APPSC Paper I · Criminology · Crime in India
వ్యవస్థీకృత నేరాలు, ఉగ్రవాదం, సైబర్ నేరాలు
వ్యవస్థీకృత నేరం (organised crime) అంటే ఒక వ్యవస్థాగత ముఠా లాభం కోసం నిరంతరంగా చేసే నేరం (ఇప్పుడు బీఎన్‌ఎస్ (BNS) సెక్షన్ 111). ఉగ్రవాదం (terrorism) అంటే రాజకీయ లేదా సైద్ధాంతిక లక్ష్యం కోసం చేసే హింస (బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 113, చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల (నిరోధక) చట్టం, 1967 (UAPA)). సైబర్ నేరం కంప్యూటర్లను, నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించుకుంటుంది లేదా వాటినే లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది (ఐటీ చట్టం, 2000 (IT Act)). ఈ మూడూ తరచూ మాదకద్రవ్యాలు, అక్రమ రవాణా, ఉగ్రవాద నిధుల దగ్గర కలుస్తాయి. సైబర్ మోసాలు SCT-CY-02లో, సైబర్ చట్టాలు, సంస్థలు SCT-CY-03లో, మనీ లాండరింగ్, ఆర్థిక నేరాలు CR-CI-01లో ఉన్నాయి.
- APPSC Paper I
- 18 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- వ్యవస్థీకృత నేరం, బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 111 (2024 జూలై 1 నుంచి అమలు; ఐపీసీ (IPC)లో ఇలాంటి నేరం లేదు):
- ఒక వ్యవస్థీకృత నేర ముఠా (organised crime syndicate) సభ్యుడు లేదా ఆ ముఠా తరఫున చేసే నిరంతర చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపం (continuing unlawful activity) (కిడ్నాప్, దోపిడీ, వాహనాల దొంగతనం, బలవంతపు వసూళ్లు, భూకబ్జా, సుపారీ హత్యలు, ఆర్థిక నేరాలు, సైబర్ నేరాలు, మనుషుల అక్రమ రవాణా, మాదకద్రవ్యాలు, ఆయుధాలు);
- హింస, బెదిరింపు, భయపెట్టడం, బలప్రయోగం లేదా ఇతర చట్టవ్యతిరేక మార్గాల ద్వారా, భౌతిక లేదా ఆర్థిక ప్రయోజనం కోసం;
- ముఠా: నిరంతర చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపం సాగించే ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వ్యక్తుల సమూహం;
- నిరంతర చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపం: 3 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శిక్ష పడే కాగ్నిజబుల్ నేరం; దీనిపై గత 10 సంవత్సరాల్లో ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఛార్జిషీట్లు దాఖలై, కోర్టు వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని ఉండాలి.
- శిక్ష (సెక్షన్ 111): మరణం సంభవిస్తే మరణశిక్ష లేదా యావజ్జీవం, జరిమానా ₹10 లక్షలకు తగ్గకుండా; లేకపోతే 5 సంవత్సరాల నుంచి యావజ్జీవం వరకు, జరిమానా ₹5 లక్షలకు తగ్గకుండా.
- చిన్న వ్యవస్థీకృత నేరం (petty organised crime), బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 112: ముఠా దొంగతనాలు, స్నాచింగ్, మోసం, టికెట్ల బ్లాక్ మార్కెటింగ్, అనధికార బెట్టింగ్ లేదా జూదం, పబ్లిక్ పరీక్షల ప్రశ్నపత్రాల అమ్మకం; 1 నుంచి 7 సంవత్సరాల శిక్ష, జరిమానా.
- ఉగ్రవాద చర్య (terrorist act), బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 113: భారతదేశ ఐక్యత, సమగ్రత, సార్వభౌమత్వం, భద్రత లేదా ఆర్థిక భద్రతకు ముప్పు కలిగించే చర్యలు, లేదా ప్రజల్లో భయోత్పాతం సృష్టించే చర్యలు; కేసును బీఎన్‌ఎస్ 113 కింద నమోదు చేయాలా, యూఏపీఏ కింద నమోదు చేయాలా అనేది సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (SP) కంటే తక్కువ కాని హోదా గల పోలీసు అధికారి నిర్ణయిస్తారు.
- బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 152: భారతదేశ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, సమగ్రతలకు ముప్పు కలిగించే చర్యలు (రాజద్రోహం (sedition), ఐపీసీ 124A స్థానంలో వచ్చింది).
- వ్యవస్థీకృత నేరాలపై రాష్ట్ర చట్టాలు: మకోకా (MCOCA), 1999 (మహారాష్ట్ర, ఆదర్శ నమూనా), కేకోకా (KCOCA), 2000 (కర్ణాటక), జీసీటీఓసీ (GCTOC) (గుజరాత్, 2015లో ఆమోదం, 2019 నుంచి అమలు).
