ప్రత్యేక అవసరాలు గల అభ్యాసకులు, ప్రతిభ…

ముఖ్య వాస్తవాలు

అసాధారణ పిల్లవాడు (శామ్యూల్ కర్క్, Samuel Kirk): మానసిక, శారీరక, ఇంద్రియ, ఉద్వేగ లేదా సామాజిక లక్షణాల్లో సగటు నుంచి ఎంతగా వైదొలగుతాడంటే, పూర్తిగా వికసించడానికి అతనికి ప్రత్యేక విద్య (special education) అవసరం. రెండు అంచులూ ఇందులో ఉంటాయి: ప్రతిభావంతులు, దివ్యాంగులు.
CWSN = ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు (Children With Special Needs) (2025 HWO); సర్వ శిక్షా అభియాన్ (SSA), సమగ్ర శిక్ష (Samagra Shiksha)లలో వాడే పదం. తొలి సంకేతం: వికాస జాప్యం (developmental delays; మైలురాళ్లు అందుకోకపోవడం) (2022 HWO).
అసాధారణ పిల్లల రకాలు: ప్రజ్ఞాపరంగా (ప్రతిభావంతులు; మేధో వైకల్యం ఉన్నవారు), శారీరకంగా / ఇంద్రియపరంగా (దృష్టి, వినికిడి, మాట, చలన), అభ్యసన వైకల్యాలు ఉన్నవారు, ఉద్వేగ, ప్రవర్తనా సమస్యలు ఉన్నవారు (సర్దుబాటు లోపం), సామాజికంగా దారితప్పినవారు (socially deviant; బాల నేరస్థులు: 2019 HWO), సామాజికంగా, సాంస్కృతికంగా వెనుకబడిన వారు (వారికి ఉపాధ్యాయుల ప్రత్యేక శ్రద్ధ అవసరం: 2022 HWO), సృజనశీలురు.
మందకొడి అభ్యాసకుడు (slow learner): IQ సుమారు 75/80 నుంచి 90; అన్నింటినీ నెమ్మదిగా నేర్చుకుంటాడు, కానీ ఎక్కువ సమయం, పునరావృతి, మూర్త సాధనాలతో నేర్చుకోగలడు; ఇది వైకల్యం కాదు.
వెనుకబడిన పిల్లవాడు (backward child): తన వయస్సు తరగతి స్థాయి కంటే స్పష్టంగా తక్కువ పనితీరు చూపేవాడు. సిరిల్ బర్ట్ (ది బ్యాక్‌వర్డ్ చైల్డ్ (The Backward Child), 1937): పాఠశాల జీవితం మధ్యలో తన సాధారణ తరగతి కంటే కింది తరగతి పనిని కూడా చేయలేని పిల్లవాడిని వెనుకబడినవాడిగా తీసుకున్నారు.
నిమ్నసాధకుడు (under-achiever): తన మానసిక సామర్థ్యం కంటే తక్కువగా సాధించేవాడు (2019 HWO); నిమ్నసాధన = ఆశించిన దానికంటే తక్కువ ప్రదర్శన (2022 HWO). అధికసాధకుడు (over-achiever): తన కొలిచిన సామర్థ్యం సూచించే స్థాయి కంటే ఎక్కువగా సాధించేవాడు. ప్రతిభావంతుడైన పిల్లవాడు కూడా నిమ్నసాధకుడు కావచ్చు. సాధన లబ్ధి (AQ) = విద్యా వయస్సు ÷ మానసిక వయస్సు × 100 (ఫ్రాంజెన్) తో కొలుస్తారు; ఇది AQ = EQ ÷ IQ × 100 కు సమానం, ఇక్కడ విద్యా లబ్ధి EQ = విద్యా వయస్సు ÷ శారీరక వయస్సు × 100; AQ 100 కంటే తక్కువ అంటే సాధన సామర్థ్యం కంటే తక్కువ. నైదానిక పరీక్ష (diagnostic test) విద్యార్థి నిర్దిష్ట బలహీనతలను గుర్తిస్తుంది; తర్వాత నివారణ బోధన (remedial teaching).
టెర్మన్ IQ వర్గాలు (పాత పరీక్ష పదాలు): 140+ మేధావి / మేధావికి సమీపం; 120-140 అత్యున్నత ప్రజ్ఞ; 110-120 ఉన్నత ప్రజ్ఞ; 90-110 సగటు; 80-90 మందబుద్ధి; 70-80 సరిహద్దు స్థాయి; 70 కంటే తక్కువ బలహీన మనస్కులు (feeble-minded; పాత పేర్లు: మొరాన్ (moron) 50-70, ఇంబెసైల్ (imbecile) 25-50, ఇడియట్ (idiot) 25 కంటే తక్కువ).
మేధో వైకల్యం (intellectual disability; పాత పదం బుద్ధిమాంద్యం (mental retardation)), ప్రస్తుత స్థాయిలు: స్వల్ప (సుమారు 50/55-70; "విద్య నేర్పదగిన"), మధ్యస్థ (35/40-50/55; "శిక్షణ ఇవ్వదగిన"), తీవ్ర (20/25-35/40), అతి తీవ్ర (20/25 కంటే తక్కువ); IQ ను అనుకూలన ప్రవర్తనతో కలిపి చూస్తారు, 18 ఏళ్ల లోపు మొదలవుతుంది.
AAMR నిర్వచనం ప్రకారం మేధో వైకల్యం: మేధో పనితీరులో, అనుకూలన ప్రవర్తనలో (భావనాత్మక, సామాజిక, ఆచరణాత్మక నైపుణ్యాలు) గణనీయ పరిమితులు, 18 ఏళ్ల లోపే మొదలవుతాయి. పాత విద్యా పేర్లు: స్వల్ప = విద్య నేర్పదగిన (educable), మధ్యస్థ = శిక్షణ ఇవ్వదగిన (trainable), తీవ్ర, అతి తీవ్ర = సంరక్షణ అవసరమైన (custodial).
