వివరిస్తాం, వాటిలో ఊహించగల దోషాలు ఉంటాయి; దురభిమానం (prejudice) (ఒక వైఖరి) విద్య, సంపర్కం, ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు, విస్తృతమైన గుర్తింపుతో తగ్గించకపోతే వివక్ష (discrimination)గా (ప్రవర్తన) మారవచ్చు.

ముఖ్య వాస్తవాలు

  • సామాజిక సంజ్ఞానం: సామాజిక ప్రపంచం గురించిన సమాచారాన్ని మనం స్వీకరించి, అర్థం చేసుకొని, గుర్తుంచుకొనే మానసిక ప్రక్రియలు.
  • స్కీమా: ఒక వ్యక్తి, సమూహం లేదా ఘటన గురించిన సమాచారాన్ని మనం ఎలా ప్రాసెస్ చేస్తామో నిర్దేశించే వ్యవస్థీకృత మానసిక నిర్మాణం (ఒక సంజ్ఞాన ప్రమాణం (cognitive unit)).
  • నమూనా రూపం: భావన ఆధారిత స్కీమా: ఒక వర్గానికి అత్యుత్తమ లేదా అత్యంత ప్రాతినిధ్య (విలక్షణ) ఉదాహరణ.
  • మూస భావన: ఒక సమూహం గురించిన వర్గ ఆధారిత స్కీమా ("సమూహం X సభ్యులందరూ ..."); దురభిమానంలోని సంజ్ఞానాత్మక అంశం.
  • దురభిమానం: ఒక సమూహం పట్ల తగిన ఆధారం లేకుండా ఉండే, సాధారణంగా ప్రతికూలమైన వైఖరి (attitude).
  • వివక్ష: ప్రవర్తన: ఒక సమూహ సభ్యుల పట్ల అన్యాయమైన వ్యవహారం. వివక్ష లేకుండా దురభిమానం ఉండవచ్చు, దురభిమానం లేకుండా వివక్షా ఉండవచ్చు.
  • అభిప్రాయ రూపకల్పన (impression formation): ఒక వ్యక్తి వ్యక్తిగత గుణాల గురించి అనుమితులు చేయడం. మూడు భాగాలు (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ (NCERT)): ప్రత్యక్షకర్త (perceiver), లక్ష్య వ్యక్తి (target), సందర్భం (situation).
  • అభిప్రాయాలను ప్రభావితం చేసేవి: సమాచార స్వభావం, దాని ప్రాముఖ్యత (salience) (కొన్ని లక్షణాలు ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి), పరిసరం, లక్ష్య వ్యక్తితో పరిచయం (familiarity).
  • సోలమన్ ఆష్ (Solomon Asch) (1946): కేంద్ర లక్షణాలు (central traits). లక్షణాల జాబితాలో "వెచ్చని (warm)"ని "చల్లని (cold)"గా మార్చితేనే మొత్తం అభిప్రాయం మారిపోయింది; "మర్యాదగల / మొరటు (polite / blunt)" పెద్దగా తేడా తేలేదు (పరిధీయ లక్షణాలు).
  • ప్రాథమ్య ప్రభావం (primacy effect): మొదట అందిన సమాచారానికి ఎక్కువ ప్రభావం; ఇటీవలి ప్రభావం (recency effect): చివరగా అందిన సమాచారానికి ఎక్కువ ప్రభావం.
  • పరివేష ప్రభావం (halo effect): ఒక సానుకూల లక్షణం తెలిస్తే, ఆ వ్యక్తికి ఇతర సానుకూల లక్షణాలూ ఉన్నాయని భావించడం (ఇ.ఎల్. థార్న్‌డైక్ (E.L. Thorndike), 1920).
  • అంతర్లీన వ్యక్తిత్వ సిద్ధాంతం (implicit personality theory): ఏ లక్షణాలు కలిసి ఉంటాయనే దాని గురించి మనకున్న చెప్పని నమ్మకాలు ("దయగలవారు నిజాయితీపరులు"); బ్రూనర్, టాగియూరి (Bruner and Tagiuri) (1954). ఇది దత్తాంశంపై కాక వ్యక్తిగత అనుభవంపై ఆధారపడుతుంది, కాబట్టి తరచూ తప్పవుతుంది.
  • ఆపాదన: ప్రవర్తనకు కారణాన్ని వివరించడం. ఫ్రిట్జ్ హైడర్ (Fritz Heider) (1958): అంతర్గత (స్వభావపరమైన) (internal, dispositional) కారణాలు vs బాహ్య (సందర్భపరమైన) (external, situational) కారణాలు.
  • కెల్లీ సహవిచలన నమూనా (Kelley's covariation model) (1967): ఏకాభిప్రాయం (consensus), స్థిరత్వం (consistency), ప్రత్యేకత (distinctiveness).
  • ఆపాదనలో దోషాలు:
    • మౌలిక ఆపాదన దోషం (fundamental attribution error): ఇతరుల ప్రవర్తనకు అంతర్గత కారణాలకు అతిగా ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం (దీనిని అనురూప పక్షపాతం (correspondence bias) అనీ అంటారు);
    • కర్త-పరిశీలక ప్రభావం (actor-observer effect): మన వైఫల్యాలకు సందర్భాన్ని, ఇతరుల వైఫల్యాలకు వ్యక్తిని నిందిస్తాం;
    • స్వప్రయోజన పక్షపాతం (self-serving bias): విజయం మనవల్ల, వైఫల్యం పరిస్థితుల వల్ల.
  • దురభిమానానికి మూలాలు (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ): అభ్యసనం, అంతః సమూహ పక్షపాతం (ingroup bias)తో కూడిన బలమైన సామాజిక గుర్తింపు (social identity), బలిపశువును చేయడం (scapegoating), సత్యాంశ (kernel of truth) భావన, స్వయంగా నెరవేర్చుకొనే ప్రవచనం (self-fulfilling prophecy).
  • దురభిమానాన్ని తగ్గించడం: విద్య, సమాచారం (అత్యుత్తమ వ్యూహంగా ఎక్కువగా పేర్కొనేది), సమూహాల మధ్య సంపర్కం (intergroup contact) (గోర్డన్ ఆల్‌పోర్ట్ (Gordon Allport), 1954, సంపర్క పరికల్పన (contact hypothesis)), ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు (superordinate goals) (ముజాఫర్ షెరిఫ్ (Muzafer Sherif), రాబర్స్ కేవ్ (Robbers Cave) ప్రయోగం, 1954), సమూహ గుర్తింపు కంటే వ్యక్తిగత గుర్తింపుకు ప్రాధాన్యం, స్వయంగా నెరవేర్చుకొనే ప్రవచనాలను ఆపడం.

