విక్షేపణం, పరిక్షేపణం: ఇంద్రధనుస్సు, నీలి ఆకాశం, ఎండమావులు

వివరణ

ఇంద్రధనుస్సు వివరాలు

• ప్రాథమిక ఇంద్రధనుస్సు: బయట ఎరుపు, లోపల ఊదా; సూర్యుడికి ఎదురుగా ఉన్న బిందువును పరిశీలకుడితో కలిపే రేఖ నుంచి సుమారు 42 డిగ్రీల వద్ద కనిపిస్తుంది.
• ద్వితీయ ఇంద్రధనుస్సు: మసకగా ఉంటుంది, రంగుల క్రమం తిరగబడుతుంది, రెండు అంతర పరావర్తనాల వల్ల ఏర్పడుతుంది.
• సూర్యుడు ప్రకాశిస్తుండగా ఎదురు దిశలో వర్షం కురుస్తున్నప్పుడు ఇంద్రధనుస్సు కనిపిస్తుంది, అందుకే జల్లుల తర్వాత తరచుగా కనిపిస్తుంది.

ఆకాశం నీలంగా, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు తెల్లగా ఎందుకు కనిపిస్తారు. చిన్న తరంగదైర్ఘ్యాలు పరిక్షేపణం చెందుతాయి, మిగిలిన కాంతి మిశ్రమం మధ్యాహ్నం తెల్లగా కనిపిస్తుంది. చంద్రుడి మీద లేదా అంతరిక్షంలో కాంతిని పరిక్షేపణం చేసే వాతావరణం లేనందున ఆకాశం నల్లగా కనిపిస్తుంది. పెద్ద నీటి బిందువులు అన్ని తరంగదైర్ఘ్యాలను దాదాపు సమానంగా పరిక్షేపణం చేస్తాయి కాబట్టి మేఘాలు తెల్లగా కనిపిస్తాయి.

వాతావరణ వక్రీభవనం

• నక్షత్ర కాంతి సాంద్రత (density) మారుతున్న గాలి పొరల గుండా ప్రయాణిస్తూ వంగుతుంది; నక్షత్రం కనిపించే స్థానం అటూఇటూ మారుతుంది, కాబట్టి అది మిణుకుమంటుంది. గ్రహాలు దగ్గరగా ఉండి విస్తృత జనకాలుగా (extended sources) పనిచేస్తాయి; ఆ మార్పులు ఒకదానినొకటి రద్దు చేసుకుంటాయి.
• సూర్యుడు నిజంగా ఉదయించడానికి సుమారు 2 నిమిషాల ముందే కనిపిస్తాడు, అస్తమించిన తర్వాత సుమారు 2 నిమిషాల పాటు కనిపిస్తూనే ఉంటాడు.
• సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయ సమయాల్లో సూర్య బింబం చదునుగా కనిపిస్తుంది.

ఎండమావి. వేడి రోజున నేలకు ఆనుకుని ఉన్న గాలి పొర ఎక్కువ వేడిగా, తక్కువ సాంద్రతతో ఉంటుంది. ఆకాశం నుంచి వచ్చే కాంతి లంబం నుంచి దూరంగా వంగి, పెద్ద కోణం వద్ద సంపూర్ణాంతర పరావర్తనం (total internal reflection) చెందుతుంది. దాంతో దూరంగా ఉన్న వస్తువు కింద తలకిందులుగా, నీటి మడుగులా కనిపిస్తుంది. ఇది అధో ఎండమావి (inferior mirage). చల్లని ఉపరితలాలపై (ధ్రువ సముద్రాలు) ఊర్ధ్వ ఎండమావి (superior mirage) ప్రతిబింబాలను పైకి లేపి చూపిస్తుంది.

రంగులు

• కాంతి ప్రాథమిక రంగులు: ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, నీలం (సంకలన). ప్రాథమిక వర్ణద్రవ్యాలు (pigments): సియాన్, మెజెంటా, పసుపు (వ్యవకలన).
• ఎర్ర గులాబీ ఎరుపును పరావర్తనం చేసి మిగిలిన రంగులను శోషిస్తుంది కాబట్టి ఎరుపుగా కనిపిస్తుంది.