కారణాలు: జన్యు సంబంధ (డౌన్ సిండ్రోమ్ (Down syndrome) = 21వ క్రోమోజోమ్ అదనపు ప్రతి, ట్రైసోమీ 21, అత్యంత సాధారణ జన్యు కారణం; ఫ్రాజైల్ X; PKU), పుట్టుకకు ముందు (రుబెల్లా, మద్యం, తల్లికి పోషకాహార లోపం), పుట్టుక సమయంలో (ఆక్సిజన్ లోపం), పుట్టిన తర్వాత (మెనింజైటిస్, తలకు గాయం, సీసం విషం, పోషకాహార లోపం). NIEPID (మేధో వైకల్యాలున్న దివ్యాంగుల సాధికారత జాతీయ సంస్థ; గతంలో NIMH, 1984) సికింద్రాబాద్‌లో ఉంది.
వినికిడి లోపం: వాహక లోపం (conductive; బాహ్య లేదా మధ్య చెవిలో అడ్డంకి లేదా దెబ్బ; తరచూ నయమవుతుంది), సెన్సరీ న్యూరల్ (sensorineural; అంతర చెవి లేదా నరం; సాధారణంగా శాశ్వతం), మిశ్రమ, కేంద్రీయ. స్థాయిలు: స్వల్ప 20–40 dB, మధ్యస్థ 41–60, తీవ్ర 61–80, అతి తీవ్ర 80 పైన. మాట లోపాలు: ఉచ్చారణ, ధారాళత (fluency; నత్తి, stuttering), స్వరం.
అభ్యసన వైకల్యం (learning disability, LD): ఈ పదాన్ని శామ్యూల్ కర్క్, 1963లో సృష్టించారు. సాధారణ లేదా సాధారణం కంటే ఎక్కువ ప్రజ్ఞ ఉన్న పిల్లవాడిలో, మాట్లాడే లేదా రాసే భాషను అర్థం చేసుకోవడంలో లేదా వాడటంలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ప్రాథమిక ప్రక్రియల్లో ఇబ్బంది; దృష్టి, వినికిడి లేదా చలన వైకల్యం, మేధో వైకల్యం, ఉద్వేగ సమస్య లేదా సరిగా బోధించకపోవడం దీనికి కారణం కాదు.
- డిస్లెక్సియా (dyslexia; పఠన వైకల్యం): చదవడం; ముఖ్య సంకేతం ధారాళంగా చదవలేకపోవడం (2022 HWO); తారుమారులు (b/d, p/q, was/saw), పంక్తులు దాటవేయడం, అక్షరం అక్షరం కూడబలుక్కుని నెమ్మదిగా చదవడం.
- డిస్‌గ్రాఫియా (dysgraphia): రాయడం (చేతిరాత, అంతరం, రాసేటప్పుడు స్పెల్లింగ్ సరిగా లేకపోవడం).
- డిస్‌కాల్క్యులియా (dyscalculia): అంకగణితం (సంఖ్యా జ్ఞానం, స్థాన విలువ, గుర్తులు).
- డిస్‌ప్రాక్సియా (dyspraxia): చలన ప్రణాళిక, సమన్వయం.
- అఫేజియా / డిస్‌ఫేజియా (aphasia / dysphasia): మాట్లాడే భాష (మాటను అర్థం చేసుకోవడం లేదా పలకడం).
- దృశ్య–ప్రాదేశిక పనితీరు లోపం (visual-spatial dysfunction): దూరాన్ని తప్పుగా అంచనా వేయడం, పేజీలో చదువుతున్న చోటు తప్పిపోవడం, బోర్డు నుంచి రాసుకోవడంలో, పటాలు, గ్రాఫ్‌లు చదవడంలో ఇబ్బంది; ఇది అభ్యసన వైకల్యం, శారీరక వైకల్యం కాదు (2022 HWO).
- అవధాన లోప అతి చురుకుదనం రుగ్మత (Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ADHD; 2019 HWO): అశ్రద్ధ, అతి చురుకుదనం, ఆవేశపూరిత ప్రవర్తన; తరచూ అభ్యసన వైకల్యంతో పాటు కనిపిస్తుంది, కానీ అదే అభ్యసన వైకల్యం కాదు.
ప్రతిభావంతుడైన పిల్లవాడు (gifted child): ఇతరులకు ఉన్నదానికంటే చాలా ఎక్కువ మేధోపరమైన ఆధిక్యత చూపుతాడు (2019 HWO), సాధారణ సామర్థ్యంలో లేదా ఒక ప్రత్యేక ప్రతిభలో; తరచూ IQ 130/140 పైన. లూయిస్ టెర్మన్, జెనెటిక్ స్టడీస్ ఆఫ్ జీనియస్ (Genetic Studies of Genius; 1921లో మొదలైంది, సుమారు 135 పైన IQ ఉన్న 1,500 మందికి పైగా పిల్లలు, "టెర్మైట్స్"). జోసెఫ్ రెంజుల్లీ మూడు వలయాల భావన (three-ring, 1978): సగటు కంటే ఎక్కువ సామర్థ్యం + కార్య నిబద్ధత + సృజనాత్మకత.
ప్రతిభావంతుల విద్య: త్వరితీకరణ (acceleration; ముందస్తు ప్రవేశం, తరగతి దాటవేయడం, రెండేళ్లను ఒక ఏడాదికి కుదించడం), సంపన్నీకరణ (enrichment; అదే తరగతిలో విస్తృతమైన, లోతైన పని: ప్రాజెక్టులు, క్లబ్బులు, పోటీలు), సామర్థ్య ఆధారిత సమూహీకరణ, ప్రత్యేక పాఠశాలలు, మార్గదర్శనం (mentoring). భారతదేశంలో గ్రామీణ ప్రతిభావంతుల కోసం జవహర్ నవోదయ విద్యాలయాలు (జాతీయ విద్యా విధానం (NPE) 1986 నుంచి), జాతీయ ప్రతిభా అన్వేషణ (National Talent Search; ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, 1963లో ప్రారంభం).
సృజనాత్మకత (creativity) = కొత్త, మౌలికమైన, ఉపయోగకరమైన ఆలోచనలను లేదా వస్తువులను సృష్టించే సామర్థ్యం. ఇది అపసారి చింతన (divergent thinking) (2019, 2022 HWO), అభిసారి చింతన కాదు. సృజనకారులు వినూత్న ఆలోచనలు (innovative ideas), స్వతంత్రత, అనుసరణకు లొంగకపోవడం చూపుతారు; బట్టీ జ్ఞాపకం లేదా అనుసరణ ప్రవర్తన కాదు (2019 HWO).
