ఉపాధ్యాయ విద్య: సేవాపూర్వ, సేవాంతర్గత శిక్షణ…

ముఖ్య వాస్తవాలు

రెండు దశలు:
- సేవాపూర్వ ఉపాధ్యాయ విద్య (pre-service teacher education): ఉద్యోగంలో చేరడానికి ముందు వృత్తిపరమైన సన్నద్ధత;
- సేవాంతర్గత ఉపాధ్యాయ విద్య (in-service teacher education): పనిచేస్తున్న ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి (professional development) (దీన్నే నిరంతర వృత్తి అభివృద్ధి (continuing professional development, CPD) అంటారు).
ఉపాధ్యాయుల వృత్తిపరమైన సన్నద్ధత, వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి ఒక నిరంతర ప్రక్రియ (జాతీయ విద్యా విధానం (NPE) 1986, NCFTE 2009: సేవాపూర్వ, సేవాంతర్గత విద్యలు విడదీయరానివి).
ఉపాధ్యాయులకు కార్యశాలలు (workshops), సదస్సులు (seminars), సమావేశాల (conferences) ఉద్దేశం: సేవాంతర్గత వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి.
రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్: "ఒక దీపం తన జ్యోతిని వెలిగిస్తూ ఉంటేనే మరో దీపాన్ని వెలిగించగలదు" (A lamp can never light another lamp unless it continues to burn its own flame): ఉపాధ్యాయుడు నిరంతరం నేర్చుకుంటూనే ఉండాలి (2019, 2022లో అడిగారు); అదే భావానికి మరో రూపం: ఉపాధ్యాయుడు తాను ఇంకా నేర్చుకుంటూ ఉంటేనే నిజంగా బోధించగలడు. ఉపాధ్యాయుడు ఒక జీవితకాల అభ్యాసకుడు (lifelong learner).
వుడ్స్ డిస్పాచ్ (Wood's Despatch) (1854) సమర్థమైన విద్యా వ్యవస్థకు ఉపాధ్యాయ శిక్షణ (teacher training) ముందస్తు అవసరమని మొదట నొక్కి చెప్పింది (2019 కీ): ప్రతి ప్రెసిడెన్సీలో శిక్షణ పాఠశాలలు.
సేవాపూర్వ కోర్సులు:
- D.El.Ed. (డిప్లొమా ఇన్ ఎలిమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్, గతంలో TTC / D.Ed.): 12వ తరగతి తర్వాత 2 సంవత్సరాలు, ప్రాథమిక పాఠశాల (primary school) ఉపాధ్యాయులకు;
- B.Ed.: డిగ్రీ తర్వాత 2 సంవత్సరాలు (2015-16 నుంచి, NCTE నిబంధనలు 2014; అంతకుముందు ఒక సంవత్సరం);
- M.Ed.: 2 సంవత్సరాలు; ఉపాధ్యాయ విద్యావేత్తల కోసం;
- ITEP (సమీకృత ఉపాధ్యాయ విద్యా కార్యక్రమం (Integrated Teacher Education Programme), NEP 2020): 4 సంవత్సరాల ద్వంద్వ-మేజర్ B.A./B.Sc./B.Com. B.Ed.
సూక్ష్మ బోధన: బోధనను చిన్నదిగా కుదించిన రూపం (ఒక నైపుణ్యం, 5-10 మంది విద్యార్థులు, 5-10 నిమిషాలు), సేవాపూర్వ శిక్షణ కోసం; 1963లో స్టాన్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో రూపొందింది; భారతీయ నమూనా చక్రం = 36 నిమిషాలు; ఒక్కొక్క నైపుణ్యాన్ని కలిపి ఒకే పాఠంగా చేయడం = లింక్ అభ్యాసం (link practice) (2019 కీ).
జాతీయ ఉపాధ్యాయ విద్యా మండలి (National Council for Teacher Education, NCTE):
- 1973: సలహా సంస్థగా ఏర్పాటు (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీలో భాగంగా);
- NCTE చట్టం, 1993; 1995 ఆగస్టు 17న చట్టబద్ధ సంస్థ అయింది;
- ప్రధాన కార్యాలయం న్యూఢిల్లీ; నాలుగు ప్రాంతీయ కమిటీలు: జైపూర్ (ఉత్తరం), బెంగళూరు (దక్షిణం), భువనేశ్వర్ (తూర్పు), భోపాల్ (పడమర);
- ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థలకు గుర్తింపు ఇస్తుంది, ప్రమాణాలు నిర్దేశిస్తుంది, ఉపాధ్యాయుల కనీస అర్హతలు నిర్ణయిస్తుంది; ఉపాధ్యాయ అర్హత పరీక్ష (Teacher Eligibility Test, TET) కూడా (2010, విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act) సెక్షన్ 23 కింద).
OTPRMS (ఆన్‌లైన్ టీచర్ పుపిల్ రిజిస్ట్రేషన్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (Online Teacher Pupil Registration Management System)): విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులను నమోదు చేసి OTPRMS సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చే NCTE పోర్టల్; NCTE విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Education) కింద పనిచేస్తుంది (పాత MHRD; 2025 కీ దీన్ని "Ministry of Human Resources" అని రాసింది).