- వోహ్రా కమిటీ (1993): నేరస్థులు, రాజకీయ నాయకులు, అధికారుల మధ్య అనుబంధం (వివరాలు CR-CI-01లో).
- పలెర్మో ఒప్పందం (Palermo Convention): అంతర్జాతీయ వ్యవస్థీకృత నేరాలపై ఐరాస ఒప్పందం (యూఎన్‌టీఓసీ (UNTOC)), 2000లో ఆమోదం, 2003 నుంచి అమలు; మనుషుల అక్రమ రవాణా, వలసదారుల స్మగ్లింగ్, తుపాకులుపై మూడు ప్రోటోకాల్స్. భారత్ దీనిని 2011లో ఆమోదించింది (ratified).
- మాదకద్రవ్య మార్గాలు: గోల్డెన్ క్రెసెంట్ (Golden Crescent: అఫ్గానిస్థాన్, ఇరాన్, పాకిస్థాన్), గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్ (Golden Triangle: మయన్మార్, లావోస్, థాయ్‌లాండ్); భారత్ ఈ రెండింటి మధ్య ఉంది.
- ప్రొబేషన్‌కు నిషేధం: ఎన్‌డీపీఎస్ (NDPS) చట్టం సెక్షన్ 33: అపరాధుల ప్రొబేషన్ చట్టం (Probation of Offenders Act), సీఆర్‌పీసీ 360 (ఇప్పుడు బీఎన్‌ఎస్‌ఎస్ 401) ఎన్‌డీపీఎస్ దోషులకు వర్తించవు; 18 ఏళ్ల లోపు వారు, వినియోగం (సెక్షన్ 27) కింద దోషులైనవారు, సెక్షన్ 26 కేసులు మినహాయింపు.
- ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాల వరుస: టాడా (TADA) 1985 (1995లో గడువు ముగిసింది) → పోటా (POTA) 2002 (2004లో రద్దు) → యూఏపీఏ, 1967; దీనికి 2004లో ఉగ్రవాద అధ్యాయం చేర్చారు.
- యూఏపీఏ ముఖ్య సెక్షన్లు: 15 ఉగ్రవాద చర్య; 16 శిక్ష (మరణం సంభవిస్తే మరణశిక్ష లేదా యావజ్జీవం); 17 ఉగ్రవాద చర్యకు నిధుల సేకరణ; 35 ఉగ్రవాద సంస్థల జాబితా (మొదటి షెడ్యూల్), 2019 నుంచి వ్యక్తుల జాబితా కూడా (నాలుగో షెడ్యూల్).
- యూఏపీఏ 2008 సవరణ (సెక్షన్ 43D): పోలీసు కస్టడీ 30 రోజుల వరకు; ఛార్జిషీట్ దాఖలుకు గడువు 90 రోజులు, దీనిని 180 రోజుల వరకు పొడిగించవచ్చు; ఆరోపణ ప్రాథమికంగా నిజమని (prima facie true) కనిపిస్తే బెయిల్ ఇవ్వరాదు (సెక్షన్ 43D(5)).
- ఎన్‌ఐఏ (NIA): జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ చట్టం, 2008 (26/11 ముంబై దాడుల తర్వాత); ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీ; 2019 సవరణ సైబర్ ఉగ్రవాదం (ఐటీ చట్టం 66F), మనుషుల అక్రమ రవాణా, పేలుడు పదార్థాలు, ఆయుధాల నేరాలు, విదేశాల్లో భారతీయులపై జరిగే నేరాలను చేర్చింది.
- ఉగ్రవాదానికి నిధులు (terrorist financing): నిధులు చట్టబద్ధ, చట్టవ్యతిరేక రెండు మార్గాల నుంచీ వస్తాయి (విరాళాలు, ధార్మిక సంస్థలు, వ్యాపారాలతో పాటు మాదకద్రవ్యాలు, బలవంతపు వసూళ్లు, నకిలీ కరెన్సీ).
- ఉగ్రవాద నిధుల నిరోధక ఒప్పందం (Terrorist Financing Convention): 1999 (ఐరాస); 9/11 తర్వాత ఐరాస భద్రతా మండలి తీర్మానం 1373 (2001) ఉగ్రవాద నిధులను నేరంగా పరిగణించాలని దేశాలను ఆదేశించింది.
- సీసీఐటీ (CCIT): 1996లో భారత్ ప్రతిపాదించిన అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాదంపై సమగ్ర ఒప్పందం (Comprehensive Convention on International Terrorism) ఇంకా ఆమోదం పొందలేదు; ఉగ్రవాదానికి ఐరాస అంగీకరించిన నిర్వచనం లేదు.