జె.పి. గిల్‌ఫర్డ్ (APA ప్రసంగం, 1950; ప్రజ్ఞా నిర్మాణ నమూనా): అభిసారి చింతన (convergent; ఒకే సరైన సమాధానం లక్ష్యంగా చేసే ఆలోచన, 2019 HWO), అపసారి చింతన (divergent; అనేక సాధ్యమైన సమాధానాలు). ఆప్షన్లలో కనిపించే ఇతరవి: పార్శ్వ చింతన (lateral; డి బోనో: కొత్త కోణాలు), కల్పనాత్మక చింతన (autistic; ఊహలు, పగటి కలలు).
అపసారి చింతన నాలుగు లక్షణాలు: ధారాళత (fluency; ఆలోచనల సంఖ్య), నమ్యత (flexibility; ఆలోచనల రకాల్లో వైవిధ్యం), మౌలికత (originality; అసాధారణ, అరుదైన ఆలోచనలు), విపులీకరణ (elaboration; ఒక ఆలోచనను వివరంగా అభివృద్ధి చేయడం).
సృజనాత్మకత పరీక్షలు: టోరెన్స్ సృజనాత్మక చింతన పరీక్షలు (Torrance Tests of Creative Thinking; ఇ. పాల్ టోరెన్స్, 1966; శాబ్దిక, చిత్ర); గిల్‌ఫర్డ్ అసాధారణ ఉపయోగాల పరీక్ష; భారతీయ: బాకర్ మెహదీ (సృజనాత్మక చింతనకు శాబ్దిక, అశాబ్దిక పరీక్షలు), బి.కె. పాసీ (పాసీ సృజనాత్మకత పరీక్షలు).
గ్రాహం వాలస్, సృజనాత్మక చింతన నాలుగు దశలు (ది ఆర్ట్ ఆఫ్ థాట్ (The Art of Thought), 1926): సన్నాహం → పరిపాకం → ప్రకాశనం → నిరూపణ (preparation → incubation → illumination → verification).
మేధోమథనం (brainstorming): అలెక్స్ ఓస్బోర్న్ (అనేక ఆలోచనలు, సమావేశం జరుగుతున్నప్పుడు విమర్శ లేదు). పార్శ్వ చింతన (lateral thinking), సిక్స్ థింకింగ్ హ్యాట్స్ (Six Thinking Hats): ఎడ్వర్డ్ డి బోనో.
సమ్మిళిత విద్య: CWSN సహా పిల్లలందరూ పొరుగు పాఠశాలలో కలిసి నేర్చుకుంటారు; ప్రతి పిల్లవాడికి సరిపోయేలా ఆ పాఠశాలే తన బోధనను, సౌకర్యాలను మార్చుకుంటుంది.
మైలురాళ్లు: IEDC పథకం 1974; NPE 1986 (దివ్యాంగులను "సమాన భాగస్వాములుగా" సమైక్యపరచడం); RCI చట్టం 1992 (భారత పునరావాస మండలి (Rehabilitation Council of India); ప్రత్యేక విద్యావేత్తలకు శిక్షణ, నమోదు); PIED 1987 (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, యునిసెఫ్); PwD చట్టం 1995 (1996 ఫిబ్రవరి 7 నుంచి అమలు; 7 వైకల్యాలు; సెక్షన్ 26: 18 ఏళ్ల వరకు ఉచిత విద్య); నేషనల్ ట్రస్ట్ చట్టం 1999 (ఆటిజం, మస్తిష్క పక్షవాతం, మేధో, బహుళ వైకల్యాలు); SSA 2001 ("శూన్య తిరస్కరణ"); IEDSS 2009-10 (మాధ్యమిక దశ); విద్యా హక్కు (RTE) చట్టం 2009 (2012 సవరణ: దివ్యాంగ పిల్లలు ప్రతికూల వర్గంలో భాగం); RPwD చట్టం 2016; సమగ్ర శిక్ష 2018; జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) 2020.
అంతర్జాతీయ: సలమాంకా ప్రకటన (Salamanca Statement; యునెస్కో, స్పెయిన్, 1994): వివక్షను ఎదుర్కోవడానికి సమ్మిళిత దృక్పథం ఉన్న సాధారణ పాఠశాలలే అత్యంత ప్రభావవంతమైన మార్గం. ఐరాస దివ్యాంగుల హక్కుల ఒప్పందం (UN CRPD) 2006 (భారత్ 2007లో ఆమోదించింది); దానిని అమలు చేయడానికే RPwD చట్టం చేశారు.
RPwD చట్టం 2016: 2016 డిసెంబర్లో ఆమోదం, 2017 ఏప్రిల్ 19 నుంచి అమలు; PwD చట్టం 1995 స్థానంలో వచ్చింది; వైకల్యాలు 7 నుంచి 21కి పెరిగాయి; ప్రామాణిక వైకల్యం (benchmark disability) = నిర్దిష్ట వైకల్యం కనీసం 40%; ప్రామాణిక వైకల్యం ఉన్న 6 నుంచి 18 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత విద్య (సెక్షన్ 31); ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్ ఉన్నత విద్య సంస్థల్లో కనీసం 5% సీట్లు (సెక్షన్ 32); ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కనీసం 4% రిజర్వేషన్ (సెక్షన్ 34); ప్రభుత్వ నిధులు పొందే, గుర్తింపు పొందిన సంస్థలకు సమ్మిళిత విద్యను సెక్షన్ 16 బాధ్యతగా చేసింది; అవి నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యాలను ముందుగానే గుర్తించాలి.

