APPSC Paper I · Education (B.Ed. level) · Individual differences, personality and guidance
పాఠశాలల్లో మార్గదర్శకత్వం, మంత్రణం
మార్గదర్శకత్వం (guidance) అంటే శిక్షణ పొందిన వ్యక్తి ఇచ్చే సహాయం; దీనితో విద్యార్థి తనను తాను తెలుసుకుని, తెలివిగా ఎంచుకుని, బాగా సర్దుకుపోగలుగుతాడు (చదువులో, వృత్తిలో, వ్యక్తిగత జీవితంలో). మంత్రణం (counselling) దాని కేంద్ర భాగం; ఇది ముఖాముఖి సహాయ సంభాషణ. ఇది మూడు శైలుల్లో జరుగుతుంది: నిర్దేశిత (directive; విలియమ్సన్, మంత్రణకర్త కేంద్రిత), అనిర్దేశిత (non-directive; కార్ల్ రోజర్స్, మంత్రణార్థి కేంద్రిత, సహానుభూతి (empathy) పై ఆధారపడినది), సమన్వయ (eclectic; థార్న్, రెండింటి మిశ్రమం).
- APPSC Paper I
- 17 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- మార్గదర్శకత్వం విద్యార్థి తన బలాలను తానే గుర్తించడానికి, తన సమస్యలను తానే పరిష్కరించుకోవడానికి, తన నిర్ణయాలు తానే తీసుకోవడానికి తోడ్పడుతుంది; ఇది సహాయం, ఆదేశం కాదు; ఆజ్ఞలు ఇవ్వడం కాదు.
- ఆర్థర్ జె. జోన్స్ (Arthur J. Jones): ఎంపికలు, సర్దుబాట్లు చేసుకోవడంలో, సమస్యలు పరిష్కరించుకోవడంలో ఒక వ్యక్తి మరొకరికి ఇచ్చే సహాయమే మార్గదర్శకత్వం. మార్గదర్శకత్వం "ఊయల నుంచి సమాధి వరకు" అవసరం; దాని అంతిమ లక్ష్యం స్వీయ మార్గదర్శకత్వం (self-guidance; స్వీయ నిర్దేశం). ఇది బలవంతం కాదు, కేవలం సలహా కాదు, విద్యార్థి తరఫున నిర్ణయం తీసుకోవడం కాదు.
- మార్గదర్శకత్వం నిరంతర, జీవితకాల ప్రక్రియ; ఇది ప్రతి విద్యార్థికీ (సమస్యలున్న పిల్లలకే కాదు); ఇది వ్యక్తిగత వ్యత్యాసాలు (individual differences) అనే వాస్తవంపై ఆధారపడింది.
- ఫ్రాంక్ పార్సన్స్ (Frank Parsons): వృత్తి మార్గదర్శకత్వ పితామహుడు (father of vocational guidance); బోస్టన్‌లో వొకేషన్స్ బ్యూరో (Vocations Bureau, 1908) ప్రారంభించారు; పుస్తకం చూజింగ్ ఎ వొకేషన్ (Choosing a Vocation, 1909). ఆయన "జత కలిపే" (matching) ఆలోచన: నిన్ను నీవు తెలుసుకో, ఉద్యోగాలను తెలుసుకో, రెండింటినీ జత కలుపు.
- జెస్సీ బి. డేవిస్ (Jesse B. Davis): మొదటి పాఠశాల మార్గదర్శక కార్యక్రమం (వృత్తి, నైతిక మార్గదర్శక పాఠాలు, గ్రాండ్ ర్యాపిడ్స్, మిషిగన్, 1907). తర్వాత 1913లో అమెరికాలో నేషనల్ వొకేషనల్ గైడెన్స్ అసోసియేషన్ ఏర్పడింది.
- ట్రూమన్ ఎల్. కెల్లీ (Truman L. Kelley) మొదటిసారి విద్యా మార్గదర్శకత్వం (educational guidance) అనే పదాన్ని వాడారు (1914).
- పార్సన్స్ మూడు సోపానాలు (నిన్ను నీవు తెలుసుకో, ఉద్యోగ ప్రపంచాన్ని తెలుసుకో, "సరైన తర్కంతో" రెండింటినీ జత కలుపు) లక్షణ-కారక (trait-and-factor) విధానం. జాన్ హాలండ్ (John Holland): ఆరు వ్యక్తిత్వ-వృత్తి రకాలు, RIASEC (వాస్తవిక, పరిశోధనాత్మక, కళాత్మక, సామాజిక, సాహసోపేత వ్యాపార, సంప్రదాయ). గింజ్‌బర్గ్: వృత్తి ఎంపికలో ఊహా, తాత్కాలిక, వాస్తవిక దశలు; సూపర్: స్వీయ భావనపై ఆధారపడిన వృత్తి దశలు.