వివరణ

1. స్కీమా, నమూనా రూపం, మూస భావన

పదంఅది ఏమిటిఉదాహరణ
స్కీమాఏ సామాజిక విషయం గురించైనా వ్యవస్థీకృత జ్ఞానంకోర్టు విచారణ ఎలా సాగుతుంది
నమూనా రూపంఒక వర్గంలో అత్యంత ప్రాతినిధ్య సభ్యుడు"సాధారణ పోలీసు అధికారి" అనే చిత్రం
మూస భావనఒక సమూహం గురించిన స్కీమా, ప్రతి సభ్యుడికీ వర్తింపజేసేది"వృద్ధులందరూ మతిమరుపువారు"

స్కీమాలు శ్రమను ఆదా చేస్తాయి కానీ దోషాలకు దారితీస్తాయి: సరిపోయే సమాచారాన్ని గమనిస్తాం, సరిపోనిదాన్ని విస్మరిస్తాం.

2. మూడు సోపానాలలో అభిప్రాయ రూపకల్పన (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ)

  • ఎంపిక (selection): లక్ష్య వ్యక్తి గురించిన సమాచారంలో కొంతే స్వీకరిస్తాం;
  • వ్యవస్థీకరణ (organisation): దానిని ఒక క్రమబద్ధమైన తీరులో కలుపుతాం;
  • అనుమితి (inference): లక్ష్య వ్యక్తి ఎలాంటివాడో ఒక నిర్ధారణకు వస్తాం.

3. ఆష్ వెచ్చని-చల్లని అధ్యయనం. రెండు సమూహాలు ఒకే జాబితాను విన్నాయి (తెలివైన, నైపుణ్యం గల, శ్రమించే, వెచ్చని / చల్లని, దృఢ నిశ్చయం గల, ఆచరణాత్మక, జాగ్రత్తగల). "వెచ్చని"తో ఆ వ్యక్తిని ఉదారుడు, సంతోషి, హాస్యప్రియుడిగా చూశారు; "చల్లని"తో దానికి వ్యతిరేకంగా. కేంద్ర లక్షణాలు మిగిలినవాటికి వడపోతలా పనిచేస్తాయి. తర్వాతి క్షేత్ర అధ్యయనం (హెచ్.హెచ్. కెల్లీ (H.H. Kelley), 1950)లో అతిథి అధ్యాపకుడు "వెచ్చని" వ్యక్తి అని ముందే చెప్పినప్పుడు విద్యార్థులు అతనికి మెరుగైన రేటింగ్ ఇచ్చి, చర్చలో ఎక్కువగా పాల్గొన్నారు.

