కంపెనీ పాలన: రెగ్యులేటింగ్ చట్టం 1773 నుంచి చార్టర్ చట్టం 1853 వరకు

వివరణ

చట్టం వారీగా

1781 సవరణ చట్టం వివరంగా

• అధికార హోదాలో చేసిన చర్యల విషయంలో గవర్నర్ జనరల్, మండలిని సుప్రీంకోర్టు పరిధి నుంచి మినహాయించారు. అధికారిక చర్యలకు కంపెనీ ఉద్యోగులకు కూడా మినహాయింపు లభించింది.
• రెవెన్యూ వ్యవహారాలు, రెవెన్యూ వసూలు నుంచి వచ్చే వివాదాలను కోర్టు అధికార పరిధి నుంచి తొలగించారు.
• కలకత్తా నివాసులందరిపై కోర్టుకు అధికార పరిధి ఉంది.
• హిందువులు, ముస్లింల కేసులను ప్రతివాది వ్యక్తిగత చట్టం ప్రకారం తీర్పు చెప్పాలి.
• ప్రావిన్సు కోర్టుల నుంచి అప్పీళ్లు సుప్రీంకోర్టుకు కాకుండా గవర్నర్ జనరల్-ఇన్-కౌన్సిల్‌కు వెళ్లేవి.
• ప్రావిన్సు కోర్టులు, మండళ్ల కోసం గవర్నర్ జనరల్-ఇన్-కౌన్సిల్ నిబంధనలు రూపొందించవచ్చు.

చార్టర్ చట్టం, 1813

• భారత వ్యాపారంపై కంపెనీ గుత్తాధిపత్యాన్ని రద్దు చేసింది; బ్రిటిష్ వ్యాపారులందరూ వ్యాపారం చేయవచ్చు, కానీ తేయాకు వ్యాపారం, చైనా వ్యాపారం కంపెనీకే ఉండిపోయాయి.
• కంపెనీ భూభాగాలపై బ్రిటిష్ కిరీటం సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించింది.
• క్రైస్తవ మిషనరీలు భారతదేశానికి రావడానికి అనుమతించింది.
• భారతీయుల విద్య కోసం ఏటా లక్ష రూపాయలు కేటాయించింది.
• సుప్రీంకోర్టు అధికార పరిధిలోని వ్యక్తులపై పన్నులు విధించడానికి స్థానిక ప్రభుత్వాలకు అనుమతి ఇచ్చింది.

చార్టర్ చట్టం, 1833

• కేంద్రీకరణ వైపు చివరి అడుగు. భారత గవర్నర్ జనరల్‌కు పౌర, సైనిక అధికారాలన్నీ దక్కాయి. ఆయన ప్రభుత్వాన్ని భారత ప్రభుత్వం అని పిలవడం మొదలైంది.
• బొంబాయి, మద్రాసు గవర్నర్లు తమ శాసన అధికారాలను కోల్పోయారు. మొత్తం బ్రిటిష్ పాలిత ప్రాంతాలకు (British India) గవర్నర్ జనరల్ ఒక్కరే చట్టాలు చేసేవారు.
• ఈ చట్టం కింద చేసిన చట్టాలను యాక్ట్‌లు (Acts) అన్నారు. అంతకుముందు చట్టాలను రెగ్యులేషన్లు (Regulations) అనేవారు.
• వాణిజ్య సంస్థగా కంపెనీ కార్యకలాపాలను ముగించింది. అది పూర్తిగా పరిపాలనా సంస్థగా మారి, భూభాగాలను బ్రిటిష్ కిరీటం తరఫున ధర్మకర్తగా నిర్వహించింది.
• మండలికి నాలుగో సభ్యుడిగా ఒక న్యాయ సభ్యుడు (law member) చేరారు. మొదటివారు మెకాలే.
• మతం, జన్మస్థలం, వంశం లేదా రంగు కారణంగా మాత్రమే ఏ భారతీయుడినీ కంపెనీలోని ఏ పదవి నుంచీ దూరం పెట్టకూడదని ఈ చట్టం చెప్పింది.
• సివిల్ ఉద్యోగుల ఎంపికకు బహిరంగ పోటీని ఇది ప్రతిపాదించింది. కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ వ్యతిరేకించడంతో అది అమలు కాలేదు.

చార్టర్ చట్టం, 1853

• మండలి శాసన, కార్యనిర్వాహక విధులను వేరు చేసింది. చట్టాల తయారీ కోసం శాసన కౌన్సిలర్లు అనే ఆరుగురు కొత్త సభ్యులను చేర్చారు.
• ఈ భారత (కేంద్ర) శాసన మండలి బ్రిటిష్ విధానాన్ని అనుసరిస్తూ చిన్న పార్లమెంటులా పనిచేసింది.
• స్థానిక ప్రాతినిధ్యం: ఆరుగురు శాసన కౌన్సిలర్లలో నలుగురిని మద్రాసు, బొంబాయి, బెంగాల్, ఆగ్రా ప్రావిన్సు ప్రభుత్వాలు నియమించాయి.
• సివిల్ సర్వీస్‌కు బహిరంగ పోటీ మొదలైంది, భారతీయులు కూడా పాల్గొనవచ్చు. భారత సివిల్ సర్వీస్‌పై మెకాలే కమిటీ 1854లో ఏర్పాటైంది.
• న్యాయ సభ్యుడు ఓటు హక్కుతో పూర్తి సభ్యుడయ్యారు.
• కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ సభ్యుల సంఖ్యను 24 నుంచి 18కి తగ్గించారు; వారిలో 6 మందిని బ్రిటిష్ కిరీటం నామినేట్ చేయాలి.
• కంపెనీ తన భూభాగాలను బ్రిటిష్ కిరీటం తరఫున ధర్మకర్తగా కొనసాగించింది, కానీ గత చార్టర్లలా (ఒక్కొక్కటీ 20 ఏళ్లు అమల్లో ఉండేది) ఏ కాలపరిమితీ నిర్ణయించలేదు.