సామాజిక కార్యం: సూత్రాలు, విలువలు, నైతిక…

ముఖ్య వాస్తవాలు

ఫెలిక్స్ పి. బీస్టెక్ (Felix P. Biestek) (అమెరికన్ జెస్యూట్ మతగురువు), వ్యక్తిగత సేవా కార్య సంబంధం (The Casework Relationship) (1957): వ్యక్తిగత సేవా కార్య (case work) సంబంధానికి ఏడు సూత్రాలు:

సంఖ్య	సూత్రం	క్లయింట్ అవసరం
1	వ్యక్తిగతీకరణ (Individualisation)	ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా చూడబడటం
2	భావాల ఉద్దేశపూర్వక వ్యక్తీకరణ (Purposeful expression of feelings)	భావాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తపరచడం
3	నియంత్రిత భావోద్వేగ ప్రమేయం (Controlled emotional involvement)	సున్నితమైన, అర్థం చేసుకునే ప్రతిస్పందన పొందడం
4	అంగీకారం (Acceptance)	విలువ గల వ్యక్తిగా అంగీకరించబడటం
5	తీర్పు చెప్పని వైఖరి (Non-judgemental attitude)	తీర్పుకు, నిందకు గురి కాకపోవడం
6	క్లయింట్ స్వయం నిర్ణయాధికారం (Client self-determination)	సొంత ఎంపికలు చేసుకోవడం
7	గోప్యత (Confidentiality)	తన రహస్యాలు రహస్యంగానే ఉండటం

భారతీయ పాఠ్యపుస్తకాలు సాధారణ సూత్రాలను కూడా చేరుస్తాయి: సమాచార మార్పిడి (communication), భాగస్వామ్యం (participation), సామాజిక పనితీరు / వనరుల సమీకరణ. కాబట్టి "సమాచార మార్పిడి సూత్రం" ఒక సూత్రం; "తీర్పు చెప్పే వైఖరి సూత్రం" సూత్రం కాదు (2023 కీ).
అంగీకారం = బలాలు, బలహీనతలతో సహా వ్యక్తిని ఉన్నవాడిని ఉన్నట్టుగా అంగీకరించడం; తప్పుడు ప్రవర్తనను ఆమోదించడం అని కాదు.
స్వయం నిర్ణయాధికారం = సొంత నిర్ణయాలు తీసుకునే క్లయింట్ హక్కు; దీనికి అతని సామర్థ్యం, చట్టం, తనకు లేదా ఇతరులకు హాని, సంస్థ విధి అనే పరిమితులు ఉంటాయి.
గోప్యత సాపేక్షమైనది, సంపూర్ణమైనది కాదు: చట్టం, న్యాయస్థానం, తీవ్రమైన హాని ప్రమాదం ముందు అది సడలుతుంది.
ఎన్‌ఏఎస్‌డబ్ల్యూ నైతిక నియమావళి (NASW Code of Ethics): మొదటిది 1960; ప్రస్తుత నియమావళి 1996లో ఆమోదం; 1999, 2008, 2017, 2021లో సవరణలు. ఆరు మూల విలువలు: సేవ, సామాజిక న్యాయం, వ్యక్తి గౌరవం–విలువ, మానవ సంబంధాల ప్రాముఖ్యం, నిజాయితీ (integrity), సామర్థ్యం (competence). ఆరు రంగాల్లో నైతిక ప్రమాణాలు: క్లయింట్ల పట్ల, సహోద్యోగుల పట్ల, ఆచరణ వ్యవస్థల్లో, వృత్తి నిపుణులుగా, వృత్తి పట్ల, విస్తృత సమాజం పట్ల బాధ్యతలు.
ఐఎఫ్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ–ఐఏఎస్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ ప్రపంచ సామాజిక కార్య నైతిక సూత్రాల ప్రకటన (Global Social Work Statement of Ethical Principles): 2018 (2004 ప్రకటన స్థానంలో): మానవ గౌరవం, మానవ హక్కులు, సామాజిక న్యాయం, స్వయం నిర్ణయాధికారం, భాగస్వామ్యం, గోప్యత–ఏకాంతత, ప్రజలను సంపూర్ణ వ్యక్తులుగా చూడటం, సాంకేతికత–సామాజిక మాధ్యమాల నైతిక వినియోగం, వృత్తిపరమైన నిజాయితీ.
భారతదేశం: వృత్తిపర సామాజిక కార్యకర్తల నైతిక ప్రకటన (Declaration of Ethics for Professional Social Workers) (1997), టిస్ (TISS) నాయకత్వంలో జరిగిన జాతీయ సంప్రదింపుల ద్వారా రూపొందింది. ఇది స్వచ్ఛందమైనది: నియమావళిని అమలు చేసే చట్టబద్ధ మండలి భారతదేశంలో లేదు (2026).
వృత్తిపరమైన సంబంధం: ఉద్దేశపూర్వకం, పరిమిత కాలం, క్లయింట్ కేంద్రితం, కార్యకర్త జ్ఞానం–నైతికతతో నియంత్రించబడేది; దీని పునాది సత్సంబంధం (rapport) (పరస్పర నమ్మకం).
సహానుభూతి (empathy) = నిష్పాక్షికతను కోల్పోకుండా క్లయింట్ భావాలను అతని దృష్టికోణం నుంచి అర్థం చేసుకోవడం; సానుభూతి (sympathy) = భావాన్ని పంచుకోవడం లేదా జాలిపడటం, ఇది విచక్షణను మసకబారుస్తుంది. సామాజిక కార్యకర్తలు సహానుభూతిని ఉపయోగిస్తారు.
కార్ల్ రోజర్స్ (Carl Rogers) (క్లయింట్ కేంద్రిత చికిత్స): మూల పరిస్థితులు సహానుభూతి, నిజాయితీ–పొందిక (genuineness, congruence), బేషరతు సానుకూల ఆదరణ (unconditional positive regard).