4. అంతర్లీన వ్యక్తిత్వ సిద్ధాంతం. ఒక వ్యక్తి "తెలివైనది" అని చెబితే, ఆమె "కష్టపడేది", "బాధ్యతగలది" కూడా అని మనం భావించవచ్చు. ఈ అనుసంధానాలు పరీక్షల నుంచి కాక మన సొంత అనుభవం, వ్యక్తి ప్రత్యక్షం (person perception) నుంచి వస్తాయి, అందుకే పరిశీలించినప్పుడు అలాంటి సిద్ధాంతాలు తరచూ తప్పని తేలుతాయి. పరివేష ప్రభావం దీని ఒక రూపం.

5. ఆపాదన: హైడర్, కెల్లీ

  • అంతర్గత: "అతను సోమరి కాబట్టి తప్పాడు." బాహ్య: "ప్రశ్నపత్రం అసాధారణంగా కష్టంగా ఉంది కాబట్టి తప్పాడు."
  • కెల్లీ మూడు ప్రశ్నలు:
సమాచారంప్రశ్నఎక్కువగా ఉంటే సూచించేది
ఏకాభిప్రాయంఇక్కడ ఇతరులూ ఇలాగే ప్రవర్తిస్తారా?బాహ్య
స్థిరత్వంఈ వ్యక్తి ఇక్కడ ప్రతిసారీ ఇలాగే ప్రవర్తిస్తాడా?(ఏ స్థిర కారణానికైనా అవసరం)
ప్రత్యేకతఈ వ్యక్తి ఈ సందర్భంలో మాత్రమే ఇలా ప్రవర్తిస్తాడా?బాహ్య

తక్కువ ఏకాభిప్రాయం + ఎక్కువ స్థిరత్వం + తక్కువ ప్రత్యేకత → అంతర్గత కారణం. ఎక్కువ ఏకాభిప్రాయం + ఎక్కువ స్థిరత్వం + ఎక్కువ ప్రత్యేకత → బాహ్య కారణం.

6. ఆపాదనలో దోషాలు, పక్కపక్కనే

దోషంఏం జరుగుతుందిఉదాహరణ
మౌలిక ఆపాదన దోషంఇతరుల ప్రవర్తనను వారి శీలానికి ఆపాదించడం"నిందితుడు కేవలం చెడ్డ మనిషి"
కర్త-పరిశీలక ప్రభావంసొంత ప్రవర్తన సందర్భానికి, ఇతరులది శీలానికి"ట్రాఫిక్ వల్ల నేను ఆలస్యమయ్యాను; అతను నిర్లక్ష్యపరుడు"
స్వప్రయోజన పక్షపాతంవిజయం లోపలి నుంచి, వైఫల్యం బయటి నుంచి"కష్టపడ్డాను కాబట్టి టాపర్ అయ్యాను; బోధన బాగాలేక తప్పాను"
న్యాయమైన ప్రపంచంపై నమ్మకం (belief in a just world)బాధితులకు జరిగింది వారికి "తగినదే"నేర బాధితులను నిందించడం

సంస్కృతి: అమెరికన్ల కంటే భారతీయులు ఎక్కువగా బాహ్య (సందర్భపరమైన) ఆపాదనలు చేస్తారని ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ పేర్కొంది, కాబట్టి సమష్టివాద సంస్కృతులలో మౌలిక ఆపాదన దోషం బలహీనంగా ఉంటుంది (జె.జి. మిల్లర్ (J.G. Miller), 1984).

