వృత్తి విద్య, విద్య వృత్తీకరణ

వివరణ

1. వృత్తి విద్య, వృత్తీకరణ, వాటికి దగ్గరి పదాలు.

• కొఠారి ఇచ్చిన పని అనుభవం నిర్వచనం: పాఠశాలలో, ఇంట్లో, కార్యశాల (workshop)లో, పొలంలో, కర్మాగారంలో లేదా ఏ ఇతర ఉత్పాదక సందర్భంలోనైనా ఉత్పాదక పనిలో పాల్గొనడం. ఇది వృత్తి కోర్సు కాదు; ప్రతి బిడ్డకూ ఉద్దేశించింది.
• వృత్తీకరణ సాధారణ విద్యను కొనసాగిస్తూనే దాన్ని పనికి సంబంధించినదిగా చేస్తుంది; అసలైన వృత్తి విద్య ఒక నిర్దిష్ట వృత్తిలో ఉపాధి అర్హతను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటుంది.
• B.Ed. పుస్తకం పేర్కొన్న ప్రయోజనాలు: ప్రత్యేక ఆచరణాత్మక నైపుణ్యాలు, ఉద్యోగ అవసరాలపై స్పష్టమైన అవగాహన, వ్యవస్థీకృత రంగానికి నైపుణ్యం గల కార్మికులు, పరిశ్రమల అవసరాల పూర్తి.
• సీబీఎస్ఈ (CBSE) 11-12 తరగతుల్లో సుమారు 40 వృత్తి కోర్సులు అందించింది; వాణిజ్యం, ఇంజినీరింగ్, ఆరోగ్యం, పారామెడికల్, గృహ విజ్ఞానం, వ్యవసాయం, ఆతిథ్యం, పర్యాటకం, ఇతర సమూహాలుగా.
• నూతన వృత్తివాదం (new vocationalism) (1980ల చివర నుంచి): ప్రభుత్వ విద్యకు పరిశ్రమల నైపుణ్య అవసరాలను కేంద్రంగా చేస్తుంది; TVET (సాంకేతిక, వృత్తి విద్య, శిక్షణ, Technical and Vocational Education and Training)ను వృద్ధికి చోదకంగా, యువత నిరుద్యోగానికి సమాధానంగా చూస్తుంది. SDG 4 TVETకు సమాన అందుబాటు కోరుతుంది.

2. వలస పాలన మూలాలు (EDU-PO-01లో కూడా).

• భారతదేశంలో ఆంగ్ల విద్యకు మాగ్నా కార్టా (Magna Carta of English education in India) అని పిలిచే వుడ్స్ డిస్పాచ్ (1854) విద్య "ఉపయోగకరమైన జ్ఞానం" ఇవ్వాలని కోరింది; వైద్యం, ఇంజినీరింగ్, న్యాయశాస్త్ర పాఠశాలలకు, ఆచరణాత్మక బోధనకు మద్దతిచ్చింది; అయినా వలస పాలనలో పాఠశాల విద్య సాహిత్యపరంగానే ఉండి గుమాస్తాలను తయారుచేసింది.
• విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లని బాలుర కోసం హంటర్ (1882) B-కోర్సును ప్రతిపాదించింది; ఉద్యోగాలు, ప్రతిష్ఠ సాహిత్య A-కోర్సుతోనే ముడిపడి ఉండటంతో ఆచరణలో కొన్ని పాఠశాలలే దాన్ని నడిపాయి.
• హార్టోగ్ (1929), సప్రూ (1934) విద్యావంతుల నిరుద్యోగానికి కేవలం సాహిత్యపరమైన ఉన్నత పాఠశాలనే బాధ్యురాలిని చేసి, ఆచరణాత్మక వృత్తుల వైపు మళ్లింపు కోరాయి.
• అబాట్–వుడ్ (1937): వృత్తి విద్య సాధారణ విద్యకు సమాంతర సోపాన క్రమం (hierarchy)గా ఉండాలి: మిడిల్ (8వ తరగతి) దశ తర్వాత చేరే జూనియర్ వృత్తి పాఠశాలలు, ఉన్నత పాఠశాల తర్వాత సీనియర్ వృత్తి పాఠశాలలు; కార్మికులకు పార్ట్‌టైమ్ తరగతులు; ఉన్నత సాంకేతిక శిక్షణకు పాలిటెక్నిక్‌లు. దీని సూచనలు ప్రావిన్సుల్లో సాంకేతిక ఉన్నత పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్‌లను తీర్చిదిద్దాయి.
• గాంధీజీ బునియాదీ విద్య (Basic Education) (వార్ధా, 1937) అన్ని అభ్యసనాలకు ఉత్పాదక హస్తకళను కేంద్రంగా చేసింది (EDU-TH-01); వివరమైన పథకాన్ని డా. జాకిర్ హుస్సేన్ అధ్యక్షతన కమిటీ రూపొందించింది. ప్రత్యేక మార్గం కాదు, ప్రతి బిడ్డకూ పని కేంద్రిత నమూనా. విద్యార్థులు తయారుచేసిన వస్తువుల అమ్మకంతో పాఠశాల కొంతవరకు స్వయం సమృద్ధం కావాలి; అందుకే బునియాదీ విద్య (నయీ తాలీమ్ (Nai Talim)) చదువుకుంటూ సంపాదనకు ప్రామాణిక ఉదాహరణ.
• సార్జెంట్ (1944), అధికారిక పేరు భారతదేశంలో యుద్ధానంతర విద్యాభివృద్ధి ప్రణాళిక (Post-War Plan of Educational Development in India): ఉమ్మడి బునియాదీ పాఠశాల తర్వాత ఎంపికైన విద్యార్థులు విద్యాసంబంధ లేదా సాంకేతిక రకం ఆరేళ్ల ఉన్నత పాఠశాలకు వెళతారు.