వివరణ

1. మందకొడి అభ్యాసకుడు, వెనుకబడినవాడు, నిమ్నసాధకుడు, అభ్యసన వైకల్యం ఉన్నవాడు: వీరిని వేరు చేయడం

అభ్యాసకుడు	ప్రజ్ఞ	ముఖ్య సమస్య	ప్రధాన సహాయం
మందకొడి అభ్యాసకుడు	సగటు కంటే తక్కువ (సుమారు 80-90)	అన్ని సబ్జెక్టుల్లో నెమ్మది వేగం	ఎక్కువ సమయం, పునరావృతి, మూర్త సాధనాలు
వెనుకబడినవాడు	ఏదైనా (తరచూ సగటు)	తరగతి స్థాయి కంటే తక్కువ సాధన	కారణం కనుక్కోవడం, నివారణ బోధన
నిమ్నసాధకుడు	సగటు లేదా ఎక్కువ	తన సొంత సామర్థ్యం కంటే తక్కువ సాధన	ప్రేరణ, మార్గదర్శకత్వం, అభిరుచి
అభ్యసన వైకల్యం ఉన్నవాడు	సాధారణం లేదా ఎక్కువ	ఒక నిర్దిష్ట నైపుణ్యం (చదవడం, గణితం)	నిర్ధారణ, బహుళ ఇంద్రియ నివారణ కృషి

2. వెనుకబాటుతనానికి కారణాలు. శారీరక (అనారోగ్యం, దృష్టి లేదా వినికిడి లోపం, పోషకాహార లోపం), ప్రజ్ఞాపరమైన (తక్కువ సామర్థ్యం), ఉద్వేగపరమైన (భయం, ఆందోళన, ఇంట్లో సంఘర్షణ), విద్యాపరమైన (సరిగా లేని బోధన, తరచూ గైర్హాజరు, పాఠశాలలు మారడం, తగని పాఠ్యప్రణాళిక), సామాజిక–ఆర్థిక (పేదరికం, మొదటి తరం అభ్యాసకులు, బాల కార్మిక వ్యవస్థ). ఉపాధ్యాయుడు మొదట కారణాన్ని నిర్ధారిస్తాడు (పరీక్షలు, పరిశీలన, వ్యక్తి అధ్యయనం), తర్వాత నివారణ బోధన చేస్తాడు.