- సైబర్ నేరశాస్త్రం (cyber criminology): ఈ పదాన్ని, జర్నల్‌ను కె. జైశంకర్ ప్రారంభించారు (2007); ఆయన స్పేస్ ట్రాన్సిషన్ సిద్ధాంతం (space transition theory, 2008) ప్రజలు ఆన్‌లైన్‌లో ఎందుకు నేరాలు చేస్తారో వివరిస్తుంది.
- SCT-CY-03లో లేని ఐటీ చట్టం నేరాలు: 66 కంప్యూటర్ సంబంధిత నేరాలు (సెక్షన్ 43తో కలిపి, 3 సంవత్సరాల వరకు); 66B దొంగిలించిన కంప్యూటర్ వనరు; 67 అశ్లీల సమాచారం; 67A లైంగికంగా స్పష్టమైన సమాచారం; 67B బాలలపై లైంగిక వేధింపుల సమాచారం (child sexual abuse material); 72 గోప్యత ఉల్లంఘన; 66F సైబర్ ఉగ్రవాదం, యావజ్జీవం వరకు.
- ఐటీ చట్టం విధానం: సెక్షన్ 77B: 3 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శిక్ష ఉన్న నేరాలు కాగ్నిజబుల్, 3 సంవత్సరాల శిక్ష ఉన్న నేరం బెయిలబుల్; సెక్షన్ 78: ఇన్‌స్పెక్టర్ దర్యాప్తు చేయవచ్చు (2008 నుంచి; అంతకుముందు డీఎస్‌పీ).
- సైబర్ స్టాకింగ్ (cyber stalking): బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 78 (గతంలో ఐపీసీ 354D) ఒక మహిళ ఇంటర్నెట్, ఈమెయిల్ లేదా ఎలక్ట్రానిక్ సమాచారాన్ని గమనించడాన్ని నేరంగా పరిగణిస్తుంది.
వివరణ
1. నేరాన్ని "వ్యవస్థీకృతం" చేసేది ఏమిటి. పాఠ్యపుస్తకాలు హోవార్డ్ అబాదిన్‌స్కీ (Howard Abadinsky) పేర్కొన్న లక్షణాలను అనుసరిస్తాయి: ముఠా సైద్ధాంతికేతరమైనది (దానికి కావలసింది డబ్బు, ఒక ఆశయం కాదు), అంచెల వ్యవస్థ కలది, పరిమిత సభ్యత్వం కలది, సభ్యుల తర్వాత కూడా కొనసాగుతుంది, హింసను, లంచాన్ని ఉపయోగిస్తుంది, ప్రత్యేకీకరణ ద్వారా శ్రమ విభజన చేస్తుంది, ఒక వ్యాపారం లేదా ప్రాంతంపై ఏకస్వామ్యం కోరుకుంటుంది, సొంత నియమావళితో నడుస్తుంది (మాఫియా పాటించే ఒమెర్తా, అంటే మౌనం). డొనాల్డ్ క్రెసీ, 'దేశ సంపద దోపిడీ' (Theft of the Nation, 1969) గ్రంథంలో అమెరికన్ కోసా నోస్ట్రాను బాస్‌లు, అండర్‌బాస్‌లు, సైనికులు ఉండే "కుటుంబాల" దేశవ్యాప్త సమాఖ్యగా వర్ణించారు. ఇతర ప్రసిద్ధ ముఠాలు: యకూజా (జపాన్), ట్రయాడ్స్ (చైనా), కమోర్రా, ఎన్‌డ్రాంఘెటా (ఇటలీ), కొలంబియా, మెక్సికోల మాదకద్రవ్య కార్టెల్‌లు.
2. ప్రధాన కార్యకలాపాలు. మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణా, మనుషుల అక్రమ రవాణా, ఆయుధాల స్మగ్లింగ్, బలవంతపు వసూళ్లు, రక్షణ పేరిట దందాలు, సుపారీ హత్యలు, అక్రమ బెట్టింగ్, జూదం, భూకబ్జా, నకిలీల తయారీ, బంగారం, సరుకుల స్మగ్లింగ్; ఇప్పుడు వ్యవస్థీకృత కాల్ సెంటర్ల నుంచి నడిచే సైబర్ మోసాలు. ఆ తర్వాత ఆ డబ్బును లాండరింగ్ చేస్తారు (ప్లేస్‌మెంట్, లేయరింగ్, ఇంటిగ్రేషన్; CR-CI-01 చూడండి).