వివరణ

1. విలువలు, సూత్రాలు, నైతికత: ఒక గొలుసు.

విలువ అంటే ఏది మంచిదో లేదా ఏది కోరదగినదో అనే నమ్మకం (ప్రతి వ్యక్తికీ విలువ ఉంది).
సూత్రం అంటే ఒక విలువ నుంచి పుట్టే కార్యాచరణ నియమం (క్లయింట్‌ను అంగీకరించు; తీర్పు చెప్పకు).
నైతికత (ethics) అంటే సరైన వృత్తిపర ప్రవర్తనకు ప్రమాణాలు; ఇవి ఒక నియమావళిలో రాసి ఉంటాయి, కార్యకర్త క్లయింట్లకు, సహోద్యోగులకు, సంస్థకు, సమాజానికి ఏమి రుణపడి ఉన్నాడో చెబుతాయి.

2. సామాజిక కార్య మూల విలువలు (భారతీయ గ్రంథాల్లోని సాధారణ జాబితా):

ప్రతి వ్యక్తికీ సహజంగా ఉండే విలువ, గౌరవం;
స్వయం నిర్ణయాధికారం, స్వయం సహాయం;
సమాన అవకాశం, సామాజిక న్యాయం;
సామాజిక బాధ్యత: సమాజం పట్ల వ్యక్తికి, వ్యక్తి పట్ల సమాజానికి;
ప్రజాస్వామ్య, మానవతా విలువలు; వైవిధ్యం పట్ల గౌరవం; మానవ హక్కులు.

3. ఆచరణలో ఏడు సూత్రాలు (ఒక ప్రొబేషన్ ఉదాహరణ).