3. అభ్యసన వైకల్యాన్ని ఉపాధ్యాయుడు గుర్తించగల సంకేతాలు. తెలివైన, బాగా మాట్లాడే పిల్లవాడు చాలా నెమ్మదిగా చదవడం లేదా పదాలను ఊహించి చదవడం; 7 నుంచి 8 ఏళ్ల తర్వాత కూడా చదవడంలో, రాయడంలో తారుమారులు; అపరిశుభ్రమైన, కష్టపడి రాసే రాత; స్థాన విలువ, గుర్తులతో పదే పదే తప్పులు; మాటలతో ఇచ్చే అనేక సూచనలను పాటించడంలో ఇబ్బంది; తడబాటు. సహాయం: తొలి దశలోనే గుర్తింపు, బహుళ ఇంద్రియ బోధన (multisensory teaching; చూడటం, వినడం, పలకడం, దిద్దడం అన్నీ కలిపి: ఫెర్నాల్డ్ VAKT పద్ధతి, ఆర్టన్–గిల్లింగ్‌హామ్), చిన్న సోపానాలు, అదనపు సమయం, మౌఖిక పరీక్షలు, సహాయ లేఖకులు (scribes), వ్యక్తిగత విద్యా ప్రణాళిక (IEP).

4. ప్రతిభావంతులైన పిల్లలు: లక్షణాలు, సమస్యలు. లక్షణాలు: తొందరగా, సంపన్నంగా పెరిగే పదజాలం, వేగంగా నేర్చుకోవడం, జిజ్ఞాస, ఇష్టమైన విషయాలపై దీర్ఘ అవధానం, హాస్య చతురత, నాయకత్వం, విస్తృత పఠనం. సమస్యలు: సాధారణ తరగతిలో విసుగు, నిమ్నసాధన, పరిపూర్ణతావాదం, తోటివారి నుంచి ఒంటరితనం, "గొప్పలు చెప్పుకునేవాడు" అనే ముద్ర. ఉపాధ్యాయుడు సంపన్నీకరణ, స్వతంత్ర ప్రాజెక్టులు, నాయకత్వ పాత్రలు, పోటీలు ఇస్తాడు; అదే పనిని ఇంకా ఎక్కువగా చేయించడు.

5. త్వరితీకరణ, సంపన్నీకరణ పోలిక

అంశం	త్వరితీకరణ	సంపన్నీకరణ
భావన	పాఠ్యప్రణాళికను వేగంగా పూర్తి చేయడం	అదే స్థాయిలో విస్తృతంగా, లోతుగా వెళ్లడం
రూపాలు	ముందస్తు ప్రవేశం, తరగతి దాటవేయడం, కుదింపు	ప్రాజెక్టులు, క్లబ్బులు, అదనపు పఠనం, క్షేత్ర పని
మేలు	సమయం ఆదా, సామర్థ్యానికి తగినది	ఈడువారితోనే ఉంటాడు
ప్రమాదం	సామాజిక, ఉద్వేగ అంతరాలు	"కాలక్షేప పని"గా మారవచ్చు

6. సృజనాత్మకత, ప్రజ్ఞ. అత్యంత సృజనశీలురైన విద్యార్థులకు అత్యధిక IQ ఉండాల్సిన అవసరం లేదని, అత్యధిక ప్రజ్ఞ ఉన్న విద్యార్థులు అత్యంత సృజనశీలురు కానక్కర్లేదని గెట్జెల్స్, జాక్సన్ (1962) కనుగొన్నారు. సాధారణ అభిప్రాయం (త్రెషోల్డ్ సిద్ధాంతం): ఒక మోస్తరు ప్రజ్ఞ (సుమారు IQ 120) అవసరం, కానీ దాని తర్వాత సృజనాత్మకత ఇతర అంశాలపై ఆధారపడుతుంది. సాధారణ IQ పరీక్షలు కొలిచేది అభిసారి చింతన; సృజనాత్మకత పరీక్షలు కొలిచేది అపసారి చింతన.

7. సృజనశీల పిల్లవాడి లక్షణాలు, ఉపాధ్యాయుడు సృజనాత్మకతను ఎలా పెంపొందిస్తాడు. లక్షణాలు: జిజ్ఞాస, స్వతంత్రత, అనిశ్చితిని సహించడం, హాస్య చతురత, సాహసించే తత్వం, అసాధారణ ప్రశ్నలు. పెంపొందించడం: ముగింపు లేని ప్రశ్నలు ("ఇటుకను ఎన్ని రకాలుగా ఉపయోగించవచ్చు?"), మేధోమథనం, స్వేచ్ఛ, సమయం, మౌలిక జవాబులకు ప్రశంస, అసాధారణ ఆలోచనలను ఎగతాళి చేయకపోవడం, బట్టీ చదువు తగ్గించడం, ఆట, కళ, సమస్యా పరిష్కార కృత్యాలు.