NCFTE 2009: ఉపాధ్యాయ విద్య జాతీయ పాఠ్యప్రణాళికా చట్రం, 2009 (National Curriculum Framework for Teacher Education); రూపొందించింది NCTE; ఉపశీర్షిక "వృత్తి నైపుణ్యం, మానవీయత కలిగిన ఉపాధ్యాయుల తయారీ దిశగా" (Towards Preparing Professional and Humane Teacher); ఉపాధ్యాయుడు ఒక ఆత్మపరిశీలనాత్మక సాధకుడు (reflective practitioner).
NCFTE 2009, సేవాంతర్గత శిక్షణ రూపకల్పన: సందర్భోచిత, బోధనాశాస్త్రపరమైన (contextual and pedagogic) విధానాన్ని అనుసరించాలి; ఉపాధ్యాయులను సూచనలు స్వీకరించే నిష్క్రియులుగా కాకుండా (వయోజన) అభ్యాసకులుగా (learners) చూడాలి.
ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ: 1961 సెప్టెంబర్ 1న ఏర్పాటు (రిజిస్టర్డ్ సొసైటీ), న్యూఢిల్లీ; విద్యా మంత్రిత్వ శాఖకు విద్యా సలహాదారు.
ప్రాంతీయ విద్యా కళాశాలలు (Regional Colleges of Education) (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, 1963): అజ్మీర్, భోపాల్, భువనేశ్వర్, మైసూరు; 1995లో ప్రాంతీయ విద్యా సంస్థలు (Regional Institutes of Education, RIE)గా పేరు మార్పు; అప్పుడే NERIE షిల్లాంగ్ చేరింది. ప్రతి దానికీ సొంత ప్రయోగాత్మక (ప్రదర్శన బహుళార్థ సాధక) పాఠశాల (experimental / demonstration multipurpose school) ఉంది; 4 సంవత్సరాల సమీకృత డిగ్రీ-B.Ed. కోర్సు నడుపుతాయి; సేవాంతర్గత కోర్సుల కేంద్రాలు. RIE మైసూరు ఆంధ్రప్రదేశ్ సహా దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు సేవలు అందిస్తుంది.
ఉపాధ్యాయ విద్య పునర్నిర్మాణం, పునర్వ్యవస్థీకరణ (Restructuring and Reorganisation of Teacher Education) (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం, 1987-88, NPE 1986 తర్వాత):
- జిల్లా విద్యా శిక్షణ సంస్థ (District Institute of Education and Training, DIET): జిల్లాకు ఒకటి, ప్రాథమిక విద్య (elementary education) ఉపాధ్యాయులకు, సేవాపూర్వ, సేవాంతర్గత శిక్షణ; నియతేతర (non-formal) విద్య, వయోజన విద్య బోధకులకూ సహాయం;
- ఉపాధ్యాయ విద్యా కళాశాల (College of Teacher Education, CTE): స్థాయి పెంచిన మాధ్యమిక శిక్షణ కళాశాలలు, మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయులకు;
- విద్యలో ఉన్నత అధ్యయన సంస్థ (Institute of Advanced Study in Education, IASE): ఉన్నత కోర్సులు (M.Ed., పరిశోధన), ఉపాధ్యాయ విద్యావేత్తలు, మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ;
- SCERT రాష్ట్ర విద్యా అధికార సంస్థగా బలోపేతం.
రాష్ట్ర విద్యా పరిశోధన, శిక్షణ మండలి (State Council of Educational Research and Training, SCERT): ఎన్‌సీఈఆర్‌టీకి రాష్ట్ర స్థాయి ప్రతిరూపం; పాఠ్యపుస్తకాలు, పాఠ్యప్రణాళిక (curriculum), ఉపాధ్యాయ శిక్షణ (APPSC 2025 కీ SCERTని 1969తో జతచేసింది).
జతపరచాల్సిన సంవత్సరాలు (2025 పేపర్): UGC 1956 (చట్టబద్ధ), RCI 1992 (చట్టం), NCTE 1995 (చట్టబద్ధ), SCERT 1969 (కీ). ఇలాంటి ప్రశ్నలను తొలగింపు పద్ధతితో సాధించండి: ముందు ఖచ్చితంగా తెలిసిన మూడు సంవత్సరాలను జతచేయండి.
సేవాంతర్గత శిక్షణకు నిధులు: ప్రధానంగా సర్వ శిక్షా అభియాన్ (Sarva Shiksha Abhiyan, SSA) (2001) ద్వారా; ఇది విద్యా హక్కు చట్టం అమలుకు ప్రధాన సాధనం; 2018 నుంచి సమగ్ర శిక్ష (Samagra Shiksha) ద్వారా (SSA + RMSA + ఉపాధ్యాయ విద్య విలీనం).
నిష్ఠ (NISHTHA) (National Initiative for School Heads' and Teachers' Holistic Advancement): 2019 ఆగస్టు 21, ప్రాథమిక విద్య ఉపాధ్యాయులకు సమీకృత సేవాంతర్గత శిక్షణ.
2019 పేపర్‌లో ఉపాధ్యాయ నైతికత: జవాబు పత్రాల మూల్యాంకనం (evaluation)లో విశ్వసనీయత కోసం ఉపాధ్యాయుడు నిష్పాక్షికంగా (objective) ఉండాలి; సహోద్యోగి కోరే పక్షపాత సహాయాన్ని తిరస్కరించాలి; ఉపాధ్యాయుడికి అత్యంత ముఖ్యమైనవారు విద్యార్థులు.
ప్రసిద్ధ వాక్యాలు:
- కొఠారి కమిషన్ (Kothari Commission) (1964-66): "భారతదేశ భవితవ్యం ఇప్పుడు ఆమె తరగతి గదుల్లో రూపుదిద్దుకుంటోంది" (The destiny of India is now being shaped in her classrooms); విద్యా నాణ్యతను ప్రభావితం చేసే అంశాలన్నింటిలో ఉపాధ్యాయుల నాణ్యత, సామర్థ్యం, శీలం అత్యంత ముఖ్యమైనవి;
- NPE 1986: ఏ జాతీ తన ఉపాధ్యాయుల స్థాయిని మించి ఎదగలేదు.