3. మొదలియార్ కమిషన్ (1952-53): వైవిధ్యభరిత కోర్సులు.

• మాధ్యమిక విద్యకు నాలుగు లక్ష్యాలు: ప్రజాస్వామ్య పౌరసత్వం, వృత్తి సామర్థ్యం, వ్యక్తిత్వ వికాసం, నాయకత్వానికి విద్య.
• ఒకే చోట పలు వైవిధ్యభరిత కోర్సులు అందించే బహుళార్థ సాధక పాఠశాలలు; ప్రతి విద్యార్థి తన అభిరుచిని బట్టి ఎంచుకోవచ్చు.
• ఏడు సమూహాలు: మానవీయ శాస్త్రాలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాలు, సాంకేతిక, వాణిజ్య, వ్యవసాయ, లలిత కళలు, గృహ విజ్ఞానం.
• అందరికీ మూల సబ్జెక్టులు, వీటిలో ఒక హస్తకళ; సాంకేతిక పాఠశాలలు, పాలిటెక్నిక్‌ల విస్తరణ.
• తర్వాత కనిపించిన లోపం: కొన్ని పాఠశాలలకే పరికరాలు, శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు ఉన్నారు; చాలా మంది విద్యార్థులు ఇంకా విద్యాసంబంధ సమూహాలనే ఎంచుకున్నారు.

4. కొఠారి కమిషన్ (1964-66): పని అనుభవం, వృత్తీకరణ.

• నివేదిక శీర్షిక: విద్య, జాతీయాభివృద్ధి (Education and National Development). విద్య ఉత్పాదకతతో ముడిపడి ఉండాలని కోరింది.
• ప్రతి దశలో విద్యకు అంతర్భాగంగా పని అనుభవం; దానితో పాటు సామాజిక, జాతీయ సేవ.
• లక్ష్యాలతో మాధ్యమిక విద్య వృత్తీకరణ: 1986 నాటికి దిగువ మాధ్యమిక దశలో నమోదు (enrolment)లో సుమారు 20%, ఉన్నత మాధ్యమిక దశలో 50% వృత్తి కోర్సుల్లో.
• 10+2+3 నిర్మాణం: ఉమ్మడి 10 సంవత్సరాల పాఠశాల, ఆ తర్వాత విద్యాసంబంధ, వృత్తి స్రవంతులతో +2.
• NPE 1968 పని అనుభవాన్ని అంగీకరించి, మాధ్యమిక దశలో మరిన్ని సాంకేతిక, వృత్తి కోర్సులు కోరింది.

5. +2 వృత్తి విద్యా స్రవంతి, 1976 నుంచి 2013 వరకు.