- మార్గదర్శకత్వంలో మూడు ప్రధాన రకాలు: విద్యా, వృత్తి, వ్యక్తిగత (వ్యక్తిగత-సామాజిక). పాఠ్యపుస్తకాలు పేర్కొనే ఇతర రకాలు: ఆరోగ్య, నైతిక, సామాజిక, విరామ కాల (అభిరుచి) మార్గదర్శకత్వం.
- మంత్రణం = మంత్రణకర్తకు, మంత్రణార్థికి (client, counsellee) మధ్య ముఖాముఖి, ఉద్దేశపూర్వక సంబంధం; దీనిలో మంత్రణార్థి తనను తాను అర్థం చేసుకుని చర్య తీసుకోవడానికి సహాయం పొందుతాడు. "మంత్రణం మార్గదర్శక కార్యక్రమానికి గుండె (కేంద్రం)." మూడు అంశాలు: మంత్రణకర్త, మంత్రణార్థి (క్లయింట్), సమస్య; సహాయం పొందే వ్యక్తి మంత్రణార్థి, "రోగి" కాదు.
- మెంటరింగ్ (mentoring): అనుభవం, నమ్మకం ఉన్న వ్యక్తి తక్కువ అనుభవం ఉన్నవారి వృత్తిపర, వ్యక్తిగత ఎదుగుదలకు స్వచ్ఛందంగా తోడ్పడే సంబంధం.
- నిర్దేశిత మంత్రణం (directive counselling; మంత్రణకర్త కేంద్రిత, సూచనాత్మకం): ఇ.జి. విలియమ్సన్ (E.G. Williamson), మిన్నెసోటా శాఖ; పుస్తకం హౌ టు కౌన్సెల్ స్టూడెంట్స్ (How to Counsel Students, 1939). మంత్రణకర్త సమస్యను నిర్ధారించి సలహా ఇస్తాడు; ఇది సమస్యలోని మేధోపరమైన పార్శ్వానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది; దీన్ని సూచనాత్మక (prescriptive; APPSC: ప్రిస్క్రిప్టివ్; 2019 HWO) లేదా క్లినికల్ మంత్రణం అని కూడా అంటారు.
- విలియమ్సన్ ఆరు సోపానాలు: విశ్లేషణ → సంశ్లేషణ → నిర్ధారణ → భవిష్య అంచనా → మంత్రణం (చికిత్స) → అనుసరణ.
- అనిర్దేశిత మంత్రణం (non-directive counselling; మంత్రణార్థి కేంద్రిత, అనుమతించే విధానం): కార్ల్ ఆర్. రోజర్స్ (Carl R. Rogers); కౌన్సెలింగ్ అండ్ సైకోథెరపీ (Counseling and Psychotherapy, 1942), క్లయింట్-సెంటర్డ్ థెరపీ (Client-Centered Therapy, 1951). మంత్రణార్థి నడిపిస్తాడు; మంత్రణకర్త వింటాడు, భావాలను తిరిగి ప్రతిబింబిస్తాడు; ఇది ఉద్వేగ పార్శ్వానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
- రోజర్స్ మూడు కేంద్ర షరతులు: సహానుభూతి (సహానుభూతితో కూడిన అవగాహన: మంత్రణార్థి ప్రపంచాన్ని తనదే "అన్నట్లు" అనుభూతి చెందడం), బేషరతు సానుకూల ఆదరణ (unconditional positive regard; తీర్పు చెప్పకుండా అంగీకరించడం), అనురూపత (congruence; నిజాయితీ, యథార్థత). శ్రద్ధతో కూడిన సహాయ సంబంధానికి రోజర్స్ సహానుభూతినే కేంద్రంగా భావించారు (సానుభూతి (sympathy) కాదు).
- సమన్వయ మంత్రణం (eclectic counselling): ఎఫ్.సి. థార్న్ (F.C. Thorne) (సుమారు 1950); మంత్రణార్థికి, సమస్యకు తగినట్లు మంత్రణకర్త నిర్దేశిత, అనిర్దేశిత పద్ధతులను కలిపి వాడతాడు; థార్న్ దీనిని "మనోవైజ్ఞానిక కేసు నిర్వహణ" (psychological case handling) అన్నారు.
- ఇతర విధానాలు: హేతుబద్ధ ఉద్వేగ ప్రవర్తనా చికిత్స (REBT): ఆల్బర్ట్ ఎల్లిస్ (ABC నమూనా); లావాదేవీ విశ్లేషణ (transactional analysis): ఎరిక్ బెర్న్; వాస్తవికతా చికిత్స (reality therapy): విలియం గ్లాసర్; గెస్టాల్ట్ చికిత్స: ఫ్రిట్జ్ పెర్ల్స్; సంజ్ఞానాత్మక చికిత్స: ఆరన్ బెక్; ప్రవర్తనా మంత్రణం: జాన్ క్రంబోల్ట్జ్.