8. చరిత్రలో ప్రత్యేక విద్య నాలుగు దశలు

దశ	అర్థం
బహిష్కరణ	దివ్యాంగ పిల్లలను పాఠశాలకు దూరంగా ఉంచడం
వేర్పాటు	వేరుగా ప్రత్యేక పాఠశాలలు
సమైక్యత	పిల్లవాడిని సాధారణ పాఠశాలలో చేర్చడం, అతనే సర్దుకుపోవాలి
సమ్మిళితం	ప్రతి పిల్లవాడికి సరిపోయేలా పాఠశాలే మారుతుంది

సమైక్యతలో పిల్లవాడు సర్దుకుపోవాలి; సమ్మిళితంలో పాఠశాల సర్దుకుపోవాలి. IEDC (1974) సమైక్య విద్య; SSA, RPwD చట్టం, NEP 2020 సమ్మిళిత విద్యను లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.

9. విధాన అంశాలు.

కొఠారి కమిషన్ (1964-66) దివ్యాంగుల విద్యను విస్తరించాలని, సమైక్య కార్యక్రమాలతో ప్రయోగాలు చేయాలని మొదట సిఫార్సు చేసింది.
NPE 1986: స్వల్ప, చలన వైకల్యాలు ఉన్న పిల్లలను ఇతరులతో కలిసి చదివించాలి; తీవ్ర వైకల్యం ఉన్న పిల్లల కోసం వీలైనంతవరకు జిల్లా కేంద్రాల్లో హాస్టళ్లతో కూడిన ప్రత్యేక పాఠశాలలు; వృత్తి శిక్షణ; ఉపాధ్యాయ శిక్షణలో దివ్యాంగుల విద్యను చేర్చాలి.
NEP 2020: CWSN సామాజిక–ఆర్థికంగా వెనుకబడిన సమూహాల (SEDGs) లో భాగం; పునాది దశ నుంచి ఉన్నత విద్య వరకు పూర్తి భాగస్వామ్యం; పాఠశాలకు రాలేని తీవ్ర వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు ఇంటి వద్దే విద్య; పాఠశాల సముదాయాల్లో పంచుకునే వనరుల కేంద్రాలు, ప్రత్యేక విద్యావేత్తలు; భారతీయ సంకేత భాష (Indian Sign Language, ISL) ను ప్రామాణీకరించి బోధించాలి; ISL లో ఎన్‌ఐఓఎస్ (NIOS) కోర్సులు.
సమగ్ర శిక్ష (2018): తరగతి 1 నుంచి 12 వరకు CWSN కోసం సమ్మిళిత విద్యా విభాగం: గుర్తింపు శిబిరాలు, సహాయ ఉపకరణాలు, బ్రెయిలీ, పెద్ద అక్షరాల పుస్తకాలు, తోడు, రవాణా భత్యం, దివ్యాంగ బాలికలకు స్టైపెండ్లు, రిసోర్స్ ఉపాధ్యాయులు.

10. RPwD చట్టం 2016 లోని 21 వైకల్యాలు (గుర్తుంచుకోవడానికి ఇక్కడ వర్గీకరించాం; చట్టం షెడ్యూల్ మాత్రం దృష్టి, వినికిడి, మాట వైకల్యాలను "శారీరక వైకల్యం" శీర్షిక కిందే ఉంచింది): ఇంద్రియ: అంధత్వం, తక్కువ దృష్టి, బధిరులు, వినికిడి తక్కువ ఉన్నవారు, మాట, భాషా వైకల్యం; శారీరక: చలన వైకల్యం, కుష్ఠు వ్యాధి నయమైనవారు, మస్తిష్క పక్షవాతం, మరుగుజ్జుతనం, కండరాల క్షీణత, యాసిడ్ దాడి బాధితులు; మేధో, వికాస సంబంధ: మేధో వైకల్యం, నిర్దిష్ట అభ్యసన వైకల్యాలు, ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ రుగ్మత; మానసిక ప్రవర్తన: మానసిక వ్యాధి; నాడీ సంబంధ: దీర్ఘకాలిక నాడీ వ్యాధులు, మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్, పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి; రక్త రుగ్మతలు: హీమోఫీలియా, థలసీమియా, సికిల్ సెల్ వ్యాధి; వీటితో పాటు బధిర-అంధత్వం సహా బహుళ వైకల్యాలు. PwD చట్టం 1995లో ఏడు ఉండేవి: అంధత్వం, తక్కువ దృష్టి, కుష్ఠు వ్యాధి నయమైనవారు, వినికిడి లోపం, చలన వైకల్యం, బుద్ధిమాంద్యం, మానసిక వ్యాధి.

