భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం, 1947 – APPSC Group 2 తెలుగు నోట్స్

ముఖ్య వాస్తవాలు

1947 ఫిబ్రవరి 20: బ్రిటిష్ ప్రధానమంత్రి క్లెమెంట్ అట్లీ (Clement Attlee) బ్రిటిష్ పాలన 1948 జూన్ 30 నాటికి ముగుస్తుందని ప్రకటించారు.
1947 జూన్ 3: లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్ (Lord Mountbatten) దేశ విభజన ప్రణాళికను (మౌంట్‌బాటన్ ప్రణాళిక) ప్రకటించారు. కాంగ్రెస్, ముస్లిం లీగ్ దీనిని అంగీకరించాయి.
ఈ చట్టాన్ని బ్రిటిష్ పార్లమెంటు ఆమోదించింది. 1947 జూలై 18న దీనికి రాజ ఆమోదం (royal assent) లభించింది.
భారతదేశం 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్యం పొందింది.
ఇది రెండు స్వతంత్ర డొమినియన్లను ఏర్పాటు చేసింది: భారత్, పాకిస్తాన్. ప్రతి డొమినియన్ బ్రిటిష్ కామన్వెల్త్ (British Commonwealth) నుంచి వైదొలగవచ్చు.
ఇది వైస్రాయ్ (Viceroy) పదవిని రద్దు చేసింది. ప్రతి డొమినియన్‌కు ఒక గవర్నర్ జనరల్ (Governor-General) ఉంటారు. ఆ డొమినియన్ కేబినెట్ సలహాపై బ్రిటిష్ రాజు ఆయనను నియమిస్తారు.
ఇది భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి (Secretary of State for India) పదవిని రద్దు చేసింది.
స్వదేశీ సంస్థానాలపై (princely states) బ్రిటిష్ సార్వభౌమ ఆధిపత్యం (paramountcy) రద్దయింది. సంస్థానాలు భారత్‌లో గానీ పాకిస్తాన్‌లో గానీ చేరవచ్చు, లేదా స్వతంత్రంగా ఉండవచ్చు.
ప్రతి డొమినియన్ రాజ్యాంగ పరిషత్ (Constituent Assembly) ఏ రాజ్యాంగాన్నైనా రూపొందించవచ్చు. స్వాతంత్ర్య చట్టంతో సహా ఏ బ్రిటిష్ చట్టాన్నైనా రద్దు చేయవచ్చు.
స్వతంత్ర భారత మొదటి గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్. సి. రాజగోపాలాచారి చివరి గవర్నర్ జనరల్; ఈ పదవి చేపట్టిన ఏకైక భారతీయుడు ఆయనే.

వివరణ

ప్రధాన నిబంధనలు

బ్రిటిష్ అధికారం ముగింపు. 1947 ఆగస్టు 15 నుంచి భారతదేశంపై బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఎలాంటి బాధ్యత లేదు. ఆ తేదీ తర్వాత ఆమోదించిన ఏ బ్రిటిష్ చట్టమూ ఒక డొమినియన్‌కు వర్తించదు, ఆ డొమినియన్ శాసన వ్యవస్థ దానిని స్వీకరిస్తే తప్ప.
రాజ్యాంగ పరిషత్తులు. ప్రతి పరిషత్తుకు రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించి ఆమోదించే అధికారం లభించింది. కొత్త రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చే వరకు డొమినియన్ శాసన వ్యవస్థ (dominion legislature)గా పనిచేసే అధికారం కూడా లభించింది.
తాత్కాలిక ప్రభుత్వం. కొత్త రాజ్యాంగం వచ్చే వరకు ప్రతి డొమినియన్, దాని ప్రావిన్సుల పాలన అవసరమైన మార్పులతో భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1935 (Government of India Act, 1935) ప్రకారం సాగాలి.
రాజు అధికారాలు. బిల్లులను వీటో చేసే హక్కును, బిల్లులను తన ఆమోదం కోసం ఉంచాలని కోరే హక్కును బ్రిటిష్ రాజు కోల్పోయారు. రాజు పేరిట ఏ బిల్లుకైనా గవర్నర్ జనరల్ ఆమోదం తెలపవచ్చు.
రాజ్యాంగబద్ధ అధిపతులు. భారత గవర్నర్ జనరల్, ప్రావిన్సుల గవర్నర్లు తమ మంత్రుల సలహా మేరకు వ్యవహరించాలి.
బిరుదు తొలగింపు. రాజుకు ఉన్న "భారత చక్రవర్తి" (Emperor of India) బిరుదును తొలగించారు.
సివిల్ సర్వీసులు. భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి సివిల్ సర్వీసులకు నియామకాలు చేయడం, పోస్టుల రిజర్వేషన్ ముగిశాయి. 1947 ఆగస్టు 15కు ముందు నియమితులైన వారికి వారి ప్రయోజనాలు కొనసాగాయి.
గిరిజన ప్రాంతాలు. గిరిజన ప్రాంతాలతో బ్రిటిష్ ఒప్పందాలు కూడా రద్దయ్యాయి.