3. చట్టం ఎలా అందుకుంది.
| చట్టం | సంవత్సరం | ఏం చేస్తుంది |
|---|---|---|
| మకోకా | 1999 | మహారాష్ట్ర; వ్యవస్థీకృత నేరం అనే నేరం, సమాచార నిఘా (interception), ఎస్‌పీ హోదా అధికారుల ముందు ఒప్పుకోలు |
| యూఎన్‌టీఓసీ | 2000 | "వ్యవస్థీకృత నేర సమూహం" = 3 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వ్యక్తులు, ప్రయోజనం కోసం తీవ్ర నేరం |
| బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 111 | 2023 | వ్యవస్థీకృత నేరానికి మొదటి అఖిల భారత నేర నిర్వచనం |
| బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 112 | 2023 | చిన్న స్థాయి ముఠా నేరాలు (చిన్న వ్యవస్థీకృత నేరం) |
యూఎన్‌టీఓసీ ప్రకారం తీవ్ర నేరం (serious crime) అంటే కనీసం 4 సంవత్సరాల శిక్ష పడే నేరం. బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 111 ప్రేరేపించడం లేదా కుట్ర పన్నడం, ముఠాలో సభ్యత్వం, సభ్యుడికి ఆశ్రయం ఇవ్వడం, వ్యవస్థీకృత నేరం ద్వారా వచ్చిన ఆస్తిని కలిగి ఉండటంను కూడా శిక్షిస్తుంది.
4. మనుషుల అక్రమ రవాణా. రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 23 మానవ అక్రమ రవాణాను నిషేధిస్తుంది. బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 143 (గతంలో ఐపీసీ 370) వ్యక్తుల అక్రమ రవాణాను, సెక్షన్ 144 (గతంలో 370A) అక్రమ రవాణాకు గురైన వ్యక్తిని దోపిడీ చేయడాన్ని శిక్షిస్తాయి. అనైతిక రవాణా (నిరోధక) చట్టం, 1956 (Immoral Traffic (Prevention) Act; మొదట సీటా (SITA) అనేవారు; 1986లో పేరు మార్చారు) వ్యభిచారం కోసం జరిగే అక్రమ రవాణాను చూస్తుంది. జిల్లాల్లో మానవ అక్రమ రవాణా నిరోధక విభాగాలు (AHTUs) ఉంటాయి. పలెర్మో ఒప్పందంలోని అక్రమ రవాణా ప్రోటోకాల్ అంతర్జాతీయ నిర్వచనం ఇస్తుంది: చర్య (నియామకం, తరలింపు, ఆశ్రయం) + సాధనం (బలం, మోసం, బలవంతం) + ఉద్దేశం (దోపిడీ); బాలల విషయంలో సాధనాన్ని నిరూపించనవసరం లేదు.
5. ఉగ్రవాదం: నిర్వచనాలు, రకాలు. రాజకీయ, మత లేదా సైద్ధాంతిక లక్ష్యాన్ని బలవంతంగా సాధించేందుకు, భయం సృష్టించేందుకు పౌరులపై హింసను ప్రయోగించడం లేదా ప్రయోగిస్తామని బెదిరించడమే ఉగ్రవాదం. భారతీయ గ్రంథాల్లో పేర్కొనే రకాలు: జాతి-జాతీయవాద / వేర్పాటువాద ఉగ్రవాదం (ఈశాన్య ప్రాంతంలోని కొన్ని భాగాల్లో తిరుగుబాటు, 1980లలో పంజాబ్), మత ఉగ్రవాదం, వామపక్ష తీవ్రవాదం (నక్సలిజం; సీపీఐ (మావోయిస్ట్) నిషేధిత సంస్థ), ప్రభుత్వ ప్రాయోజిత సరిహద్దు ఆవలి ఉగ్రవాదం, నార్కో-ఉగ్రవాదం (మాదకద్రవ్యాల డబ్బుతో సాయుధ ముఠాలకు నిధులు), సైబర్ ఉగ్రవాదం.
| అంశం | వ్యవస్థీకృత నేరం | ఉగ్రవాదం |
|---|---|---|
| లక్ష్యం | లాభం | రాజకీయ / సైద్ధాంతిక మార్పు |
| ప్రచారం | తప్పించుకుంటుంది | కోరుకుంటుంది |
| హింస | ఒక సాధనం, పరిమితంగా ఉంచుతుంది | ఒక సందేశం, తరచూ పౌరులే లక్ష్యం |
| రాజ్యం పట్ల వైఖరి | అవినీతిపరం చేసి వాడుకుంటుంది | దాడి చేస్తుంది లేదా దాని స్థానాన్ని ఆక్రమించాలనుకుంటుంది |
ఈ రెండూ నేర-ఉగ్ర అనుబంధం (crime-terror nexus) దగ్గర కలుస్తాయి: ఉగ్రవాదులు నేర నెట్‌వర్క్‌ల నుంచి ఆయుధాలు, నిధులు (మాదకద్రవ్యాలు, నకిలీ కరెన్సీ, హవాలా) కొంటారు; నేర ముఠాలు వారికి సేవలు అమ్ముతాయి.
6. యూఏపీఏ, 1967 సంక్షిప్తంగా.
- చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల (వేర్పాటు, సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రశ్నించడం) నిరోధానికి 1967లో చేశారు; 2004: పోటా రద్దు తర్వాత ఉగ్రవాద నిబంధనలను ఇందులోకి తెచ్చారు; 2008 (26/11 తర్వాత): సెక్షన్ 43D కస్టడీ, బెయిల్ నియమాలు; 2012: ఆర్థిక భద్రత, నకిలీ కరెన్సీ చేర్చారు; 2019: వ్యక్తులను ఉగ్రవాదులుగా ప్రకటించవచ్చు, ఎన్‌ఐఏ డైరెక్టర్ జనరల్ ఆమోదంతో ఎన్‌ఐఏ ఆస్తులను జప్తు చేయవచ్చు, ఎన్‌ఐఏ ఇన్‌స్పెక్టర్లు దర్యాప్తు చేయవచ్చు.
- చట్టవ్యతిరేక సంఘాలను కేంద్రం ప్రకటిస్తుంది (సెక్షన్ 3); ఆ ప్రకటనను (సెక్షన్ 4) ఒక హైకోర్టు న్యాయమూర్తితో కూడిన ట్రిబ్యునల్ (సెక్షన్ 5) ధ్రువీకరిస్తుంది.
- స్వతంత్ర అధికార సంస్థ సాక్ష్యాలను సమీక్షించిన తర్వాత ప్రభుత్వం అనుమతి (sanction) ఇస్తేనే ప్రాసిక్యూషన్ జరుగుతుంది (సెక్షన్ 45).
- బెయిల్: ఎన్‌ఐఏ వర్సెస్ జహూర్ అహ్మద్ షా వటాలీ కేసు (NIA v. Zahoor Ahmad Shah Watali, 2019)లో సెక్షన్ 43D(5) కింద బెయిల్ దశలో కోర్టులు సాక్ష్యాలను లోతుగా తూకం వేయరాదని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది; భారత యూనియన్ వర్సెస్ కె.ఎ. నజీబ్ కేసు (Union of India v. K.A. Najeeb, 2021)లో, ఆ నిషేధం ఉన్నా విచారణ లేకుండా దీర్ఘకాల నిర్బంధం అధికరణం 21 కింద బెయిల్‌కు కారణం కాగలదని తీర్పు ఇచ్చింది.
7. ఉగ్రవాదానికి నిధులు. ఉగ్రవాద చర్యలకు లేదా ముఠాలకు నిధులు సేకరించడం లేదా అందించడమే ఉగ్రవాద నిధుల సమీకరణ. మనీ లాండరింగ్ డబ్బు మురికి మూలాన్ని దాచిపెడుతుంది; ఉగ్రవాద నిధుల సమీకరణలో స్వచ్ఛమైన డబ్బును మురికి ప్రయోజనం కోసం వాడవచ్చు, అందుకే దీనిని రివర్స్ మనీ లాండరింగ్ (reverse money laundering) అంటారు. మార్గాలు: హవాలా, ధార్మిక, లాభాపేక్ష లేని సంస్థల దుర్వినియోగం, నగదు కొరియర్లు, నకిలీ భారతీయ కరెన్సీ నోట్లు (FICN), వాణిజ్యం ద్వారా బదిలీలు, క్రౌడ్‌ఫండింగ్, క్రిప్టో ఆస్తులు. నియంత్రణలు: యూఏపీఏ సెక్షన్ 17, ఎఫ్‌ఐయూ-ఇండ్ (FIU-IND) ద్వారా పీఎంఎల్‌ఏ (PMLA) నివేదికలు, ఎఫ్‌ఏటీఎఫ్ (FATF) ప్రమాణాలు (CR-CI-01 చూడండి), ఎన్‌ఐఏకి చెందిన ఉగ్రవాద నిధులు, నకిలీ కరెన్సీ విభాగం (Terror Funding and Fake Currency cell). మూడో నో మనీ ఫర్ టెర్రర్ (No Money for Terror) మంత్రుల సదస్సుకు భారత్ న్యూఢిల్లీలో (2022 నవంబర్) ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
8. నేరశాస్త్రవేత్త దృష్టిలో సైబర్ నేరం.
- వర్గీకరణ: కంప్యూటర్ లక్ష్యంగా (హ్యాకింగ్, మాల్‌వేర్, ర్యాన్సమ్‌వేర్, డినైయల్ ఆఫ్ సర్వీస్), కంప్యూటర్ సాధనంగా (మోసం, సైబర్ స్టాకింగ్, బాలలపై వేధింపుల సమాచారం, సెక్స్‌టార్షన్), కంప్యూటర్ యాదృచ్ఛిక సాక్ష్యంగా (ఒక మాదకద్రవ్యాల వ్యాపారి ల్యాప్‌టాప్‌లోని రికార్డులు). మరో వర్గీకరణ: వ్యక్తులపై, ఆస్తిపై, రాజ్యం/సమాజంపై నేరాలు (సైబర్ ఉగ్రవాదం, సైబర్ యుద్ధం).