- మార్గదర్శక సాధనాలు: సంచిత నమోదు పత్రం (cumulative record card; ఏళ్ల తరబడి విద్యార్థి నిరంతర రికార్డు), సంఘటనా నమోదు (anecdotal record), ముఖాముఖి (interview), మనోవైజ్ఞానిక పరీక్షలు (ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యం (aptitude), సాధన పరీక్షలు, అభిరుచి సూచికలు), ప్రశ్నావళి (questionnaire), నిర్ధారణ మాపని (rating scale), సామాజిక మితి (sociometry; జె.ఎల్. మోరెనో), వ్యక్తి అధ్యయనం (case study), ఆత్మకథ.
- భారతదేశం: మొదటి మార్గదర్శక బ్యూరో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో, అనువర్తిత మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర విభాగంలో (1938); మాధ్యమిక విద్యా (మొదలియార్) కమిషన్ 1952-53 పాఠశాలల్లో మార్గదర్శక అధికారులను, శిక్షణ పొందిన కెరీర్ మాస్టర్లను సిఫార్సు చేసింది; సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ వొకేషనల్ గైడెన్స్ (Central Bureau of Educational and Vocational Guidance; ఢిల్లీ, 1954), తర్వాత ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ (NCERT)లో భాగమైంది (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ మార్గదర్శకత్వం, మంత్రణంలో డిప్లొమా కోర్సు నడుపుతుంది); పార్సీ పంచాయత్ వృత్తి మార్గదర్శక బ్యూరో, బొంబాయి (1947); కొఠారి కమిషన్ (1964-66) మార్గదర్శకత్వం విద్యలో భాగంగా ప్రాథమిక దశ నుంచే మొదలవ్వాలని కోరింది.
- మానసిక ఆరోగ్య సహాయ కేంద్రాలు (2026 నాటికి): మనోదర్పణ్ (Manodarpan; విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ, 2020 జులై): విద్యార్థులకు మనో-సామాజిక మద్దతు (హెల్ప్‌లైన్ 8448440632). టెలీ-మానస్ (Tele-MANAS; 2022): జాతీయ టెలీ మానసిక ఆరోగ్య హెల్ప్‌లైన్ 14416.
వివరణ
1. మార్గదర్శకత్వం అర్థం
ప్రామాణిక నిర్వచనాలన్నీ మూడు ఆలోచనల్లో ఏకీభవిస్తాయి: మార్గదర్శకత్వం వ్యక్తిగత సహాయం; దీన్ని సమర్థుడైన వ్యక్తి ఇస్తాడు; దీనితో విద్యార్థి తన జీవితాన్ని తానే నడిపించుకుని తన నిర్ణయాలు తానే తీసుకోగలుగుతాడు. ఆర్థర్ జె. జోన్స్ (ప్రిన్సిపుల్స్ ఆఫ్ గైడెన్స్), క్రో అండ్ క్రో ఇద్దరూ ఒకటే నొక్కి చెబుతారు: మార్గదర్శకత్వం విద్యార్థి తరఫున ఎంపిక చేయదు; ఎంపిక చేసుకోవడానికి అతనికి సహాయపడుతుంది.
2. పాఠశాలల్లో మార్గదర్శకత్వం అవసరం
- సామర్థ్యం, ఆసక్తి, సహజ సామర్థ్యాల్లో వ్యక్తిగత వ్యత్యాసాలు: ప్రతి విద్యార్థికీ వేరే మార్గం అవసరం.
- కోర్సులు, సబ్జెక్టుల ఎంపిక: 10వ తరగతి తర్వాత ఎన్నో స్రవంతులు (వైవిధ్యభరిత కోర్సులు, వృత్తి విద్యా స్రవంతులు).
- మారుతున్న ఉద్యోగ విపణిలో వృత్తి ఎంపిక.
- వృథా, స్తబ్దతలను తగ్గించడం (wastage and stagnation; బడి మానేయడం, అదే తరగతిలో తప్పడం), చెడు అధ్యయన అలవాట్లు, నిమ్నసాధనను (under-achievement) తగ్గించడం.
- సర్దుబాటు సమస్యలు: ఇంట్లో ఇబ్బందులు, కౌమార దశ, తోటివారి ఒత్తిడి, ఆందోళన, వ్యసనం, వేధింపులు.
- మానవ వనరుల ఉత్తమ వినియోగం: సరైన వ్యక్తి సరైన కోర్సులో, ఉద్యోగంలో ఉంటే దేశానికి మేలు.