వివరణ

1. సేవాపూర్వ, సేవాంతర్గత విద్యల తేడా.

అంశం	సేవాపూర్వ	సేవాంతర్గత
ఎప్పుడు	నియామకానికి ముందు	ఉద్యోగ కాలంలో
లక్ష్యం	సన్నద్ధత; ప్రాథమిక సామర్థ్యం	నవీకరణ, పెరుగుదల, లోపాల సవరణ
రూపం	ఇంటర్న్‌షిప్‌తో పూర్తికాల కోర్సు	స్వల్పకాల కోర్సులు, కార్యశాలలు, ఆన్‌లైన్
సంస్థలు	DIET, B.Ed. కళాశాలలు, CTE, IASE, RIE	DIET, BRC, CRC, SCERT, RIE

2. సేవాంతర్గత విద్య పద్ధతులు. అవగాహన కోర్సులు (కొత్త పాఠ్యప్రణాళిక లేదా పాఠ్యపుస్తకం కోసం), పునశ్చరణ కోర్సులు (refresher courses), కార్యశాలలు (చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం (learning by doing), సామగ్రి తయారీ), సదస్సులు, సమావేశాలు (పత్రాల సమర్పణ), వేసవి సంస్థలు, విస్తరణ ఉపన్యాసాలు, అధ్యయన బృందాలు, ఉపాధ్యాయ క్లబ్బులు, ప్రదర్శన పాఠాలు, పరస్పర సందర్శనలు, కార్యాచరణ పరిశోధన (action research), దూరవిద్య, ఆన్‌లైన్ కోర్సులు (దీక్ష (DIKSHA), 2017; స్వయం (SWAYAM)). క్షేత్రస్థాయిలో మండల వనరుల కేంద్రాలు (Block Resource Centres, BRC), క్లస్టర్ వనరుల కేంద్రాలు (Cluster Resource Centres, CRC) (DPEP, SSA నుంచి) పాఠశాలల్లోనే విద్యాపరమైన సహాయం అందిస్తాయి; దగ్గరలోని పాఠశాలల ఉపాధ్యాయులు నెలకోసారి కలిసే క్లస్టర్ సమావేశం కూడా సేవాంతర్గత సహాయమే. సేవాంతర్గత కోర్సు నుంచి తిరిగి వచ్చిన ఉపాధ్యాయుడు సరిగ్గా ఎంచుకునే పుస్తకం: వినూత్న బోధనా వ్యూహాలపై పుస్తకం (2019 పేపర్).

3. సేవాంతర్గత విద్య ఎందుకు అవసరం. కొత్త జ్ఞానం, పాఠ్యప్రణాళికలు (జాతీయ పాఠ్యప్రణాళికా చట్రం (NCF) 2005, NEP 2020), కొత్త పద్ధతులు (కృత్యాధార, ICT), కొత్త చట్టాలు (RTE 2009), సేవాపూర్వ శిక్షణలోని లోపాలు, ప్రేరణ (motivation), వృత్తిపరమైన గుర్తింపును నిలుపుకోవాల్సిన అవసరం. BRAOU పుస్తకం రెండు పాత సూచనలను జోడిస్తుంది: పాఠశాలల్లో బోధించడం ఉపాధ్యాయ శిక్షకుల విధిలో భాగం కావాలి; ఐదు సంవత్సరాల సర్వీసు పూర్తిచేసిన ప్రతి ఉపాధ్యాయుడికి మళ్లీ శిక్షణ ఇచ్చేందుకు ప్రతి జిల్లాలో ఒక సేవాంతర్గత శిక్షణ కేంద్రం ఉండాలి.

4. భారత ఉపాధ్యాయ విద్య ఎలా పెరిగింది.