- లక్షణాలు: గుర్తింపు దాగి ఉండటం, సరిహద్దులు లేకపోవడం, తక్కువ ఖర్చు, తక్కువ ప్రమాదం, వేగం, ఒకేసారి అనేకమంది బాధితులు, చాలా పెద్ద నమోదుకాని నేరాల సంఖ్య (dark figure): చాలామంది బాధితులు ఫిర్యాదు చేయరు, పోలీసులకు అధికార పరిధి, డిజిటల్ సాక్ష్యం సమస్యలు ఎదురవుతాయి.
- నేరస్థులు: వైట్-హ్యాట్ (నైతిక), బ్లాక్-హ్యాట్ (నేరపూరిత), గ్రే-హ్యాట్ హ్యాకర్లు, స్క్రిప్ట్ కిడ్డీలు, హ్యాక్టివిస్టులు, సంస్థ లోపలి వ్యక్తులు, వ్యవస్థీకృత మోస ముఠాలు, ప్రభుత్వ మద్దతు ఉన్న సమూహాలు.
- సిద్ధాంతాలు: రొటీన్ యాక్టివిటీ సిద్ధాంతం (routine activity theory: ప్రేరేపిత నేరస్థుడు, అనువైన లక్ష్యం, సమర్థుడైన సంరక్షకుడు లేకపోవడం; CR-CB-05 చూడండి) ఫిషింగ్‌కు, మోసాలకు బాగా సరిపోతుంది; సాంఘిక అభ్యసనం (social learning, ఏకర్స్) ఆన్‌లైన్ బృందాల్లో నేర్చుకునే పైరసీ, హ్యాకింగ్‌లను వివరిస్తుంది; తటస్థీకరణ పద్ధతులు (techniques of neutralisation: "ఎవరికీ నిజంగా హాని జరగదు") డిజిటల్ పైరసీని వివరిస్తాయి (CR-CB-04 చూడండి).
- స్పేస్ ట్రాన్సిషన్ సిద్ధాంతం (జైశంకర్, 2008): భౌతిక ప్రపంచం నుంచి సైబర్ ప్రపంచంలోకి వెళ్లినప్పుడు మనుషులు భిన్నంగా ప్రవర్తిస్తారు. ముఖ్య భావనలు: ఆఫ్‌లైన్‌లో నేర ప్రవృత్తిని అణచుకునేవారు ఆన్‌లైన్‌లో దానిని అమలు చేయవచ్చు; గుర్తింపును మార్చుకునే వీలు (identity flexibility), విడదీసే అజ్ఞాతత్వం (dissociative anonymity), నిరోధక భయం లేకపోవడం నేరాలను ప్రోత్సహిస్తాయి; ఆఫ్‌లైన్ నేరస్థులు ఆన్‌లైన్‌కు, తిరిగి ఆఫ్‌లైన్‌కు మారవచ్చు; సైబర్ ప్రపంచపు బహిరంగ, సరిహద్దులు లేని స్వభావం దీనికి తోడ్పడుతుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం
- అత్యుత్తమ నక్సల్ వ్యతిరేక కమాండో దళం గ్రేహౌండ్స్‌ను 1989లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేశారు (స్థాపకుడు కె.ఎస్. వ్యాస్, ఐపీఎస్); అడవుల్లో శిక్షణ పొందిన చిన్న బృందాలతో కూడిన దాని నమూనాను ఇతర రాష్ట్రాలు అనుసరించాయి.
- ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వామపక్ష తీవ్రవాదం ఇప్పుడు ఎక్కువగా అల్లూరి సీతారామరాజు, సమీప జిల్లాల్లోని ఆంధ్ర-ఒడిశా సరిహద్దు (AOB) అడవులకే పరిమితమైంది; అక్కడి కేసులు యూఏపీఏ కింద నడుస్తాయి.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "ఐపీసీలో వ్యవస్థీకృత నేరానికి సాధారణ నేర నిర్వచనం ఉండేది." ✓ మొదటి అఖిల భారత నేర నిర్వచనం బీఎన్‌ఎస్ సెక్షన్ 111 (2023); అంతకుముందు మకోకా (1999) వంటి రాష్ట్ర చట్టాలు మాత్రమే ఉండేవి.
- ✗ "బీఎన్‌ఎస్ కింద వ్యవస్థీకృత నేర ముఠాకు ముగ్గురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది కావాలి." ✓ బీఎన్‌ఎస్: ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ; యూఎన్‌టీఓసీ: ముగ్గురు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ.