- ప్రత్యేక వర్గాలు: ప్రతిభావంతులు, మందకొడి అభ్యాసకులు, వైకల్యం ఉన్న అభ్యాసకులు, మొదటి తరం అభ్యాసకులు, ఇంటికి దూరంగా ఉండే వసతి గృహ విద్యార్థులు.
3. మార్గదర్శకత్వ రకాలు
| రకం | దేనికి సంబంధించినది | పాఠశాలలో ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| విద్యా | కోర్సులు, అధ్యయన అలవాట్లు, పరీక్షలు, పాఠశాలకు సర్దుబాటు | 10వ తరగతి తర్వాత ఎంపీసీ లేదా బైపీసీ ఎంచుకోవడం |
| వృత్తి | ఉద్యోగాల గురించి తెలుసుకోవడం, వృత్తి ఎంపిక, దానికి సన్నద్ధత | కెరీర్ ప్రసంగం, సహజ సామర్థ్య పరీక్ష |
| వ్యక్తిగత-సామాజిక | భావోద్వేగాలు, ఆరోగ్యం, కుటుంబం, స్నేహితులు, ప్రవర్తన | ఇంటిపై బెంగ ఉన్న వసతి గృహ బిడ్డ, తోటివారితో ఘర్షణ |
| విరామ కాల / అభిరుచి | అభిరుచులు, ఖాళీ సమయ వినియోగం | క్లబ్బులు, ఆటలు, పఠనం |
4. మార్గదర్శకత్వం, మంత్రణం పోలిక
| అంశం | మార్గదర్శకత్వం | మంత్రణం |
|---|---|---|
| పరిధి | విస్తృతం, ఎన్నో సేవలు కలిపి | సంకుచితం, ఒక సేవ |
| రూపం | వ్యక్తిగత లేదా సామూహిక | ఎక్కువగా ముఖాముఖి |
| దృష్టి | సమాచారం, ప్రణాళిక | భావాలు, స్వీయ అవగాహన |
| సంబంధం | మొత్తం కార్యక్రమం | దాని కేంద్రం ("గుండె") |
5. మూడు మంత్రణ విధానాలు
| అంశం | నిర్దేశిత | అనిర్దేశిత | సమన్వయ |
|---|---|---|---|
| స్థాపకుడు | ఇ.జి. విలియమ్సన్ | కార్ల్ రోజర్స్ | ఎఫ్.సి. థార్న్ |
| కేంద్రం | మంత్రణకర్త (సమస్య) | మంత్రణార్థి (వ్యక్తి) | అవసరాన్ని బట్టి ఇద్దరూ |
| మంత్రణకర్త పాత్ర | చురుకైనది: నిర్ధారిస్తాడు, సలహా ఇస్తాడు | వింటాడు, అంగీకరిస్తాడు, ప్రతిబింబిస్తాడు | సరళమైనది |
| దేనికి ఉత్తమం | సమాచార తరహా సమస్యలు (కోర్సు, వృత్తి) | భావోద్వేగ సమస్యలు | చాలా పాఠశాల సందర్భాలు |
- నిర్దేశిత మంత్రణం త్వరగా జరుగుతుంది; వాస్తవాలు లేదా త్వరిత నిర్ణయం కావాల్సిన విద్యార్థులకు సరిపోతుంది; కానీ మంత్రణార్థి మంత్రణకర్తపై ఆధారపడే ప్రమాదం ఉంది.
- అనిర్దేశిత మంత్రణం మంత్రణార్థి సొంతంగా ఎదిగే సామర్థ్యాన్ని నమ్ముతుంది (రోజర్స్ స్వీయ సిద్ధాంతం (self theory): ప్రతి వ్యక్తిలో స్వీయ వాస్తవీకరణ (self-actualisation) వైపు ఒక చోదనం ఉంటుంది). మంత్రణకర్త ఆప్యాయమైన, అంగీకరించే వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాడు; మంత్రణార్థి అంతర్దృష్టి (insight) పొంది తర్వాత నిర్ణయం తీసుకుంటాడు. ఇది నెమ్మదిగా సాగుతుంది; పరిణతి చెందిన, మాటల్లో వ్యక్తపరచగల మంత్రణార్థి కావాలి.
- అనిర్దేశిత మంత్రణ సోపానాలు (సంక్షిప్తంగా): మంత్రణార్థి సహాయం కోసం వస్తాడు → పరిస్థితి నిర్వచనం → భావాల స్వేచ్ఛా వ్యక్తీకరణ → మంత్రణకర్త అంగీకరించి స్పష్టం చేస్తాడు → మంత్రణార్థి అంతర్దృష్టి పొందుతాడు → సానుకూల చర్యలు, నిర్ణయాలు → మంత్రణార్థే సంభాషణలు ముగిస్తాడు.