7. దురభిమానం, మూస భావన, వివక్ష: మళ్ళీ ABC

అంశంపేరుఉదాహరణ
సంజ్ఞానాత్మకమూస భావన"సమూహం X నిజాయితీ లేనిది"
భావావేశపరమైనదురభిమానం (అయిష్టత)సమూహం X దగ్గర ఉన్నప్పుడు అసౌకర్యంగా అనిపించడం
ప్రవర్తనాపరమైనవివక్షసమూహం Xకు ఇల్లు అద్దెకు ఇవ్వకపోవడం

8. దురభిమానానికి మూలాలు (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ)

  • అభ్యసనం: కుటుంబం, నిర్దేశక సమూహాలు (reference groups), వ్యక్తిగత అనుభవం, ప్రసార మాధ్యమాల నుంచి.
  • బలమైన సామాజిక గుర్తింపు, అంతః సమూహ పక్షపాతం: "వారి" కంటే "మనకు" ప్రాధాన్యం (హెన్రీ టాజ్‌ఫెల్ (Henri Tajfel) సామాజిక గుర్తింపు సిద్ధాంతం).
  • బలిపశువును చేయడం: నిరాశ చెందిన మెజారిటీ తన సమస్యలకు బలహీనమైన మైనారిటీని నిందిస్తుంది.
  • సత్యాంశం: కొద్దిమంది సభ్యులు సరిపోతారు కాబట్టి మూస భావనను సమర్థిస్తారు.
  • స్వయంగా నెరవేర్చుకొనే ప్రవచనం: ఒక విధంగా ప్రవర్తిస్తారని ఆశించిన లక్ష్య సమూహం నిజంగానే అలా ప్రవర్తించడం మొదలుపెడుతుంది, ఇది దురభిమానాన్ని "నిర్ధారించినట్లు" కనిపిస్తుంది.

9. దురభిమానాన్ని తగ్గించే వ్యూహాలు

వ్యూహంఎలా పనిచేస్తుందిగుర్తుంచుకోవలసిన పేరు
విద్య, సమాచారంమూస భావనలను సరిదిద్దుతుంది, ఇతర సమూహాల గురించి నేర్పుతుందిఎన్‌సీఈఆర్‌టీ; దీర్ఘకాలంలో అత్యుత్తమ వ్యూహం
సమూహాల మధ్య సంపర్కంసమాన హోదా, ఉమ్మడి లక్ష్యాలు, సహకారం, అధికారుల మద్దతుతో కలవడంఆల్‌పోర్ట్, 1954
ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలురెండు సమూహాలకూ అవసరమైన, కలిసి మాత్రమే చేరగల లక్ష్యంషెరిఫ్, రాబర్స్ కేవ్, 1954
సహకార అభ్యసనం (cooperative learning)ప్రతి విద్యార్థి పాఠంలో ఒక భాగాన్ని కలిగి ఉంటాడుఆరన్‌సన్ (Aronson), జిగ్‌సా తరగతి గది (jigsaw classroom), 1971
సమూహ గుర్తింపు కంటే వ్యక్తిగత గుర్తింపుమనుషులను సభ్యులుగా కాక వ్యక్తులుగా చూడటంఎన్‌సీఈఆర్‌టీ

10. గందరగోళపడే జతలు

జతమొదటిదిరెండోది
దురభిమానం vs వివక్షవైఖరిప్రవర్తన
మూస భావన vs దురభిమానంనమ్మకం (సంజ్ఞానాత్మక)భావన (భావావేశపరమైన)
స్కీమా vs మూస భావనఏదైనా వ్యవస్థీకృత జ్ఞానంసమూహం గురించిన స్కీమా
ప్రాథమ్యం vs ఇటీవలిదిమొదటి సమాచారం గెలుస్తుందిచివరి సమాచారం గెలుస్తుంది
పరివేష ప్రభావం vs అంతర్లీన వ్యక్తిత్వ సిద్ధాంతంఒక మంచి లక్షణం విస్తరిస్తుందిలక్షణాల అనుసంధానంపై సాధారణ నమ్మకం
మౌలిక దోషం vs కర్త-పరిశీలకఇతరులు: అతిగా అంతర్గతంతనకు బాహ్యం, ఇతరులకు అంతర్గతం
ఆల్‌పోర్ట్ vs షెరిఫ్సంపర్క పరికల్పనఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