వ్యక్తిగతీకరణ: దొంగతనం ఆరోపణ ఉన్న ఇద్దరు బాలురకు వేర్వేరు ప్రణాళికలు: ఒకడు ఆహారం కోసం దొంగిలించాడు, మరొకడు ముఠాతో కలిసి.
భావాల ఉద్దేశపూర్వక వ్యక్తీకరణ: కార్యకర్త క్లయింట్ కోపాన్ని లేదా భయాన్ని బయటకు చెప్పనిస్తాడు, ఒక ఉద్దేశంతో (అర్థం చేసుకుని సహాయపడటానికి).
నియంత్రిత భావోద్వేగ ప్రమేయం: కార్యకర్త సున్నితంగా ఉంటాడు, అర్థం చేసుకుంటాడు, భావంతో ప్రతిస్పందిస్తాడు, కానీ భావోద్వేగాలకు కొట్టుకుపోడు.
అంగీకారం: నేరాన్ని ఆమోదించకపోయినా క్లయింట్‌ను ఒక వ్యక్తిగా గౌరవిస్తారు.
తీర్పు చెప్పని వైఖరి: దోషం లేదా నిందను కార్యకర్త నిర్ణయించడు; అది న్యాయస్థానం పని.
క్లయింట్ స్వయం నిర్ణయాధికారం: న్యాయస్థానం విధించిన ప్రొబేషన్ షరతుల లోపల, వాస్తవిక ఎంపికల్లో (ఏ శిక్షణ కోర్సు, ఎక్కడ నివసించాలి) క్లయింట్ ఎంచుకుంటాడు.
గోప్యత: క్లయింట్ ప్రయోజనం కోసం మాత్రమే, తెలుసుకోవాల్సిన వారికే సమాచారం పంచుతారు; నివేదికలు న్యాయస్థానానికి వెళ్తాయని క్లయింట్‌కు ముందుగానే చెబుతారు.

4. భారతీయ జాబితాల్లోని ఇతర సూత్రాలు.

సమాచార మార్పిడి: మాటలతో, మాటలు లేకుండా స్పష్టమైన రెండు వైపుల మార్పిడి; కార్యకర్త చురుకుగా వింటాడు.
భాగస్వామ్యం: తన సమస్యను గుర్తించడంలో, పరిష్కరించడంలో క్లయింట్ పాల్గొంటాడు.
సామాజిక పనితీరు / వనరులు: కుటుంబం, సంస్థ, సముదాయ వనరులను ఉపయోగించడం, క్లయింట్‌ను వాటితో అనుసంధానించడం.

5. వృత్తిపరమైన సంబంధం.

ఇది క్లయింట్ ప్రయోజనం కోసమే ఉంటుంది, దీనికి ఒక ఉద్దేశం ఉంటుంది, ఉద్దేశం నెరవేరగానే ముగుస్తుంది, కార్యకర్త జ్ఞానం నుంచి, సంస్థ ఆదేశం నుంచి వచ్చే అధికారం దీనికి ఉంటుంది.
ఇది స్నేహం లాంటిది కాదు: కార్యకర్త ద్వంద్వ సంబంధాలను (dual relationships) (క్లయింట్లతో వ్యాపార, ప్రేమ లేదా సామాజిక బంధాలు), హద్దులను (boundaries) మసకబార్చే బహుమతులు, ఉపకారాలను నివారిస్తాడు.
బదిలీ భావన (Transference): క్లయింట్ వేరొకరి (తల్లిదండ్రులు) పట్ల ఉన్న భావాలను కార్యకర్త మీదకు మళ్లిస్తాడు. ప్రతి-బదిలీ భావన (Countertransference): క్లయింట్ పట్ల కార్యకర్తకు కలిగే సొంత భావాలు. రెండింటినీ గుర్తించి, నిర్వహించాలి.
క్లయింట్ సమస్యల పరిష్కారంలో వ్యక్తుల మధ్య సంబంధమే సాధ్యపరిచే అంశం; అందుకే సంబంధాన్ని వ్యక్తిగత సేవా కార్యానికి "ఆత్మ" అంటారు (2023 నిశ్చితం–కారణం ఇతివృత్తం).

6. నైతిక నియమావళులు: వాటిలో ఏముంటుంది.