- సమన్వయ: మంత్రణకర్త వినడంతో (అనిర్దేశిత) మొదలుపెట్టి, తర్వాత సమాచారం, సూచనలు (నిర్దేశిత) ఇవ్వవచ్చు.
6. పాఠశాలలో మార్గదర్శక సేవలు
| సేవ | ఏం చేస్తుంది |
|---|---|
| పరిచయ సేవ (orientation) | కొత్త విద్యార్థులకు పాఠశాల, నియమాలు, కోర్సులను పరిచయం చేస్తుంది |
| వ్యక్తిగత సమాచార సేకరణ (individual inventory, మదింపు) | ప్రతి విద్యార్థి వివరాలు సేకరిస్తుంది: పరీక్షలు, రికార్డులు, సంచిత నమోదు పత్రం |
| సమాచార సేవ | విద్యా, వృత్తి, వ్యక్తిగత-సామాజిక సమాచారం (కెరీర్ కార్నర్, ప్రసంగాలు) |
| మంత్రణం | ఎంపికలు, సమస్యలపై ముఖాముఖి సహాయం |
| స్థాపన సేవ (placement) | విద్యార్థులను తగిన కోర్సులు, క్లబ్బులు, ఉద్యోగాల్లో చేర్చడం |
| అనుసరణ (follow-up) | మార్గదర్శకత్వం తర్వాత విద్యార్థి ఎలా ఉన్నాడో చూసి, సేవను మెరుగుపరుస్తుంది |
సామూహిక మార్గదర్శకత్వ పద్ధతులు: కెరీర్ ప్రసంగాలు, కెరీర్ సదస్సులు, కెరీర్ ప్రదర్శనలు, తరగతి ప్రసంగాలు, అవగాహన కార్యక్రమాలు (orientation programmes), పని ప్రదేశాల సందర్శనలు, కెరీర్ ప్రకటనల బోర్డు.
7. పాఠశాలలో మార్గదర్శకత్వం ఎవరు చేస్తారు
- ప్రధానోపాధ్యాయుడు: కార్యక్రమాన్ని ప్రణాళిక చేసి సహకరిస్తాడు.
- మార్గదర్శక మంత్రణకర్త (శిక్షణ పొందినవారు): పరీక్షలు, మంత్రణం, రికార్డులు.
- కెరీర్ మాస్టర్ / ఉపాధ్యాయ మంత్రణకర్త (career master / teacher-counsellor): మార్గదర్శకత్వంలో స్వల్పకాల శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయుడు; వృత్తి సమాచారం సేకరిస్తాడు, రికార్డులు నిర్వహిస్తాడు, ప్రాథమిక స్థాయి మంత్రణం ఇస్తాడు; పూర్తికాల మంత్రణకర్త సాధ్యం కానిచోట మొదలియార్ కమిషన్ సూచించిన పరిష్కారం ఇదే.
- తరగతి ఉపాధ్యాయుడు: ప్రతి విద్యార్థిని బాగా ఎరిగినవాడు; సమస్యలను ముందే గుర్తించి, తీవ్రమైనవాటిని నిపుణులకు పంపుతాడు.
- వీరితో పాటు: తల్లిదండ్రులు, పాఠశాల వైద్యుడు, సముదాయం, నిపుణులు (మనోవిజ్ఞాన నిపుణుడు, సామాజిక కార్యకర్త).
8. మంత్రణకర్తగా ఉపాధ్యాయుడు (లేదా వార్డెన్)
- తీర్పు చెప్పకుండా వింటాడు; విద్యార్థి చెప్పినది గోప్యంగా ఉంచుతాడు (భద్రతకు ముప్పు ఉన్నప్పుడు తప్ప); సానుభూతి కాకుండా సహానుభూతి చూపుతాడు; నిర్ణయం తీసుకునే విద్యార్థి హక్కును గౌరవిస్తాడు; తన నైపుణ్య పరిమితులు తెలుసుకుని తీవ్రమైన సందర్భాలను (కుంగుబాటు, వేధింపులు, వ్యసనం) నిపుణులకు పంపుతాడు.
- మార్పులను ముందే గమనించడానికి సులభమైన రికార్డులు (హాజరు, మార్కులు, ప్రవర్తన నోట్స్) నిర్వహిస్తాడు.
- సంక్షేమ వసతి గృహంలో దీని అర్థం: ఇంటిపై బెంగ, సక్రమంగా తినకపోవడం, ఒంటరిగా ఉండిపోవడం, వేధింపులు, పడిపోతున్న మార్కులను గమనించి, బిడ్డతో, తల్లిదండ్రులతో ముందుగానే మాట్లాడటం.