స్వతంత్ర భారత మొదటి కేబినెట్ (1947)

సభ్యుడు	శాఖ
జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ	ప్రధానమంత్రి; విదేశీ వ్యవహారాలు, కామన్వెల్త్ సంబంధాలు; శాస్త్రీయ పరిశోధన
సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్	హోం; సమాచార, ప్రసార; సంస్థానాలు
డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్	ఆహారం, వ్యవసాయం
మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్	విద్య
డా. జాన్ మథాయ్	రైల్వేలు, రవాణా
ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి	ఆర్థిక శాఖ
డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్	న్యాయ శాఖ
జగ్జీవన్ రామ్	కార్మిక శాఖ
సర్దార్ బల్దేవ్ సింగ్	రక్షణ
రాజకుమారి అమృత్ కౌర్	ఆరోగ్యం
సి.హెచ్. భాభా	వాణిజ్యం
రఫీ అహ్మద్ కిద్వాయ్	కమ్యూనికేషన్లు (Communications)
డా. శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ	పరిశ్రమలు, సరఫరాలు
ఎన్.వి. గాడ్గిల్	నిర్మాణ పనులు, గనులు, విద్యుత్

లోతైన విశ్లేషణ

తాత్కాలిక ప్రభుత్వం నుంచి స్వాతంత్ర్యం వరకు

తాత్కాలిక ప్రభుత్వం (Interim Government) 1946 సెప్టెంబర్ 2న ఏర్పడింది. నెహ్రూ వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలి (Executive Council)కి ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. ముస్లిం లీగ్ 1946 అక్టోబర్‌లో చేరింది.
లీగ్ రాజ్యాంగ పరిషత్‌ను బహిష్కరించింది. క్యాబినెట్ మిషన్ (Cabinet Mission) పథకం విఫలమైంది. దీంతో అట్లీ గడువు ప్రకటన, ఆ తర్వాత జూన్ 3 ప్రణాళిక వచ్చాయి.
ఈ ప్రణాళిక ప్రకారం బెంగాల్, పంజాబ్ శాసనసభలు రెండు భాగాలుగా సమావేశమై ఆ ప్రావిన్సుల విభజనకు ఓటు వేశాయి. వాయవ్య సరిహద్దు ప్రావిన్సు (North-West Frontier Province), సిల్హెట్లలో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు జరిగాయి. సర్ సిరిల్ రాడ్‌క్లిఫ్ (Sir Cyril Radcliffe) నేతృత్వంలోని సరిహద్దు కమిషన్లు (Boundary Commissions) సరిహద్దులను గీశాయి.
అధికార బదిలీ తేదీని 1948 జూన్ నుంచి 1947 ఆగస్టు 15కు ముందుకు జరిపారు.