నియమావళి	సంవత్సరం	ముఖ్య లక్షణాలు
ఎన్‌ఏఎస్‌డబ్ల్యూ (అమెరికా)	1960; 1996; సవరణ 2021	6 మూల విలువలు; 6 రంగాల్లో ప్రమాణాలు
ఐఎఫ్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ–ఐఏఎస్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ ప్రపంచ ప్రకటన	2018 (అంతకుముందు 2004)	9 సూత్రాలు; మానవ హక్కులు, సామాజిక న్యాయం
నైతిక ప్రకటన (భారతదేశం)	1997	టిస్ నాయకత్వం; స్వచ్ఛందం, చట్టబద్ధ సంస్థ లేదు

అన్నింటిలోనూ ఉమ్మడి నైతిక విధులు: క్లయింట్ ప్రయోజనానికి సేవ చేయడం, సమాచారంతో కూడిన సమ్మతి (informed consent) పొందడం, గోప్యత పాటించడం, ప్రయోజన సంఘర్షణలను నివారించడం, సమర్థంగా ఉంటూ నేర్చుకుంటూ ఉండటం, సహోద్యోగులను గౌరవించడం, సామాజిక న్యాయం కోసం పనిచేయడం, అనైతిక ప్రవర్తనను నివేదించడం.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "వ్యక్తిగత సేవా కార్య సంబంధానికి ఏడు సూత్రాలను మేరీ రిచ్‌మండ్ (Mary Richmond) ఇచ్చారు." ✓ ఫెలిక్స్ బీస్టెక్ (1957). రిచ్‌మండ్ సామాజిక నిర్ధారణ (Social Diagnosis) (1917) రాశారు.
✗ "తీర్పు చెప్పే వైఖరి సామాజిక కార్య సూత్రం." ✓ తీర్పు చెప్పని వైఖరి సూత్రం.
✗ "అంగీకారం అంటే క్లయింట్ ప్రవర్తనను ఆమోదించడం." ✓ అంటే వ్యక్తిని అంగీకరించడం, తప్పుడు చర్యను కాదు.
✗ "గోప్యత సంపూర్ణమైనది." ✓ ఇది సాపేక్షమైనది: చట్టం, న్యాయస్థాన ఆదేశాలు, హాని ప్రమాదం దాన్ని పరిమితం చేస్తాయి.
✗ "స్వయం నిర్ణయాధికారానికి పరిమితి లేదు." ✓ సామర్థ్యం, చట్టం, హాని, సంస్థ విధి దాన్ని పరిమితం చేస్తాయి.
✗ "సామాజిక కార్యకర్తలు సానుభూతి చూపాలి." ✓ వారు సహానుభూతి చూపుతారు: నిష్పాక్షికతను కోల్పోకుండా అర్థం చేసుకోవడం.
✗ "ఎన్‌ఏఎస్‌డబ్ల్యూ నియమావళిని మొదట 1996లో ఆమోదించారు." ✓ మొదటి నియమావళి 1960; ప్రస్తుత నియమావళి 1996లో ఆమోదం పొంది, 2021లో సవరించబడింది.
✗ "ఎన్‌ఏఎస్‌డబ్ల్యూకు ఐదు మూల విలువలు." ✓ ఆరు: సేవ, సామాజిక న్యాయం, వ్యక్తి గౌరవం–విలువ, మానవ సంబంధాల ప్రాముఖ్యం, నిజాయితీ, సామర్థ్యం.

త్వరిత పునశ్చరణ

బీస్టెక్ 1957, వ్యక్తిగత సేవా కార్య సంబంధం: 7 సూత్రాలు.
వ్యక్తిగతీకరణ, భావాల ఉద్దేశపూర్వక వ్యక్తీకరణ, నియంత్రిత భావోద్వేగ ప్రమేయం.
అంగీకారం, తీర్పు చెప్పని వైఖరి, స్వయం నిర్ణయాధికారం, గోప్యత.
భారతీయ జాబితాల్లో అదనంగా: సమాచార మార్పిడి, భాగస్వామ్యం; "తీర్పు చెప్పే వైఖరి" సూత్రం కాదు.
ఎన్‌ఏఎస్‌డబ్ల్యూ నియమావళి 1960 → 1996 → 2021; ఆరు మూల విలువలు (సేవ, సామాజిక న్యాయం, గౌరవం, సంబంధాలు, నిజాయితీ, సామర్థ్యం).
ఐఎఫ్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ–ఐఏఎస్‌ఎస్‌డబ్ల్యూ నైతిక సూత్రాలు 2018; భారత నైతిక ప్రకటన 1997 (టిస్ నాయకత్వం).
సహానుభూతి, సానుభూతి కాదు; రోజర్స్: సహానుభూతి, నిజాయితీ, బేషరతు సానుకూల ఆదరణ.
గోప్యత, స్వయం నిర్ణయాధికారం సాపేక్షమైనవి; పోక్సో సె.19 నివేదించే బాధ్యత, సె.21 శిక్ష.
లోవెన్‌బర్గ్–డోల్గాఫ్ జల్లెడ: ప్రాణ రక్షణకే మొదటి స్థానం.
బదిలీ భావన (క్లయింట్ → కార్యకర్త); ప్రతి-బదిలీ భావన (కార్యకర్త → క్లయింట్).