9. మంత్రణ ప్రక్రియ, నైపుణ్యాలు
- దశలు: సత్సంబంధం (rapport; ఆత్మీయ, నమ్మకమైన సంబంధం) ఏర్పరచడం → సమస్యను అన్వేషించి అంచనా వేయడం → లక్ష్యాలు నిర్ణయించడం → చర్య (జోక్యం) → ముగింపు → అనుసరణ.
- నైపుణ్యాలు: శ్రద్ధగా హాజరుండడం, చురుకైన వినడం (active listening), సొంత మాటల్లో తిరిగి చెప్పడం, భావాల ప్రతిబింబం (reflection of feeling), సమాధానం తెరిచి ఉంచే ప్రశ్నలు, సారాంశం చెప్పడం.
- SOLER (జెరార్డ్ ఈగన్, ది స్కిల్డ్ హెల్పర్ (The Skilled Helper)): మంత్రణార్థికి ఎదురుగా కూర్చోవడం (Squarely), తెరిచిన భంగిమ (Open posture), అతని వైపు వంగడం (Lean), కంటి చూపు కలపడం (Eye contact), నిశ్చింతగా ఉండడం (Relaxed). (ఒక BRAOU పుస్తకం "SOLAR" అని ముద్రించింది; ప్రామాణికం SOLER.)
10. మంత్రణ నైతిక సూత్రాలు
| సూత్రం | అర్థం |
|---|---|
| గోప్యత | ఎవరికైనా ప్రమాదం ఉంటే తప్ప మంత్రణార్థి చెప్పింది రహస్యంగా ఉంటుంది |
| స్వయంప్రతిపత్తి, తెలిసి ఇచ్చే సమ్మతి | మంత్రణార్థే నిర్ణయిస్తాడు; మంత్రణంలో ఏం ఉంటుందో అతనికి తెలుస్తుంది |
| మేలు చేయడం, హాని చేయకపోవడం | మేలు చేయాలి; హాని చేయకూడదు (non-maleficence) |
| న్యాయం, విశ్వాసపాత్రత, సత్యసంధత | అందరినీ సమానంగా చూడాలి; మాట నిలబెట్టుకోవాలి; నిజం చెప్పాలి |
11. రెండు ప్రధాన విధానాల ప్రయోజనాలు, పరిమితులు
- నిర్దేశిత: సమయం ఆదా అవుతుంది, అత్యవసర సమస్యలకు, తక్కువ పరిపక్వత ఉన్న విద్యార్థులకు సరిపోతుంది; కానీ మంత్రణార్థి ఆధారపడుతూనే ఉండవచ్చు, అతని సొంత ఎంపిక శక్తి పెరగదు.
- అనిర్దేశిత: స్వతంత్రతను, శాశ్వత సర్దుబాటును పెంచుతుంది; కానీ నెమ్మదిగా సాగుతుంది, తమను తాము వ్యక్తపరచుకోలేని అపరిపక్వ విద్యార్థులకు సరిపోదు, ఎక్కువ మంది విద్యార్థులున్న పాఠశాలలో కష్టం.
- సహాయ ప్రక్రియలో రెండు దశలు (BRAOU G&C): పంపిణీ దశ (distributive; విద్యా, వృత్తి ఎంపికలు: ప్రధానంగా మార్గదర్శకత్వం), సర్దుబాటు దశ (adjustive; వ్యక్తిగత, సామాజిక, ఉద్వేగ సమస్యలు: ప్రధానంగా మంత్రణం).
- వ్యక్తిగత, సమూహ మంత్రణం: ముఖాముఖి మంత్రణంతో పాటు, ఒకే సమస్య ఉన్న సుమారు 7 మంది (10 మందికి మించకుండా) విద్యార్థుల సమూహానికి కలిపి మంత్రణం చేయవచ్చు.
12. ప్రతి దశలో విద్యా మార్గదర్శకత్వం. ప్రాథమిక దశ: మంచి ప్రారంభం, కష్టాలను ముందే గుర్తించడం, మాధ్యమిక పాఠశాలకు సన్నద్ధత. మాధ్యమిక దశ: తనను తాను అర్థం చేసుకోవడం, కోర్సుల ఎంపిక, అధ్యయన అలవాట్లు, సబ్జెక్టుల వృత్తిపరమైన అర్థం. ఉన్నత దశ: తదుపరి చదువుల అవకాశాలు; ప్రతి కళాశాలలో మార్గదర్శక విభాగం ఉండాలి. దాని రెండు విధులు: బోధనా సమస్యల్లో ఉపాధ్యాయుడికి, అభ్యసన సమస్యల్లో విద్యార్థికి సహాయం, తద్వారా విద్యార్థులు చదువులో రాణించడం. విరామ కాల (అభిరుచి) మార్గదర్శకత్వం (avocational guidance) అభిరుచులు, వినోదం ద్వారా ఖాళీ సమయాన్ని బాగా వాడుకోవడానికి తోడ్పడుతుంది.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "మార్గదర్శకత్వం అంటే విద్యార్థికి ఏం చేయాలో చెప్పడం." ✓ అది విద్యార్థి తనంతట తానే నిర్ణయించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది; ఆజ్ఞలు ఇవ్వడం మార్గదర్శకత్వం కాదు.