రాజ్యాంగ పరిషత్‌పై ప్రభావం

అది పూర్తి సార్వభౌమ సంస్థగా మారింది. భారతదేశం కోసం బ్రిటిష్ పార్లమెంటు చేసిన ఏ చట్టాన్నైనా మార్చే స్వేచ్ఛ దానికి లభించింది.
అది స్వతంత్ర భారత మొదటి పార్లమెంటు (డొమినియన్ శాసన వ్యవస్థ) అయింది. శాసన వ్యవస్థగా సమావేశమైనప్పుడు జి.వి. మావళంకర్ అధ్యక్షత వహించారు; రాజ్యాంగ నిర్మాణ సంస్థగా సమావేశమైనప్పుడు డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్ అధ్యక్షత వహించారు.
పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లిన ప్రాంతాల ముస్లిం లీగ్ సభ్యులు వైదొలిగారు. పరిషత్ సభ్యుల సంఖ్య 389 (ప్రణాళిక ప్రకారం) నుంచి 299కి తగ్గింది.

ప్రకటన స్థాయి అంశాలు

సార్వభౌమ ఆధిపత్యం రద్దయింది; చట్టం దానిని భారత్‌కు బదిలీ చేయలేదు. స్వదేశీ సంస్థానాలను చేరిక పత్రాల (Instruments of Accession) ద్వారా, తర్వాత విలీన ఒప్పందాల (merger agreements) ద్వారా ఏకీకృతం చేశారు.
ఈ చట్టం రాజ్యాంగాన్ని ఇవ్వలేదు. 1935 చట్టాన్ని తాత్కాలిక చట్రంగా అందించింది.
ఈ చట్టాన్ని 1950 జనవరి 26న రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 395 రద్దు చేసింది.
జిన్నా పాకిస్తాన్ మొదటి గవర్నర్ జనరల్ అయ్యారు.
మౌంట్‌బాటన్ 1948 జూన్ వరకు భారత గవర్నర్ జనరల్‌గా ఉన్నారు. తర్వాత రాజగోపాలాచారి బాధ్యతలు చేపట్టి 1950 జనవరి 26 వరకు కొనసాగారు. ఆ రోజు ఈ పదవి ముగిసి, రాష్ట్రపతి బాధ్యతలు చేపట్టారు.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "ఈ చట్టం స్వదేశీ సంస్థానాలపై బ్రిటిష్ సార్వభౌమ ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించింది." ✓ సార్వభౌమ ఆధిపత్యం రద్దయింది; సంస్థానాలు ఏ డొమినియన్‌లోనైనా చేరవచ్చు లేదా స్వతంత్రంగా ఉండవచ్చు.
✗ "మౌంట్‌బాటన్ ప్రణాళికను 1947 ఫిబ్రవరి 20న ప్రకటించారు." ✓ ఫిబ్రవరి 20 నాటిది అట్లీ ప్రకటన. ప్రణాళికను 1947 జూన్ 3న ప్రకటించారు.
✗ "సి. రాజగోపాలాచారి స్వతంత్ర భారత మొదటి గవర్నర్ జనరల్." ✓ మొదటి గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్. రాజగోపాలాచారి చివరి గవర్నర్ జనరల్, ఈ పదవి చేపట్టిన ఏకైక భారతీయుడు.
✗ "భారత స్వాతంత్ర్య చట్టాన్ని రాజ్యాంగ పరిషత్ ఆమోదించింది." ✓ దీనిని బ్రిటిష్ పార్లమెంటు ఆమోదించింది.
✗ "మొదటి కేబినెట్‌లో ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి రైల్వే శాఖను నిర్వహించారు." ✓ ఆయన ఆర్థిక శాఖను నిర్వహించారు. రైల్వేలు, రవాణా శాఖను జాన్ మథాయ్ నిర్వహించారు.
✗ "ఈ చట్టాన్ని మొదటి సవరణ రద్దు చేసింది." ✓ అసలు రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 395 దీనిని రద్దు చేసింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