11. మేధో లేదా వినికిడి వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు బోధన. మేధో వైకల్యం: ప్రతి పనిని చిన్న మెట్లుగా విభజించడం, పునరావృతం, చేసి చూపించడం, మూర్త వస్తువులు, నిజ జీవిత నైపుణ్యాలు, చిన్న విజయాలకు ప్రశంస, స్థిరమైన దినచర్య. వినికిడి లోపం: ముందస్తు గుర్తింపు, వినికిడి యంత్రాలు, శ్రవణ శిక్షణ, పెదవుల కదలిక చదవడం (speech reading), భారతీయ సంకేత భాష (Indian Sign Language), వేళ్లతో అక్షరాలు, ముందు వరుసలో కూర్చోబెట్టడం, రాతపూర్వక సూచనలు.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "నిమ్నసాధన అంటే ఆశించిన దానికంటే బాగా చేయడం." ✓ దాని అర్థం తన సొంత సామర్థ్యం కంటే తక్కువగా చేయడం.
✗ "అభ్యసన వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడికి ప్రజ్ఞ తక్కువ." ✓ అభ్యసన వైకల్యం సాధారణ లేదా సాధారణం కంటే ఎక్కువ ప్రజ్ఞ ఉన్నవారిలో కనిపిస్తుంది; సాధారణ సామర్థ్యం తక్కువగా ఉంటే అది మందకొడి అభ్యసన లేదా మేధో వైకల్యం.
✗ "డిస్లెక్సియా రాతకు సంబంధించిన సమస్య." ✓ డిస్లెక్సియా = చదవడం; డిస్‌గ్రాఫియా = రాయడం; డిస్‌కాల్క్యులియా = గణితం.
✗ "సృజనాత్మకత అభిసారి చింతన." ✓ సృజనాత్మకత అపసారి చింతన (గిల్‌ఫర్డ్).
✗ "మౌలికత = ఆలోచనల సంఖ్య." ✓ ఆలోచనల సంఖ్య = ధారాళత; వైవిధ్యం = నమ్యత; అరుదుతనం = మౌలికత; వివరం = విపులీకరణ.
✗ "వాలస్ దశలు: సన్నాహం, ప్రకాశనం, పరిపాకం, నిరూపణ." ✓ పరిపాకం ప్రకాశనం కంటే ముందు వస్తుంది.
✗ "CWSN = చిల్డ్రన్ విత్ సోషల్ నీడ్స్." ✓ చిల్డ్రన్ విత్ స్పెషల్ నీడ్స్ (ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు).
✗ "సమైక్యత, సమ్మిళితం ఒకటే." ✓ సమైక్యతలో పిల్లవాడు సర్దుకుపోతాడు; సమ్మిళితంలో పాఠశాల సర్దుకుపోతుంది.
✗ "RPwD చట్టం 2016లో 7 వైకల్యాలు; రిజర్వేషన్ 3%." ✓ 21 వైకల్యాలు; ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో 4%, ఉన్నత విద్యలో 5% (7, 3% అనేవి 1995 చట్టంలోనివి).
✗ "బాల నేరస్థులు మేధోపరంగా దారితప్పినవారు." ✓ వారు సామాజికంగా దారితప్పినవారు.
✗ "సామర్థ్యం సూచించిన దానికంటే ఎక్కువ స్కోరు చేసేవాడు నిమ్నసాధకుడు." ✓ అతను అధికసాధకుడు; నిమ్నసాధకుడు తన సామర్థ్యం కంటే తక్కువగా సాధిస్తాడు.
✗ "దృశ్య–ప్రాదేశిక పనితీరు లోపం శారీరక వైకల్యం." ✓ అది అభ్యసన వైకల్యం.
✗ "డౌన్ సిండ్రోమ్ ట్రైసోమీ 18." ✓ ట్రైసోమీ 21 (21వ క్రోమోజోమ్ అదనంగా ఉండడం).
✗ "ప్రామాణిక వైకల్యం = 50%." ✓ కనీసం 40%.
✗ "RPwD కింద ఉచిత విద్య 6 నుంచి 14 ఏళ్ల వారికి." ✓ ప్రామాణిక వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు 6 నుంచి 18 (6 నుంచి 14 అనేది విద్యా హక్కు చట్టం).