  • ✗ "సమూహాల గురించిన వర్గ ఆధారిత స్కీమాలను నమూనా రూపాలు అంటారు." ✓ అవి మూస భావనలు; నమూనా రూపం అంటే ఒక భావనకు అత్యంత ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ.
  • ✗ "దురభిమానం, వివక్ష ఒకటే." ✓ దురభిమానం ఒక వైఖరి; వివక్ష ప్రవర్తన.
  • ✗ "అభిప్రాయ రూపకల్పన అంటే ఒక వ్యక్తి సామాజిక ప్రభావం గురించిన అనుమితి." ✓ అది లక్ష్య వ్యక్తి గురించిన పరిమిత సమాచారం నుంచి ఆ వ్యక్తి వ్యక్తిగత గుణాల (లక్షణాల) గురించి చేసే అనుమితి.
  • ✗ "అంతర్లీన వ్యక్తిత్వ సిద్ధాంతాలు కారకాంశ విశ్లేషణ (factor analysis)పై ఆధారపడతాయి." ✓ అవి వ్యక్తిగత అనుభవం, వ్యక్తి ప్రత్యక్షంపై ఆధారపడతాయి, కాబట్టి తరచూ తప్పవుతాయి.
  • ✗ "ఆష్ కేంద్ర లక్షణాలు 'మర్యాదగల / మొరటు'." ✓ కేంద్ర లక్షణాలు వెచ్చని / చల్లని.
  • ✗ "మౌలిక ఆపాదన దోషం: సందర్భానికి అతిగా ప్రాధాన్యం." ✓ ఇతరుల ప్రవర్తనకు అంతర్గత (స్వభావపరమైన) కారణాలకు అతిగా ప్రాధాన్యం.
  • ✗ "ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు: ఆల్‌పోర్ట్." ✓ ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు = షెరిఫ్ (రాబర్స్ కేవ్); సంపర్క పరికల్పన = ఆల్‌పోర్ట్.
  • ✗ "ఏ సంపర్కమైనా దురభిమానాన్ని తగ్గిస్తుంది." ✓ సంపర్కం సమాన హోదా, సహకారం, ఉమ్మడి లక్ష్యాల కింద పనిచేస్తుంది.
  • ✗ "కెల్లీ: ఎక్కువ ఏకాభిప్రాయం అంతర్గత కారణాన్ని సూచిస్తుంది." ✓ ఎక్కువ ఏకాభిప్రాయం బాహ్య కారణాన్ని సూచిస్తుంది.
  • ✗ "పరివేష ప్రభావానికి పేరు పెట్టింది ఆష్." ✓ పరివేష ప్రభావం = థార్న్‌డైక్ (1920).

త్వరిత పునశ్చరణ

  • సామాజిక సంజ్ఞానం = మనుషుల గురించిన సమాచార ప్రాసెసింగ్; స్కీమాలు సంజ్ఞాన ప్రమాణాలు.
  • నమూనా రూపం = ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ; మూస భావన = సమూహం గురించిన స్కీమా.
  • అభిప్రాయ రూపకల్పన: ప్రత్యక్షకర్త, లక్ష్య వ్యక్తి, సందర్భం; ఎంపిక, వ్యవస్థీకరణ, అనుమితి.
  • ఆష్ 1946: వెచ్చని / చల్లని కేంద్ర లక్షణాలు; తొలి అభిప్రాయాలలో ఇటీవలి ప్రభావం కంటే ప్రాథమ్య ప్రభావం బలమైనది.
  • పరివేష ప్రభావం (థార్న్‌డైక్ 1920); అంతర్లీన వ్యక్తిత్వ సిద్ధాంతం (బ్రూనర్, టాగియూరి 1954), అనుభవ ఆధారితం.
  • హైడర్ 1958: అంతర్గత vs బాహ్య ఆపాదన; కెల్లీ: ఏకాభిప్రాయం, స్థిరత్వం, ప్రత్యేకత.
  • దోషాలు: మౌలిక ఆపాదన దోషం, కర్త-పరిశీలక ప్రభావం, స్వప్రయోజన పక్షపాతం.
  • దురభిమానం = వైఖరి, మూస భావన = నమ్మకం, వివక్ష = ప్రవర్తన.
  • మూలాలు: అభ్యసనం, అంతః సమూహ పక్షపాతం, బలిపశువును చేయడం, సత్యాంశం, స్వయంగా నెరవేర్చుకొనే ప్రవచనం.
  • తగ్గించడం: విద్య (అత్యుత్తమం), సంపర్కం (ఆల్‌పోర్ట్ 1954), ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు (షెరిఫ్ 1954), జిగ్‌సా (ఆరన్‌సన్).
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. వీనర్ (Weiner) ఆపాదన సిద్ధాంతం (1972-1986). విజయ, వైఫల్యాల కారణాలు స్థానం (locus) (అంతర్గత-బాహ్య), స్థిరత (stability) (స్థిర-అస్థిర), నియంత్రణీయత (controllability)లో మారుతాయి. సామర్థ్యం = అంతర్గత, స్థిర, నియంత్రించలేనిది; ప్రయత్నం = అంతర్గత, అస్థిర, నియంత్రించగలది; అదృష్టం = బాహ్య, అస్థిర. వైఫల్యాన్ని తక్కువ ప్రయత్నానికి ఆపాదిస్తే ప్రేరణ నిలుస్తుంది; తక్కువ సామర్థ్యానికి ఆపాదిస్తే ప్రేరణ తగ్గుతుంది.