అట్లీ: 1947 ఫిబ్రవరి 20; మౌంట్‌బాటన్ ప్రణాళిక: 1947 జూన్ 3.
రాజ ఆమోదం: 1947 జూలై 18; స్వాతంత్ర్యం: 1947 ఆగస్టు 15.
రెండు డొమినియన్లు; కామన్వెల్త్ నుంచి వైదొలగే స్వేచ్ఛ.
వైస్రాయ్, భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి పదవులు రద్దు; ప్రతి డొమినియన్‌కు ఒక గవర్నర్ జనరల్.
సార్వభౌమ ఆధిపత్యం రద్దు; సంస్థానాలకు ఎంపిక స్వేచ్ఛ.
రాజ్యాంగ పరిషత్: సార్వభౌమ సంస్థ; డొమినియన్ శాసన వ్యవస్థ కూడా.
మౌంట్‌బాటన్ మొదటి, రాజగోపాలాచారి చివరి గవర్నర్ జనరల్.
మొదటి కేబినెట్: చెట్టి ఆర్థికం, మథాయ్ రైల్వేలు, శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ పరిశ్రమలు, అమృత్ కౌర్ ఆరోగ్యం.
అధికరణం 395 ద్వారా రద్దు.

ఇంకా లోతుగా: మెయిన్స్ రాత (APPSC Group 2 సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం, 1947, సార్వభౌమాధికారాన్ని చట్టబద్ధంగా బదిలీ చేసింది. అది అధికారాన్ని భారతీయ సంస్థలకు అప్పగించింది, కానీ రెండు పెద్ద పనులను మిగిల్చింది: స్వదేశీ సంస్థానాల ఏకీకరణ, రాజ్యాంగ రచన.
విశ్లేషణ అంశాలు:
1. శాంతియుత చట్టబద్ధ బదిలీ. అధికారం పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా బదిలీ అయింది. దీనివల్ల చట్టాలు, పరిపాలన నిరంతరంగా కొనసాగాయి (1935 చట్టం, సివిల్ సర్వీసులు).
2. విభజన మూల్యం. హడావుడి గడువులు, రాడ్‌క్లిఫ్ రేఖ (Radcliffe Line) కారణంగా పెద్ద ఎత్తున హింస, స్థానభ్రంశం జరిగాయి.
3. సార్వభౌమ ఆధిపత్యం రద్దు. 500కు పైగా సంస్థానాలకు చట్టపరంగా ఎంపిక స్వేచ్ఛ వచ్చింది. పటేల్, వి.పి. మేనన్ చేరిక, విలీనం ద్వారా వాటిని ఏకం చేశారు.
4. వారధిగా డొమినియన్ హోదా. భారత్ 1950 జనవరి 26 వరకు డొమినియన్‌గా ఉంది. తర్వాత కామన్వెల్త్‌లో కొనసాగుతూనే గణతంత్ర రాజ్యంగా మారింది (లండన్ ప్రకటన, 1949).
5. రాజ్యాంగ స్వయంప్రతిపత్తి. స్వాతంత్ర్య చట్టాన్నే రద్దు చేసే అధికారం ఉండటం వల్ల భారత్ స్వదేశీ రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించుకుంది, పాత చట్టాలతో చట్టపరంగా స్పష్టంగా తెగతెంపులు చేసుకుంది (అధికరణం 395).
ముందున్న మార్గం / అనుసంధానం: రాజ్యాంగ పరిషత్ ద్వంద్వ పాత్రతో, సంస్థానాల ఏకీకరణతో (హైదరాబాద్, జునాగఢ్, జమ్మూ కశ్మీర్) అనుసంధానించండి.
ఉదాహరణ: 1947లో చేరని హైదరాబాద్‌ను 1948 సెప్టెంబర్‌లో పోలీసు చర్య (ఆపరేషన్ పోలో) తర్వాత ఏకీకృతం చేశారు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.