త్వరిత పునశ్చరణ

అసాధారణ పిల్లవాడు: కర్క్; CWSN = ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు; సంకేతం: వికాస జాప్యం; బాల నేరస్థులు = సామాజికంగా దారితప్పినవారు.
మందకొడి అభ్యాసకుడు IQ 80-90; వెనుకబడినవాడు: బర్ట్ 1937; నిమ్నసాధకుడు: సొంత మానసిక సామర్థ్యం కంటే తక్కువ (AQ = EA/MA × 100); నైదానిక పరీక్ష → నివారణ బోధన.
అభ్యసన వైకల్యం: కర్క్ 1963; డిస్లెక్సియా (ధారాళంగా చదవడం), డిస్‌గ్రాఫియా (రాయడం), డిస్‌కాల్క్యులియా (గణితం), డిస్‌ప్రాక్సియా (చలనం), దృశ్య–ప్రాదేశిక; ADHD; డౌన్ సిండ్రోమ్ = ట్రైసోమీ 21.
టెర్మన్: 140+ మేధావి; 70 కంటే తక్కువ బలహీన మనస్కులు; జెనెటిక్ స్టడీస్ ఆఫ్ జీనియస్ 1921.
రెంజుల్లీ మూడు వలయాలు: సామర్థ్యం + కార్య నిబద్ధత + సృజనాత్మకత.
ప్రతిభావంతులు: త్వరితీకరణ, సంపన్నీకరణ; నవోదయ (NPE 1986).
సృజనాత్మకత = అపసారి చింతన (గిల్‌ఫర్డ్ 1950): ధారాళత, నమ్యత, మౌలికత, విపులీకరణ; TTCT టోరెన్స్.
వాలస్: సన్నాహం, పరిపాకం, ప్రకాశనం, నిరూపణ; మేధోమథనం ఓస్బోర్న్; పార్శ్వ చింతన డి బోనో.
సమ్మిళితం: సలమాంకా 1994; IEDC 1974; RCI 1992; PwD 1995 (7); నేషనల్ ట్రస్ట్ 1999; IEDSS 2009.
RPwD 2016 (2017 ఏప్రిల్ 19 నుంచి అమలు): 21 వైకల్యాలు, 40% ప్రామాణికం, 6-18 ఉచిత విద్య, ఉన్నత విద్యలో 5%, ఉద్యోగాల్లో 4%.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. ముద్రలు, వైద్య నమూనా, సామాజిక నమూనా. వైద్య నమూనా (medical model) వైకల్యాన్ని వ్యక్తిలోని లోపంగా, చికిత్స చేయాల్సినదిగా చూస్తుంది; సామాజిక నమూనా (social model) దానిని సమాజంలోని అడ్డంకుల (మెట్లు, ముద్రిత రూపంలో మాత్రమే ఉండే పుస్తకాలు, వైఖరులు) ఫలితంగా చూస్తుంది. RPwD చట్టం, UN CRPD సామాజిక, హక్కుల ఆధారిత నమూనాను అనుసరిస్తాయి: సహేతుక వసతి (reasonable accommodation) కల్పించే బాధ్యత పాఠశాలదే (సెక్షన్ 2(y): అసమాన లేదా అనవసర భారం మోపని అవసరమైన, తగిన మార్పులు). "హ్యాండికాప్డ్" (handicapped), "బుద్ధిమాంద్యులు" (mentally retarded) వంటి పాత పదాలు పరీక్ష ప్రశ్నల్లో, పాత విధానాల్లో ఇంకా కనిపిస్తాయి; చట్టం మాత్రం "దివ్యాంగులు" (persons with disabilities), "మేధో వైకల్యం" అనే పదాలు వాడుతుంది.

2. అభ్యసనకు సార్వత్రిక రూపకల్పన (UDL). మొదటి నుంచే అన్ని రకాల అభ్యాసకుల కోసం పాఠాలను ప్రణాళిక చేయడం: విషయాన్ని అందించడానికి, అభ్యసనను వ్యక్తపరచడానికి, ఆసక్తిని కలిగించడానికి అనేక మార్గాలు. తర్వాత సర్దుబాట్లు చేయడం కంటే ఇది చౌకైనది, న్యాయమైనది.

3. ద్వి-అసాధారణ (2e) అభ్యాసకులు. ఒక పిల్లవాడు ఒకేసారి ప్రతిభావంతుడూ, అభ్యసన వైకల్యం ఉన్నవాడూ కావచ్చు (ఉదాహరణకు డిస్లెక్సియా ఉన్న బలమైన తార్కికుడు). ప్రతిభ వైకల్యాన్ని దాచేస్తుంది, లేదా వైకల్యం ప్రతిభను దాచేస్తుంది; దాంతో రెండూ గుర్తింపుకు రావు. ఒకే పరీక్షతో ముద్రలు వేయడం కాకుండా జాగ్రత్తగా మూల్యాంకనం చేయడానికి ఇది ఒక కారణం.

4. ప్రతిభపై విస్తృత దృక్పథాలు. IQ కు మించి: గార్డ్‌నర్ బహుళ ప్రజ్ఞలు (సంగీతంలో లేదా శారీరక నైపుణ్యంలో ప్రతిభావంతుడైన పిల్లవాడు), స్టెర్న్‌బర్గ్ విజయవంతమైన ప్రజ్ఞ (విశ్లేషణాత్మక, సృజనాత్మక, ఆచరణాత్మక), కార్య నిబద్ధతపై రెంజుల్లీ ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం. అందువల్ల గుర్తింపుకు IQ ఒక్కటే కాకుండా ఉపాధ్యాయుల సిఫార్సు, పిల్లవాడి సృష్టులు, సృజనాత్మకత పరీక్షలు, సాధనను వాడతారు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.