- ✗ "ఉగ్రవాద నిధులు చట్టవ్యతిరేక మార్గాల నుంచే వస్తాయి." ✓ చట్టబద్ధ, చట్టవ్యతిరేక రెండు మార్గాల నుంచీ వస్తాయి.
- ✗ "2008 యూఏపీఏ సవరణ ప్రకారం ఛార్జిషీట్ లేకుండా కస్టడీ 90 రోజుల వరకే." ✓ 90 రోజులు, 180 రోజుల వరకు పొడిగించవచ్చు.
- ✗ "యూఏపీఏ మొదటి నుంచే వ్యక్తులను ఉగ్రవాదులుగా ప్రకటించేందుకు అనుమతించింది." ✓ 2019 సవరణ నుంచి మాత్రమే.
- ✗ "టాడా కంటే ముందు పోటా వచ్చింది." ✓ టాడా 1985 → పోటా 2002 → యూఏపీఏ (ఉగ్రవాద అధ్యాయం 2004).
- ✗ "ఏ ఎన్‌డీపీఎస్ దోషికైనా ప్రొబేషన్ ఇవ్వవచ్చు." ✓ ఎన్‌డీపీఎస్ సెక్షన్ 33 దానిని నిషేధిస్తుంది; 18 ఏళ్ల లోపు నేరస్థులు, వినియోగం కేసులు మినహాయింపు.
- ✗ "ఫిషింగ్ ఒక రకమైన వ్యవస్థీకృత నేరం." ✓ ముఠాలు నడిపినా అది సైబర్ నేరమే (ఆన్‌లైన్‌లో చేసే మోసం).
- ✗ "స్పేస్ ట్రాన్సిషన్ సిద్ధాంతం కోహెన్, ఫెల్సన్‌లది." ✓ కె. జైశంకర్ (2008); కోహెన్, ఫెల్సన్ ఇచ్చింది రొటీన్ యాక్టివిటీ సిద్ధాంతం (1979).
- ✗ "రాజద్రోహమే బీఎన్‌ఎస్ 152." ✓ బీఎన్‌ఎస్ 152 సార్వభౌమత్వం, ఐక్యత, సమగ్రతలకు ముప్పు కలిగించడం అనే కొత్త నేరం; రాజద్రోహం అనే పదాన్ని తొలగించారు.
త్వరిత పునశ్చరణ
- బీఎన్‌ఎస్ 111 వ్యవస్థీకృత నేరం; 112 చిన్న వ్యవస్థీకృత నేరం; 113 ఉగ్రవాద చర్య; 152 రాజద్రోహం స్థానంలో.
- సెక్షన్ 111: 2+ మంది ముఠా, నిరంతర కార్యకలాపం = 10 సంవత్సరాల్లో 2+ ఛార్జిషీట్లు; మరణం సంభవిస్తే మరణశిక్ష లేదా యావజ్జీవం + ₹10 లక్షలు.
- మకోకా 1999; వోహ్రా 1993; పలెర్మో ఒప్పందం 2000 (2003 నుంచి అమలు; భారత్ 2011).
- అబాదిన్‌స్కీ: సైద్ధాంతికేతర, అంచెల వ్యవస్థ, ఏకస్వామ్యం, హింస; క్రెసీ, దేశ సంపద దోపిడీ (Theft of the Nation) 1969.
- టాడా 1985 → పోటా 2002 → యూఏపీఏ 1967 (ఉగ్రవాద అధ్యాయం 2004; 2008; 2012; 2019).
- యూఏపీఏ సెక్షన్ 43D: 30 రోజుల పోలీసు కస్టడీ; ఛార్జిషీట్‌కు 90 → 180 రోజులు; బెయిల్ నిషేధం.
- ఎన్‌ఐఏ చట్టం 2008, 26/11 తర్వాత; 2019 సవరణ 66F, అక్రమ రవాణా, విదేశాల్లో నేరాలను చేర్చింది.
- ఉగ్రవాద నిధులు: చట్టబద్ధ + చట్టవ్యతిరేక మార్గాలు; రివర్స్ మనీ లాండరింగ్.
- ఎన్‌డీపీఎస్ సెక్షన్ 33: 18 ఏళ్ల లోపు / వినియోగం మినహా ప్రొబేషన్ లేదు.
- సైబర్ నేరశాస్త్రం: జైశంకర్ 2007; స్పేస్ ట్రాన్సిషన్ సిద్ధాంతం 2008; ఐటీ చట్టం 77B, 78 (ఇన్‌స్పెక్టర్).