సంవత్సరం	ఘటన
1793	డేనిష్ మిషనరీల సెరంపూర్ నార్మల్ పాఠశాల, భారతదేశంలో మొదటిదిగా చెబుతారు
1854	వుడ్స్ డిస్పాచ్: ఉపాధ్యాయ శిక్షణపై మొదటి అధికారిక ప్రాధాన్యం; ప్రతి ప్రెసిడెన్సీలో శిక్షణ పాఠశాలలు, విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులకు స్టైపెండ్లు
1856	ప్రభుత్వ నార్మల్ పాఠశాల, సైదాపేట (మద్రాస్), తర్వాత మొదటి ఉపాధ్యాయ కళాశాల
1882	హంటర్ కమిషన్ (Hunter Commission): ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయులకు నార్మల్ పాఠశాలలు
1904	మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయుల శిక్షణపై కర్జన్ తీర్మానం
1952-53	మొదలియార్ కమిషన్ (Mudaliar Commission): శిక్షణ కళాశాలలకు విశ్వవిద్యాలయ అనుబంధం; సేవాంతర్గత శిక్షణకు విస్తరణ సేవల విభాగాలు (Extension Services Departments) (1955)
1964-66	కొఠారి కమిషన్: ఉపాధ్యాయ విద్య ఏకాకితనం తొలగింపు, కేవలం బోధనాభ్యాసానికి బదులు ఇంటర్న్‌షిప్, సమగ్ర కళాశాలలు
1983-85	చటోపాధ్యాయ (ఉపాధ్యాయులపై జాతీయ కమిషన్): 12వ తరగతి తర్వాత 4 సంవత్సరాల సమీకృత కోర్సు
1986	NPE: DIETలు, నిరంతర ఉపాధ్యాయ విద్య
1995	NCTE చట్టబద్ధం
2012	జస్టిస్ జె.ఎస్. వర్మ కమిషన్ (Justice Verma Commission) (సుప్రీంకోర్టు ఆదేశంతో ఏర్పాటు), ఉపాధ్యాయ విద్య నాణ్యతపై
2014	NCTE నిబంధనలు: 2 సంవత్సరాల B.Ed., M.Ed., సమీకృత కోర్సులు
2020	NEP 2020: ITEP, NPST, ఏడాదికి 50 గంటల CPD

5. DIET వివరంగా. ఒక DIETలో ఏడు విభాగాలు ఉంటాయి: PSTE (సేవాపూర్వ ఉపాధ్యాయ విద్య), IFIC (సేవాంతర్గత కార్యక్రమాలు, క్షేత్ర సంబంధాలు, నవకల్పన (innovation) సమన్వయం), DRU (జిల్లా వనరుల విభాగం, వయోజన విద్య, నియతేతర (non-formal) విద్య కోసం), CMDE (పాఠ్యప్రణాళిక, సామగ్రి అభివృద్ధి, మూల్యాంకనం), ET (విద్యా సాంకేతికత), P&M (ప్రణాళిక, నిర్వహణ), WE (పని అనుభవం (work experience)). ఇది D.El.Ed. నడుపుతుంది, పనిచేస్తున్న ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇస్తుంది, BRC, CRCలకు సహాయం చేస్తుంది, జిల్లా కోసం కార్యాచరణ పరిశోధన చేస్తుంది. ఒకే సంస్థ రెండు పనులూ ఎందుకు చేయాలో NPE 1986 ఇచ్చిన కారణం: సిబ్బంది అభివృద్ధి సేవాపూర్వ దశలో మొదలై సేవాంతర్గత దశలో బలపడుతుంది. రాష్ట్రంలో DIETలను ఉపాధ్యాయ విద్య డైరెక్టర్ (లేదా SCERT) నియంత్రిస్తారు.

6. NCFTE 2009 సంక్షిప్తంగా.

మూడు పాఠ్యప్రణాళికా రంగాలు: విద్యకు పునాదులు (Foundations of Education), పాఠ్యప్రణాళిక, బోధనాశాస్త్రం (Curriculum and Pedagogy), పాఠశాల ఇంటర్న్‌షిప్ (School Internship).
ఉపాధ్యాయుడు సమాచారాన్ని అందించేవాడు కాదు; పిల్లల అనుభవాలపై ఆధారపడి నిర్మించే ఆత్మపరిశీలనాత్మక సాధకుడు (NCF 2005కు అనుగుణంగా).
దీర్ఘకాలిక, పర్యవేక్షణతో కూడిన ఇంటర్న్‌షిప్; సిద్ధాంతం, ఆచరణల సమన్వయం; విశ్వవిద్యాలయాలు, బహుళ విభాగ సంస్థల్లో ఉపాధ్యాయ విద్య.
సేవాంతర్గత శిక్షణ: వికేంద్రీకృత, అవసరాధారిత, సందర్భోచిత; ఉపాధ్యాయులను క్రియాశీల వయోజన అభ్యాసకులుగా చూడటం.
పూర్వపు చట్రాలు: NCTE 1978, 1988, 1998 (నాణ్యమైన ఉపాధ్యాయ విద్యకు పాఠ్యప్రణాళికా చట్రం, Curriculum Framework for Quality Teacher Education).

7. ఉపాధ్యాయులపై NEP 2020 (అధ్యాయం 15, అధ్యాయం 5).