• 1976: ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ (NCERT) చట్రం "ఉన్నత మాధ్యమిక విద్య, దాని వృత్తీకరణ" (Higher Secondary Education and its Vocationalisation).
• 1977: ఈశ్వర్‌భాయ్ పటేల్ కమిటీ (పదేళ్ల పాఠశాల పాఠ్యప్రణాళిక సమీక్షా కమిటీ) SUPWను ప్రవేశపెట్టింది.
• 1978: ఆదిశేషయ్య కమిటీ (వృత్తీకరణను ప్రత్యేకంగా దృష్టిలో ఉంచుకుని ఉన్నత మాధ్యమిక విద్యపై జాతీయ సమీక్షా కమిటీ), నివేదిక "చేయడానికి అభ్యసనం: అభ్యసించే, పనిచేసే సమాజం దిశగా" (Learning to Do: Towards a Learning and Working Society).
• 1985: వృత్తీకరణపై కులందైస్వామి కార్యనిర్వాహక బృందం.
• 1986 NPE / 1992 కార్యాచరణ కార్యక్రమం (POA): వృత్తి కోర్సులు సాధారణంగా 10వ తరగతి తర్వాత, ఊర్ధ్వ చలనశీలత (vertical mobility) (ఉన్నత చదువులకు వెళ్లడం)కు వీలయ్యేంత సరళంగా; ఉన్నత మాధ్యమిక విద్యార్థుల్లో 10% (1990), 25% (1995) లక్ష్యం.
• 1988: కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం మాధ్యమిక విద్య వృత్తీకరణ; పాఠ్యప్రణాళికలు, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ (teacher training) కోసం 1993: PSSCIVE, భోపాల్ (పండిట్ సుందర్‌లాల్ శర్మ కేంద్ర వృత్తి విద్యా సంస్థ, ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ అనుబంధ విభాగం). ఈ పథకం తర్వాత RMSA కిందకు, 2018 నుంచి సమగ్ర శిక్ష (Samagra Shiksha) కిందకు వచ్చింది (9-12 తరగతుల్లో వృత్తి విద్య).
• ఎందుకు లక్ష్యం చేరలేదు (BRAOU, యూనిట్ 21): మాధ్యమిక విద్య పుస్తక కేంద్రితంగా, ఉత్పాదకతతో సంబంధం లేకుండా ఉండిపోయింది; కేంద్ర-పరిధి (core-periphery), పని అనుభవం పథకాలు చాలావరకు విఫలమయ్యాయి, కాబట్టి +2 దశ అనుకున్నట్లు వృత్తీకరణ కాలేదు; ప్రభుత్వం సామగ్రి, ఉపాధ్యాయులు, ఫీడర్ కళాశాలలు ఇవ్వలేకపోవడంతో కొన్ని వృత్తి స్రవంతులు మూతపడ్డాయి; అత్యవసరమైనది వృత్తి శిక్షణ పొందిన ఉపాధ్యాయులు.

6. పాఠశాల బయట వృత్తి శిక్షణ (B.Ed. పుస్తకం, యూనిట్ 2).

• పాలిటెక్నిక్‌లు డిప్లొమాలు ఇస్తాయి; ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రవేశం SBTET నిర్వహించే POLYCET ద్వారా.

7. నైపుణ్య చట్రాల యుగం (2009 నుంచి).

• NSQF ఒక సామర్థ్య ఆధారిత (competency-based) చట్రం: పాఠశాల, కళాశాల, ITI లేదా ఉద్యోగంలో ఎక్కడ నేర్చుకున్నా, ప్రతి అర్హతను అభ్యసన ఫలితాల ఆధారంగా స్థాయిల్లో (జ్ఞానం, నైపుణ్యం, బాధ్యత) ఉంచుతుంది; 9-12 తరగతుల పాఠశాల వృత్తి సబ్జెక్టులు NSQFకు అనుగుణంగా ఉంటాయి.
• B.Voc డిగ్రీలు, కమ్యూనిటీ కళాశాలలు (UGC, 2013-14) వృత్తి విద్యార్థులకు డిగ్రీ మార్గం ఇచ్చాయి; B.Voc అనేది NSQFకు అనుగుణమైన నైపుణ్య ఆధారిత డిగ్రీ.
• NCrF (2023): 30 కల్పిత అభ్యసన గంటలు = 1 క్రెడిట్; పూర్తి సంవత్సరం = 1,200 గంటలు = 40 క్రెడిట్లు; క్రెడిట్లు అకడమిక్ బ్యాంక్ ఆఫ్ క్రెడిట్స్ (Academic Bank of Credits) (2021)కు చేరతాయి, కాబట్టి వృత్తి, విద్యాసంబంధ క్రెడిట్లు ఒకే వ్యవస్థలో లెక్కకు వస్తాయి.
• PMKVY (2026 అక్టోబర్ నాటికి): పునర్వ్యవస్థీకరించిన స్కిల్ ఇండియా కార్యక్రమంలో PMKVY 4.0 నడుస్తోంది; PM-NAPS (అప్రెంటిస్‌షిప్), జన్ శిక్షణ్ సంస్థాన్‌లతో కలిపి 2025లో 2026 మార్చి వరకు ఆమోదం పొందింది; కొత్త దశ నోటిఫై అయిందేమో చూసుకోండి.

8. వృత్తి విద్యపై NEP 2020 (సెక్షన్ 16).