- ✗ "మార్గదర్శకత్వం సమస్యలున్న లేదా బలహీన విద్యార్థులకే." ✓ ఇది అందరు విద్యార్థులకు.
- ✗ "మార్గదర్శకత్వం విద్యార్థులకు ఎక్కువ మార్కులు రావడానికే." ✓ అది వారు తమ బలాలను గుర్తించడానికి, సర్దుకుపోవడానికి తోడ్పడుతుంది.
- ✗ "అనిర్దేశిత మంత్రణాన్ని విలియమ్సన్ ప్రతిపాదించారు." ✓ అనిర్దేశిత = కార్ల్ రోజర్స్; నిర్దేశిత = విలియమ్సన్; సమన్వయ = థార్న్.
- ✗ "శ్రద్ధకు రోజర్స్ చెప్పిన కీలక గుణం సానుభూతి." ✓ అది సహానుభూతి.
- ✗ "మంత్రణార్థి కేంద్రిత మంత్రణం = మంత్రణకర్త నిర్ధారించి సూచిస్తాడు." ✓ అది నిర్దేశిత (మంత్రణకర్త కేంద్రిత) మంత్రణం.
- ✗ "వృత్తి మార్గదర్శకత్వ పితామహుడు: జెస్సీ డేవిస్." ✓ ఫ్రాంక్ పార్సన్స్ (బోస్టన్, 1908); డేవిస్ పాఠశాల మార్గదర్శకత్వాన్ని ప్రారంభించారు.
- ✗ "మార్గదర్శకత్వం, మంత్రణం ఒకటే." ✓ మంత్రణం ఒక సేవ, విస్తృత మార్గదర్శక కార్యక్రమానికి గుండె.
- ✗ "అనిర్దేశిత మంత్రణం అపరిపక్వ చిన్న విద్యార్థులకు సరిపోతుంది." ✓ దానికి పరిపక్వత, మాటల్లో వ్యక్తపరిచే శక్తి ఉన్న మంత్రణార్థి కావాలి; అత్యవసర సమస్యలకు, తక్కువ పరిపక్వత ఉన్నవారికి నిర్దేశిత మంత్రణం సరిపోతుంది.
- ✗ "సమన్వయ మంత్రణకర్త ఎప్పుడూ సలహా ఇవ్వడు." ✓ అవసరాన్ని బట్టి నిర్దేశిత లేదా అనిర్దేశిత పద్ధతులు వాడతాడు.
- ✗ "వాస్తవికతా చికిత్స: ఆల్బర్ట్ ఎల్లిస్." ✓ వాస్తవికతా చికిత్స = గ్లాసర్; REBT = ఎల్లిస్; గెస్టాల్ట్ = పెర్ల్స్; లావాదేవీ విశ్లేషణ = బెర్న్.
- ✗ "మంత్రణంలో సహాయం పొందే వ్యక్తి రోగి." ✓ అతను మంత్రణార్థి (క్లయింట్).
- ✗ "విద్యా మార్గదర్శకత్వ లక్ష్యం ఉద్యోగాలకు విద్యార్థులను ఎంపిక చేయడం." ✓ అది కోర్సుల ఎంపికలో, చదువులో రాణించడంలో సహాయపడుతుంది. APPSC 2019 కీ (Q105) "వివిధ సబ్జెక్టుల్లో సమర్థవంతమైన శిక్షణ ఇవ్వడం" అనే జవాబును ఎంచుకుంది; చదువుకు సంబంధించిన ఏకైక ఆప్షన్ అదే; దాన్ని విద్యార్థులు చదువులో రాణించేలా సహాయం అని అర్థం చేసుకోండి.
- ✗ "విలియమ్సన్ సోపానాలు నిర్ధారణతో మొదలవుతాయి." ✓ అవి విశ్లేషణతో మొదలవుతాయి: విశ్లేషణ, సంశ్లేషణ, నిర్ధారణ, భవిష్య అంచనా, మంత్రణం, అనుసరణ.