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ, మెయిన్స్ రాత (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
1. బీఎన్‌ఎస్ 113, యూఏపీఏ పక్కపక్కన. బీఎన్‌ఎస్ 113 యూఏపీఏ సెక్షన్ 15లోని చాలా భాగాన్ని యథాతథంగా తీసుకుంది, కాబట్టి ఒకే చర్య ఏ చట్టం కిందైనా రావచ్చు. సెక్షన్ 113 వివరణలోని ఎస్‌పీ హోదా నిర్ణయం మార్గాన్ని నిర్ణయించేందుకు ఉద్దేశించింది; కానీ ఆ ఎంపిక తర్వాతి ప్రక్రియనంతా మార్చేస్తుందని విమర్శకులు అంటారు (బీఎన్‌ఎస్ కేసుకు యూఏపీఏ కస్టడీ, బెయిల్ నిషేధం, అనుమతి నియమాలు వర్తించవు). ఈ "ద్వంద్వ మార్గం"పై ప్రకటన తరహా ప్రశ్నలు రావచ్చు.
2. వ్యవస్థీకృత నేరాల ప్రాసిక్యూషన్ ఎందుకు కష్టం. ముఠా నాయకులు నేరానికి దూరంగా ఉంటారు, సాక్షులను బెదిరిస్తారు, సాక్ష్యం ఫోన్ రికార్డుల్లో, డబ్బు జాడల్లో ఉంటుంది. అందుకే ప్రత్యేక చట్టాలు సమాచార నిఘాను అనుమతిస్తాయి, సీనియర్ పోలీసు అధికారుల ముందు చేసిన కొన్ని ఒప్పుకోళ్లను సాక్ష్యంగా స్వీకరిస్తాయి (మకోకా సెక్షన్ 18; టాడా సెక్షన్ 15, కర్తార్ సింగ్ వర్సెస్ పంజాబ్ రాష్ట్రం కేసు (Kartar Singh v. State of Punjab, 1994)లో సమర్థించారు), వివరించలేని సంపద నుంచి నేరాన్ని ఊహిస్తాయి, ఆస్తుల అటాచ్‌మెంట్ను అనుమతిస్తాయి. సాధారణ నేర ప్రక్రియ నుంచి ఈ వైదొలగింపులు దుర్వినియోగానికి గురవుతాయని పౌర హక్కుల విమర్శకులు అంటారు; అరెస్టులతో పోలిస్తే యూఏపీఏ కింద తక్కువ శిక్షల రేటును తరచూ ఉదహరిస్తారు.
3. సైబర్ నేరం, నమోదుకాని నేరాల సంఖ్య. అధికారిక గణాంకాలు ఎఫ్‌ఐఆర్‌లను మాత్రమే నమోదు చేస్తాయి. పోర్టల్‌లో (1930 / cybercrime.gov.in) వచ్చే చాలా సైబర్ ఫిర్యాదులు ఎఫ్‌ఐఆర్‌లుగా మారవు, చిన్న మోసాలు నివేదించబడవు, నేరస్థులు ఇతర రాష్ట్రాల్లో లేదా దేశాల్లో ఉంటారు. అందుకే నేరశాస్త్రవేత్తలు పోలీసు గణాంకాలతో పాటు బాధిత సర్వేలు (victimisation surveys), ప్లాట్‌ఫాం దత్తాంశంపై ఆధారపడతారు (దత్తాంశ ధోరణులు CR-CI-03లో).
మెయిన్స్ రాత
- చట్రం: వ్యవస్థీకృత నేరాలు, ఉగ్రవాదం, సైబర్ నేరాలు నెట్‌వర్క్ నేరాలు; చట్టం ఐపీసీలోని వ్యక్తిగత నేరాల నుంచి సమూహ, నిరంతర కార్యకలాప నేరాల వైపు మారింది (బీఎన్‌ఎస్ 111–113, యూఏపీఏ).
- విశ్లేషణ అంశాలు:
- ప్రత్యేక చట్టాలు ప్రభావశీలత కోసం కొన్ని న్యాయప్రక్రియ రక్షణలను వదులుకుంటాయి; కోర్టులు (వటాలీ, నజీబ్) ఇంకా ఆ హద్దును నిర్ణయిస్తున్నాయి;
- ఈ మూడింటి బలహీనత డబ్బే: అరెస్టులంత ముఖ్యంగా ఆర్థిక దర్యాప్తు (పీఎంఎల్‌ఏ, ఎఫ్‌ఐయూ-ఇండ్, ఎఫ్‌ఏటీఎఫ్) కూడా ముఖ్యం;
- సైబర్ నేరాలకు శిక్షణ పొందిన పోలీసులు, ఫోరెన్సిక్ ల్యాబ్‌లు, అంతర్జాతీయ సహకారం అవసరం (భారత్ బుడాపెస్ట్ ఒప్పందంలో (Budapest Convention) లేదు).
- ముందున్న మార్గం: ప్రతి జిల్లాలో ప్రత్యేక సైబర్, ఆర్థిక విభాగాలు, సత్వర ప్రత్యేక కోర్టులు, సాక్షుల రక్షణ, శిక్షతో పాటు బాధితులకు సహాయం.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Crime in India notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.