2. అనురూప అనుమితి (correspondent inference) (జోన్స్, డేవిస్ (Jones and Davis), 1965). ఒక చర్య స్వేచ్ఛగా ఎంచుకున్నది, అసాధారణ (ఉమ్మడి కాని) ఫలితాలు కలిగినది, సామాజిక వాంఛనీయత తక్కువగా ఉన్నది అయినప్పుడు ఆ చర్య నుంచి స్థిరమైన లక్షణాన్ని అనుమితి చేస్తాం.

3. అధికారవాద వ్యక్తిత్వం (authoritarian personality) (అడోర్నో (Adorno), ఇతరులు, 1950). కఠినమైన, అధికారానికి విధేయమైన, బాహ్యసమూహాల (outgroups) పట్ల శత్రుత్వం గల వ్యక్తిత్వం; F-స్కేల్ (F-scale)తో కొలుస్తారు. దురభిమానానికి వ్యక్తిత్వ వివరణ; సామాజిక పరిస్థితులను విస్మరించిందని విమర్శలు ఎదుర్కొంది.

4. వాస్తవిక సంఘర్షణ (realistic conflict), రాబర్స్ కేవ్. వేసవి శిబిరంలో షెరిఫ్ రెండు బాలుర సమూహాలు కొరతగా ఉన్న బహుమతుల కోసం పోటీ పడినప్పుడు శత్రుత్వం పెంచుకున్నాయి; కేవలం సంపర్కం శత్రుత్వాన్ని అంతం చేయలేదు, కానీ రెండు సమూహాలూ అవసరమైన పనులు (నీటి సరఫరాను బాగుచేయడం, ఇరుక్కుపోయిన ట్రక్కును లాగడం) అంతం చేశాయి. నిజమైన వనరుల కోసం పోటీ దురభిమానాన్ని పెంచుతుంది; ఉన్నత ఉమ్మడి లక్ష్యాలు దానిని తగ్గిస్తాయి.

5. కనిష్ఠ సమూహ అధ్యయనాలు (minimal group studies) (టాజ్‌ఫెల్, 1970లు). అల్పమైన ఆధారంపై (ఒక చిత్రకారుడి పట్ల ఇష్టం) విభజించిన బాలురు కూడా బహుమతులు పంచుకోవడంలో సొంత సమూహానికే మొగ్గు చూపారు; కేవలం వర్గీకరణే అంతః సమూహ పక్షపాతాన్ని పుట్టిస్తుందని ఇది చూపింది.

6. సంపర్కం పనిచేయడానికి షరతులు (ఆల్‌పోర్ట్). సంపర్క సందర్భంలో సమాన హోదా, ఉమ్మడి లక్ష్యాలు, సమూహాల మధ్య సహకారం, అధికారులు, చట్టం లేదా ఆచారం మద్దతు. అసమాన హోదాలో యాదృచ్ఛిక సంపర్కం మూస భావనలను బలపరచవచ్చు.

మూలాలు: APPSC District Probation Officer Gr II / Intake Probation Officer, notification 12/2026, Annexure II, Paper II Psychology, item 14 (Social behaviour); NCERT Psychology, Class 12, Chapter 6 Attitude and Social Cognition (social cognition, schemas, impression formation, attribution, prejudice and its reduction); C.T. Morgan, R.A. King, J.R. Weisz and J. Schopler, Introduction to Psychology (Tata McGraw-Hill), chapter on social perception; R.A. Baron and D. Byrne, Social Psychology (Pearson), chapters on social perception, social cognition and prejudice; S.E. Asch (1946); J.S. Bruner and R. Tagiuri (1954); F. Heider (1958); H.H. Kelley (1967); G.W. Allport, The Nature of Prejudice (1954); M. Sherif (1954-61) (for names and years); Telugu Akademi, BA Psychology (social perception, prejudice); APPSC DPO Paper II Psychology, 2023, with final key (themes only)

చివరిగా సరిచూసిన తేదీ: 2026-10-22.

ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.