ITEP (4 సంవత్సరాల సమీకృత B.Ed.) 2030 నాటికి పాఠశాల ఉపాధ్యాయులకు కనీస అర్హత; NCTE 2021లో నోటిఫై చేసింది, మొదటి బ్యాచ్‌లు 2023-24లో; ప్రవేశం జాతీయ పరీక్షా సంస్థ (NTA) నిర్వహించే జాతీయ ఉమ్మడి ప్రవేశ పరీక్ష (National Common Entrance Test, NCET) ద్వారా.
డిగ్రీ ఉన్నవారికి 2 సంవత్సరాల B.Ed.; 4 సంవత్సరాల బ్యాచిలర్ డిగ్రీ లేదా మాస్టర్స్ డిగ్రీ ఉన్నవారికి 1 సంవత్సరం B.Ed.
విడిగా ఉన్న, ప్రమాణాలు లేని ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థల మూసివేత; ఉపాధ్యాయ విద్యను బహుళ విభాగ కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాల్లోకి తరలించడం.
ఉపాధ్యాయులకు జాతీయ వృత్తి ప్రమాణాలు (National Professional Standards for Teachers, NPST), కొత్త NCFTEను ఎన్‌సీఈఆర్‌టీతో కలిసి NCTE రూపొందించాలి.
ప్రతి ఉపాధ్యాయుడికీ ఏడాదికి 50 గంటల CPD; జాతీయ మార్గదర్శక మిషన్ (National Mission for Mentoring) (సీనియర్, విశ్రాంత అధ్యాపకులు ఉపాధ్యాయులకు మార్గదర్శనం).
ప్రతిపాదిత భారత ఉన్నత విద్యా కమిషన్ (Higher Education Commission of India, HECI) కింద NCTE ఒక వృత్తి ప్రమాణాల నిర్ధారణ సంస్థగా మారాలి.

8. సూక్ష్మ బోధన.

మూలం: స్టాన్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం, అమెరికా, 1963 (డ్వైట్ డబ్ల్యూ. అలెన్, సహచరులు); 1970ల నుంచి భారత B.Ed., D.El.Ed. కోర్సుల్లోకి వచ్చింది; ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ ఆధ్వర్యంలో భారతీయ నమూనా రూపొందింది.
కుదించిన రూపం: ఒకసారి ఒకే బోధనా నైపుణ్యం, 5-10 మంది విద్యార్థులు (లేదా సహచరులు), 5-10 నిమిషాల పాఠం, వెంటనే ప్రతిపుష్టి (feedback).
చక్రం: ప్రణాళిక → బోధన → ప్రతిపుష్టి → పునఃప్రణాళిక → పునర్బోధన → పునః ప్రతిపుష్టి.

దశ (భారతీయ నమూనా)	నిమిషాలు
బోధన	6
ప్రతిపుష్టి	6
పునఃప్రణాళిక	12
పునర్బోధన	6
పునః ప్రతిపుష్టి	6
ఒక పూర్తి చక్రం	36

సాధారణ నైపుణ్యాలు: పాఠ్య ప్రవేశిక (set induction), ప్రశ్నించడం (సరళత, లోతైన ప్రశ్నలు), వివరించడం, ఉదాహరణలతో విశదీకరించడం, ఉద్దీపన వైవిధ్యం (stimulus variation), పునర్బలనం (reinforcement), నల్లబల్ల వినియోగం, ముగింపు.
లింక్ అభ్యాసం: ఒక్కొక్క నైపుణ్యంలో పట్టు వచ్చాక, శిక్షణార్థి ఒక చిన్న పాఠంలో పలు నైపుణ్యాలను సమన్వయం చేస్తాడు; ఇది సూక్ష్మ బోధనకు, నిజమైన తరగతి బోధనకు మధ్య వారధి.

9. 1987-2001 మధ్య ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇచ్చిన కార్యక్రమాలు (BRAOU, యూనిట్ 13).

కార్యక్రమం	సంవత్సరం	ఉపాధ్యాయ శిక్షణ అంశం
ఆపరేషన్ బ్లాక్‌బోర్డ్ (Operation Blackboard)	1987	ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలల్లో రెండో ఉపాధ్యాయుడికి 100% కేంద్ర సాయం; తర్వాత నమోదు 100 దాటిన చోట మూడో ఉపాధ్యాయుడు
SOPT (ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయులకు ప్రత్యేక అవగాహన కార్యక్రమం, Special Orientation Programme for Primary Teachers)	1990లు	ఆపరేషన్ బ్లాక్‌బోర్డ్ సామగ్రి వినియోగం, కనీస అభ్యసన స్థాయిలు (Minimum Levels of Learning, MLL); 14 లక్షలకు పైగా ఉపాధ్యాయులకు అవగాహన (పుస్తక గణాంకం)
DPEP (జిల్లా ప్రాథమిక విద్యా కార్యక్రమం, District Primary Education Programme)	1994	ప్రపంచ బ్యాంకు, యూరోపియన్ యూనియన్ సాయం, కేంద్రం ద్వారా 85% బాహ్య నిధులు, 15% రాష్ట్రం; BRC, CRCల ఏర్పాటు; సుమారు 10 లక్షల ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ
SSA / RMSA	2001 / 2009	SSA ప్రాథమిక స్థాయి సేవాంతర్గత శిక్షణకు నిధులు ఇచ్చింది; RMSA నాణ్యతా అంశాల్లో మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయుల సేవాంతర్గత శిక్షణ ఒకటి

1987-88 పథకం కింద సుమారు 461 DIETలు, 85 CTEలు, 37 IASEలు మంజూరైనట్లు పుస్తకం చెబుతుంది (ఆ కాలపు గణాంకాలు).