త్వరిత పునశ్చరణ
- మార్గదర్శకత్వం = తనంతట తానే నిర్ణయించుకోవడానికి సహాయం (ఎ.జె. జోన్స్); ఊయల నుంచి సమాధి వరకు; అందరికీ; లక్ష్యం: స్వీయ మార్గదర్శకత్వం.
- మూడు రకాలు: విద్యా, వృత్తి, వ్యక్తిగత-సామాజిక.
- పార్సన్స్: వృత్తి మార్గదర్శకత్వ పితామహుడు, బోస్టన్ 1908, చూజింగ్ ఎ వొకేషన్ 1909.
- మంత్రణం = మార్గదర్శకత్వానికి గుండె; ముఖాముఖి సహాయ సంబంధం.
- నిర్దేశిత: విలియమ్సన్ (మిన్నెసోటా), మంత్రణకర్త కేంద్రిత, విశ్లేషణ నుంచి అనుసరణ వరకు 6 సోపానాలు.
- అనిర్దేశిత: కార్ల్ రోజర్స్, మంత్రణార్థి కేంద్రిత, 1942, 1951 పుస్తకాలు.
- రోజర్స్ షరతులు: సహానుభూతి, బేషరతు సానుకూల ఆదరణ, అనురూపత.
- సమన్వయ: థార్న్, మిశ్రమం ("మనోవైజ్ఞానిక కేసు నిర్వహణ"); REBT ఎల్లిస్, వాస్తవికతా చికిత్స గ్లాసర్.
- సాధనాలు: సంచిత నమోదు పత్రం, సంఘటనా నమోదు, పరీక్షలు, ముఖాముఖి, సామాజిక మితి (మోరెనో).
- భారతదేశం: కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయ బ్యూరో 1938; మొదలియార్ కమిషన్: కెరీర్ మాస్టర్లు; సీబీఈవీజీ (CBEVG) 1954; టెలీ-మానస్ 14416.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
1. మార్గదర్శకత్వ సూత్రాలు. మార్గదర్శకత్వం అందరికీ; ఇది నిరంతరం, వికాసాత్మకం; వ్యక్తి గౌరవాన్ని, ఎంపిక హక్కును గౌరవిస్తుంది; దత్తాంశం ఆధారంగా జరుగుతుంది (ఊహలతో కాదు, పరీక్షలు, రికార్డులతో); పాఠశాల, ఇల్లు, సముదాయం కలిసి చేసే జట్టు కృషి; సరళంగా ఉండాలి, మూల్యాంకనం జరగాలి.
2. సహానుభూతి, సానుభూతి తేడా. సానుభూతి అంటే ఒకరి కోసం బాధపడటం (జాలి, బయటి నుంచి); సహానుభూతి అంటే తన స్థానాన్ని కోల్పోకుండానే ఒక వ్యక్తి భావాలను అతని సొంత దృక్కోణం లోపలి నుంచి అర్థం చేసుకోవడం. రోజర్స్ మంత్రణకర్త మంత్రణార్థి భావాలను తిరిగి ప్రతిబింబిస్తాడు ("... వల్ల మీరు నిరాశ చెందారని అనిపిస్తోంది") దీనివల్ల మంత్రణార్థి తనను తాను మరింత స్పష్టంగా చూసుకుంటాడు.
3. పార్సన్స్ లక్షణ-కారక ఆలోచన (trait-and-factor; స్వీయ జ్ఞానం + ఉద్యోగ జ్ఞానం + రెండింటినీ జత కలిపే సరైన తర్కం) నిర్దేశిత విధానానికీ, సహజ సామర్థ్య, అభిరుచి పరీక్షలకూ మూలం (స్ట్రాంగ్ వృత్తి అభిరుచి పత్రం, కూడర్ ప్రాధాన్య రికార్డు).
4. ఆధునిక ధోరణులు. కేవలం దిద్దుబాటు సహాయం కాకుండా వికాసాత్మక మార్గదర్శకత్వం (అందరు విద్యార్థులకు, ప్రతి దశలో); జీవన నైపుణ్యాల విద్య (డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ (WHO) పది జీవన నైపుణ్యాలు); తోటివారి మంత్రణం; ఆన్‌లైన్, టెలిఫోన్ సహాయ కేంద్రాలు. జాతీయ విద్యా విధానం 2020 (National Education Policy 2020) విద్యార్థుల శ్రేయస్సుకు మంత్రణకర్తలు, సామాజిక కార్యకర్తలు తోడ్పడాలని, పాఠశాల సముదాయాల ద్వారా కూడా అని కోరుతుంది; విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ మనోదర్పణ్ (Manodarpan) కార్యక్రమం (2020) విద్యార్థులకు మనో-సామాజిక మద్దతు అందిస్తుంది.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Individual differences, personality and guidance notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.