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

గోప్యతకు పరిమితులు. చట్టం లేదా భద్రత కోరినప్పుడు కార్యకర్త గోప్యతను వదలాలి. భారతదేశంలో పోక్సో చట్టం (POCSO Act) 2012 సెక్షన్ 19 ప్రకారం బాలలపై లైంగిక నేరం గురించి తెలిసిన ఏ వ్యక్తి అయినా దాన్ని ప్రత్యేక బాల పోలీసు విభాగానికి (Special Juvenile Police Unit) లేదా స్థానిక పోలీసులకు నివేదించాలి; నివేదించకపోవడాన్ని సెక్షన్ 21 శిక్షిస్తుంది. అమెరికాలో టరాసాఫ్ (Tarasoff) కేసు (కాలిఫోర్నియా సుప్రీంకోర్టు, 1976) క్లయింట్ తీవ్రంగా బెదిరించిన వ్యక్తిని హెచ్చరించే/రక్షించే బాధ్యతను (duty to warn/protect) సృష్టించింది. న్యాయస్థాన ఆదేశాలు, శిక్షకు ముందు నివేదికలు (pre-sentence reports) మరికొన్ని పరిమితులు.
రెండు విలువలు ఢీకొన్నప్పుడు (స్వయం నిర్ణయాధికారం vs ప్రాణ రక్షణ) నైతిక సందిగ్ధతలు తలెత్తుతాయి. లోవెన్‌బర్గ్, డోల్గాఫ్ నైతిక సూత్రాల జల్లెడ (Loewenberg and Dolgoff's Ethical Principles Screen) వాటికి ప్రాధాన్య క్రమం ఇస్తుంది: (1) ప్రాణ రక్షణ; (2) సమానత్వం, న్యాయమైన వ్యవహారం; (3) స్వయంప్రతిపత్తి, స్వేచ్ఛ; (4) కనిష్ఠ హాని; (5) జీవన నాణ్యత; (6) ఏకాంతత, గోప్యత; (7) సత్యసంధత, పూర్తి వెల్లడి. పై స్థాయి సూత్రం కింది స్థాయి సూత్రంపై గెలుస్తుంది.
అనిచ్ఛా క్లయింట్లు (Involuntary clients). ప్రొబేషనర్లు, ఖైదీలు, గృహాల్లోని బాలలు కార్యకర్తను ఎంచుకోలేదు. అప్పుడు స్వయం నిర్ణయాధికారం న్యాయస్థానం లేదా చట్టం విధించిన షరతుల లోపలే ఉంటుంది; సహాయం చేయడం, పర్యవేక్షించడం అనే ద్వంద్వ పాత్ర (సంరక్షణ, నియంత్రణ) గురించి కార్యకర్త బహిరంగంగా ఉంటాడు.
బీస్టెక్ నమూనా ఒకరికొకరు, చికిత్సా సందర్భాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. తర్వాతి విమర్శకులు అణచివేత-వ్యతిరేక, హక్కుల ఆధారిత నైతికతను చేర్చారు; ఇది వ్యక్తి సర్దుకుపోవడానికి సహాయపడటమే కాకుండా అన్యాయమైన వ్యవస్థలను సవాలు చేయమని కార్యకర్తను కోరుతుంది.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.