10. దివ్యాంగ పిల్లల ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ (BRAOU, యూనిట్ 17).

అంధ, బధిర, బుద్ధిమాంద్యం ఉన్న (mentally retarded; నేటి పదం మేధో వైకల్యం) పిల్లలకు సుమారు 16,500 మంది ఉపాధ్యాయులు అవసరమని కొఠారి కమిషన్ అంచనా వేసింది; దీనికి 10:1 విద్యార్థి–ఉపాధ్యాయ నిష్పత్తి (pupil-teacher ratio)ని ఆధారంగా తీసుకుంది.
NPE 1986 కార్యదళం: UGC, ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, ప్రాంతీయ విద్యా కళాశాలలు, జాతీయ సంస్థలు, విశ్వవిద్యాలయాల ప్రత్యేక విద్యా విభాగాల ద్వారా వైకల్యం వారీగా ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ; SCERTలతో కలిసి ప్రాంతీయ కేంద్రాల ద్వారా సేవాంతర్గత కోర్సులు.
POA 1992: దివ్యాంగ పిల్లల విద్య సేవాపూర్వ ఉపాధ్యాయ శిక్షణ బోధనాశాస్త్రంలో భాగం కావాలి.
స్వచ్ఛంద సంస్థలు శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులను నియమిస్తేనే, లేదా నియామకం జరిగిన మూడు సంవత్సరాల్లోగా శిక్షణ ఇప్పిస్తేనే గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్.
RCI సేవాంతర్గత ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయుల కోసం జాతీయ బ్రిడ్జ్ కోర్సు (Bridge Course) నడిపింది.

11. వృత్తి నైతికత, ఉపాధ్యాయ సంఘాలు.

వృత్తిగా బోధనకు ప్రత్యేక జ్ఞానం, దీర్ఘకాల సన్నద్ధత, నైతిక నియమావళి, జీవితకాల అభ్యసనం (lifelong learning) అవసరం. ఉపాధ్యాయ సంఘాలతో కలిసి NCTE పాఠశాల ఉపాధ్యాయులకు వృత్తి నైతిక నియమావళి (Code of Professional Ethics for School Teachers) (2010) రూపొందించింది: విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు, సమాజం, సహోద్యోగులు, వృత్తి పట్ల విధులు.
విద్యా హక్కు చట్టం 2009: సెక్షన్ 24 ఉపాధ్యాయుల విధులను పేర్కొంటుంది (సమయపాలన, పాఠ్యప్రణాళిక పూర్తి, ప్రతి బిడ్డ మదింపు, తల్లిదండ్రుల సమావేశాలు); సెక్షన్ 28 ఉపాధ్యాయులు ప్రైవేట్ ట్యూషన్ చెప్పడాన్ని నిషేధిస్తుంది.
మూల్యాంకనం: న్యాయబద్ధత, నిష్పాక్షికత; ఎవరికీ పక్షపాతం చూపకూడదు.
ఉపాధ్యాయ సంఘాలు సర్వీసు నిబంధనలను కాపాడతాయి, విధానాల్లో గొంతుక ఇస్తాయి, పత్రికలు, సదస్సులు, సేవాంతర్గత కోర్సుల ద్వారా వృత్తిపరమైన ఎదుగుదలకు తోడ్పడతాయి. జాతీయ ఉదాహరణలు: అఖిల భారత ప్రాథమిక ఉపాధ్యాయుల సమాఖ్య (All India Primary Teachers' Federation, AIPTF), అఖిల భారత ఉపాధ్యాయ సంస్థల సమాఖ్య (All India Federation of Teachers' Organisations, AIFTO), AIFUCTO (విశ్వవిద్యాలయ, కళాశాల అధ్యాపకులు); ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో APTF, UTF, PRTU, STU వంటి సంఘాలు.
ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం: సెప్టెంబర్ 5 (డా. ఎస్. రాధాకృష్ణన్ జయంతి); ప్రపంచ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం: అక్టోబర్ 5 (యునెస్కో).

ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం

ప్రవేశాలు: AP EdCET (B.Ed.)ను APSCHE తరఫున ఒక రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహిస్తుంది; AP DEECET ద్వారా D.El.Ed.లో ప్రవేశాలు జరుగుతాయి.
అర్హత, నియామకం: APTET (2011 నుంచి) అర్హత పరీక్ష; ఉపాధ్యాయులను జిల్లా ఎంపిక కమిటీ (DSC) పరీక్ష ద్వారా నియమిస్తారు; CTETను సీబీఎస్ఈ (CBSE) నిర్వహిస్తుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ సంస్థలు: SCERT, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పాఠ్యపుస్తకాలు, ఉపాధ్యాయ మాడ్యూళ్లు రాస్తుంది; ప్రతి జిల్లాకు ఒక DIET ఉంది; మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయ విద్యను ప్రభుత్వ CTEలు, IASEలు, B.Ed. కళాశాలలు అందిస్తాయి; ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ ప్రాంతీయ కేంద్రంగా RIE మైసూరు ఉంది.
తెలుగు అకాడమి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వాడే ద్విభాషా D.El.Ed., B.Ed. పాఠ్యపుస్తకాలను ప్రచురిస్తుంది.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "NCTE 1973లో చట్టబద్ధ సంస్థగా ఏర్పడింది." ✓ 1973 సలహా సంస్థ; 1995లో చట్టబద్ధం (1993 చట్టం).
✗ "ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ 1995లో ఏర్పడింది." ✓ ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ 1961; 1995 NCTE చట్టబద్ధమైన సంవత్సరం, ప్రాంతీయ విద్యా కళాశాలలు RIEలుగా పేరు మారిన సంవత్సరం.
✗ "DIETలు మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇస్తాయి." ✓ DIETలు ప్రాథమిక విద్య ఉపాధ్యాయులకు; మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయులకు CTEలు, IASEలు.
✗ "RIEల్లో నమూనా ప్రాథమిక పాఠశాలలు మాత్రమే ఉంటాయి." ✓ ప్రతి RIEకి ఒక ప్రయోగాత్మక (ప్రదర్శన బహుళార్థ సాధక) పాఠశాల ఉంది.
✗ "ఉపాధ్యాయ అభివృద్ధి ఒక స్వల్పకాలిక ప్రక్రియ." ✓ ఇది నిరంతరం.
✗ "NCFTE 2009 సేవాంతర్గత శిక్షణను విషయ నైపుణ్యం లేదా విద్యార్హతల ఆధారంగా రూపొందిస్తుంది." ✓ ఇది సందర్భోచిత, బోధనాశాస్త్రపరమైన విధానాన్ని, ఉపాధ్యాయులను అభ్యాసకులుగా చూడటాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
✗ "NCFTEను ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ తయారుచేసింది." ✓ NCFTE NCTEది; NCF 2005 (పాఠశాల పాఠ్యప్రణాళిక) ఎన్‌సీఈఆర్‌టీది.
✗ "UGC 1953లో స్థాపితమైంది, కాబట్టి జత 1953." ✓ UGC 1953లో ప్రారంభమైనా 1956లో చట్టబద్ధమైంది; పేపర్లు 1956నే వాడతాయి.
✗ "పలు బోధనా నైపుణ్యాలను కలపడం పునర్బోధన దశ." ✓ అది లింక్ అభ్యాసం; పునర్బోధన ఒకే నైపుణ్య చక్రంలోని ఒక దశ మాత్రమే.
✗ "సూక్ష్మ బోధన భారతదేశంలో మొదలైంది; ఒక చక్రం 30 లేదా 42 నిమిషాలు." ✓ స్టాన్‌ఫర్డ్, 1963; భారతీయ నమూనా చక్రం 36 నిమిషాలు (6+6+12+6+6).
✗ "ఉపాధ్యాయ విద్యకు మొదటి ప్రాధాన్యం హంటర్ లేదా శాడ్లర్ కమిషన్ ఇచ్చింది." ✓ వుడ్స్ డిస్పాచ్, 1854 (2019 కీ).
✗ "OTPRMS నైపుణ్యాభివృద్ధి లేదా కార్మిక మంత్రిత్వ శాఖకు చెందింది." ✓ ఇది విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న NCTE పోర్టల్ (గతంలో MHRD; 2025 కీ "Ministry of Human Resources" అని ముద్రించింది).
✗ "NIEPA ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ అనుబంధ విభాగం." ✓ NIEPA ప్రత్యేక డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయం; ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ విభాగాలు NIE, CIET, PSSCIVE, RIEలు.

త్వరిత పునశ్చరణ

సేవాపూర్వ = సన్నద్ధత; సేవాంతర్గత = నిరంతర వృత్తి అభివృద్ధి; కార్యశాలలు, సదస్సులు = సేవాంతర్గత.
ఠాగూర్ దీపం: ఉపాధ్యాయుడు నేర్చుకుంటూనే ఉండాలి; ఉపాధ్యాయ శిక్షణకు మొదటి ప్రాధాన్యం వుడ్స్ డిస్పాచ్ 1854.
NCTE: 1973 సలహా సంస్థ; చట్టం 1993; చట్టబద్ధం 1995 ఆగస్టు 17; 4 ప్రాంతీయ కమిటీలు; OTPRMS NCTEది.
ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ 1961 సెప్టెంబర్ 1; ప్రాంతీయ విద్యా కళాశాలలు 1963 (అజ్మీర్, భోపాల్, భువనేశ్వర్, మైసూరు) → RIEలు 1995, ప్రయోగాత్మక పాఠశాలలు.
1987-88 పథకం: DIET (ప్రాథమిక విద్య, DRUతో 7 విభాగాలు), CTE, IASE (మాధ్యమిక), SCERT.
సూక్ష్మ బోధన: స్టాన్‌ఫర్డ్ 1963; భారతీయ చక్రం 36 నిమిషాలు; లింక్ అభ్యాసం నైపుణ్యాలను కలుపుతుంది.
NCFTE 2009 (NCTE): ఆత్మపరిశీలనాత్మక సాధకుడు; సందర్భోచిత విధానం; ఉపాధ్యాయులు అభ్యాసకులు.
B.Ed. 2015 నుంచి 2 సంవత్సరాలు; ITEP 4 సంవత్సరాలు, 2030 నాటికి కనీస అర్హత; ఏడాదికి 50 గంటల CPD.
సేవాంతర్గత శిక్షణకు నిధులు SSA (2001) → సమగ్ర శిక్ష (2018); నిష్ఠ 2019; DPEP 1994 BRC/CRC.
కొఠారి: భవితవ్యం తరగతి గదుల్లో రూపుదిద్దుకుంటోంది; NPE 1986: ఏ జాతీ తన ఉపాధ్యాయులను మించి ఎదగదు.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ, మెయిన్స్ రాత (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. ఏకాకితనం సమస్య. ఉపాధ్యాయ విద్య మూడు రకాలుగా ఏకాకిగా ఉందని కొఠారి కమిషన్ చెప్పింది: విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి, పాఠశాలల నుంచి, ఇతర ఉపాధ్యాయ శిక్షణ సంస్థల నుంచి. దాని పరిష్కారాలు (విశ్వవిద్యాలయ విద్యా విభాగాలు, అభ్యాస పాఠశాలలు, అన్ని స్థాయిలను కలిపే సమగ్ర కళాశాలలు) నేటికీ బహుళ విభాగ సంస్థలు, ITEP కోసం NEP 2020 చేస్తున్న ప్రయత్నాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి.

2. నాణ్యత, నియంత్రణ. 2000వ దశకంలో ప్రైవేట్ B.Ed., D.El.Ed. కళాశాలల సంఖ్య చాలా వేగంగా పెరిగింది; చాలా వాటిలో సరైన అధ్యాపకులు, బోధనాభ్యాసం లేవు. జస్టిస్ వర్మ కమిషన్ (2012) దీన్ని గుర్తించి, బలమైన నియంత్రణ, దీర్ఘకాలిక కోర్సులు, విశ్వవిద్యాలయాల పాత్ర కోరింది; NCTE 2014 నిబంధనలు, TET దీనికి ప్రతిస్పందన (response). TET ఉత్తీర్ణత శాతం తరచూ తక్కువగా ఉంటోంది; ఇది డిగ్రీకి, సామర్థ్యానికి మధ్య అంతరాన్ని చూపుతుంది.

3. అంచెలవారీ (క్యాస్కేడ్) శిక్షణ. చాలా సేవాంతర్గత శిక్షణ అంచెలవారీగా (రాష్ట్రం → జిల్లా → మండలం → క్లస్టర్) ఉపాధ్యాయులకు చేరుతుంది. ప్రతి అంచెలో సందేశం పలచబడుతుంది. పాఠశాలలోనే సహాయం, పాఠశాల ఆధారిత శిక్షణ, ఉపాధ్యాయులు ఎంచుకునే ఆన్‌లైన్ కోర్సులతో NCFTE 2009, నిష్ఠ దీన్ని సరిచేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి.

4. వృత్తి నిపుణుడిగా ఉపాధ్యాయుడు. వృత్తీకరణ అంటే ప్రత్యేక జ్ఞాన సంపద, దీర్ఘకాలిక సన్నద్ధత, నైతిక నియమావళి, స్వయంప్రతిపత్తి, నిరంతర ఎదుగుదల. భారతదేశంలో బోధన (teaching) కాగితంపై ఇవన్నీ చూపుతుంది కానీ ఆచరణలో ఎల్లప్పుడూ కాదు (కాంట్రాక్ట్ ఉపాధ్యాయులు, పారా-ఉపాధ్యాయులు, బోధనేతర విధులు). చాలా మంది మాధ్యమిక ఉపాధ్యాయులు ఇంకా శిక్షణ పొందనివారే అని, వృత్తీకరణకు వృత్తి శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు అవసరమని BRAOU పుస్తకం జోడిస్తుంది.

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: ఉపాధ్యాయుడు ఒక కోర్సులో కాదు, ఉద్యోగ జీవితమంతా తయారవుతాడు; భారతదేశానికి సంస్థలు (NCTE, ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, SCERT, DIET) ఉన్నాయి, కానీ నాణ్యత, నిరంతరత వెనకబడ్డాయి.
విశ్లేషణ అంశాలు:
- వాణిజ్య కళాశాలల వల్ల సేవాపూర్వ విద్య నాణ్యత దెబ్బతింది; ITEP, బహుళ విభాగ ప్రాంగణాలు దీనికి పరిష్కారం;
- సేవాంతర్గత శిక్షణ తరచూ జరుగుతుంది కానీ చాలాసార్లు అవసరాధారితం కాదు;
- చాలా రాష్ట్రాల్లో DIETల్లో సిబ్బంది కొరత ఉంది.
ముందున్న మార్గం: DIET అధ్యాపక పోస్టుల భర్తీ, పాఠశాల ఆధారిత మార్గదర్శనం, కెరీర్ ఎదుగుదలతో CPD అనుసంధానం (NPST), ముఖాముఖి సహాయంతో పాటు దీక్ష వినియోగం, శిక్షణ రూపకల్పనలో ఉపాధ్యాయుల భాగస్వామ్యం.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.