• నిర్ధారణ: భారత శ్రామికశక్తిలో 19-24 ఏళ్ల వారిలో 5% కంటే తక్కువ మందికే నియత (formal) వృత్తి విద్య ఉంది (12వ ప్రణాళిక గణాంకాలు); అమెరికాలో సుమారు 52%, జర్మనీలో 75%, దక్షిణ కొరియాలో 96%. వృత్తి విద్యను చదువులో నెగ్గలేనివారి కోసం ఉద్దేశించిన తక్కువ స్థాయి విద్యగా చూశారు.
• విభజన కాదు, సమీకరణ: కళలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాలు; పాఠ్య, పాఠ్యేతర; వృత్తి, విద్యాసంబంధ స్రవంతుల మధ్య కఠినమైన విభజన ఉండకూడదు.
• లక్ష్యం: 2025 నాటికి పాఠశాల, ఉన్నత విద్యల్లో కనీసం 50% అభ్యాసకులకు వృత్తి విద్యతో పరిచయం.
• 6-8 తరగతులు: స్థానిక చేతివృత్తులను (వడ్రంగం, ఎలక్ట్రికల్ పని, లోహపు పని, తోటపని, కుండల తయారీ) పరిచయం చేసే ప్రత్యక్ష అనుభవ కోర్సు; స్థానిక వృత్తి నిపుణుల వద్ద ఇంటర్న్‌షిప్తో 10 రోజుల బ్యాగ్ రహిత కాలం; 6-12 తరగతుల అంతటా బ్యాగ్ రహిత దినాలు (bagless days).
• లోక్ విద్య (Lok Vidya): భారతదేశంలో అభివృద్ధి చెందిన ముఖ్యమైన వృత్తి జ్ఞానాన్ని విద్యార్థులకు అందుబాటులోకి తేవడం.
• సమీకరణకు ప్రణాళిక వేయడానికి NCIVE (వృత్తి విద్య సమీకరణ జాతీయ కమిటీ, National Committee for the Integration of Vocational Education); ప్రతి విభాగానికీ NSQFను మరింత వివరంగా రూపొందించి, ILO నిర్వహించే అంతర్జాతీయ ప్రామాణిక వృత్తుల వర్గీకరణ (International Standard Classification of Occupations)తో అనుసంధానించడం; ఉన్నత విద్యా సంస్థలు వృత్తి కోర్సులు అందించాలి, B.Voc కొనసాగాలి.

9. దివ్యాంగులకు వృత్తి శిక్షణ (B.Ed. ప్రత్యేక విద్య పుస్తకం).

• ఉద్యోగ విశ్లేషణ (job analysis): ఒక ఉద్యోగానికి అవసరమైన నైపుణ్యాలు, పరిస్థితులను జాబితా చేయడానికి ఆ ఉద్యోగాన్ని అధ్యయనం చేయడం; కృత్య విశ్లేషణ (task analysis): ప్రతి అడుగునూ నేర్పించగలిగేలా ఉద్యోగాన్ని చిన్న, వరుస అడుగులుగా విభజించడం. సాధారణ నైపుణ్యాలు (generic skills) ఏ ఉద్యోగానికైనా ముందస్తు అవసరాలు; నిర్దిష్ట నైపుణ్యాలు (specific skills) ఉద్యోగ విశ్లేషణ నుంచి వస్తాయి.
• దివ్యాంగ విద్యార్థులకు వృత్తి శిక్షణ సుమారు 16 సంవత్సరాల వయసులో మొదలుకావాలి. వికలాంగుల చట్టం, 1995 (PWD Act, 1995) ప్రత్యేక పాఠశాలల్లో వృత్తి శిక్షణ సౌకర్యాలు ఉండాలని కోరింది; ప్రతి జిల్లా ప్రత్యేక పాఠశాలతో ఒక వృత్తి శిక్షణ కేంద్రం ఉండాలని NPE 1986 (కార్యదళం) కోరింది.
• సంరక్షిత వృత్తి కార్యశాలకు మూడు ఉద్దేశాలు: నియామకానికి పని సంసిద్ధత, సమాజంలో స్వతంత్ర జీవనం, స్వయం సమృద్ధికి ఉత్పత్తి.
• పరివర్తన (transition) = పాఠశాల నుంచి వయోజన జీవితం, పనిలోకి ప్రణాళికాబద్ధమైన మార్పు. OSERS (మాడెలిన్ విల్, 1984): పాఠశాల భద్రత నుంచి వయోజన జీవితానికి ఒక వారధి; మూడు రకాల సేవలు (ప్రత్యేక సేవలు అవసరం లేనివి, పరిమిత కాల సేవలు, నిరంతర సేవలు); వెహ్‌మన్, క్రెగెల్, బార్కస్ (1985): మూడు దశలు, ఇన్‌పుట్, పునాది → ప్రక్రియ → ఉపాధి ఫలితం; పాత్‌వేస్ నమూనా (Pathways model): అందుబాటులో ఉన్న ఉద్యోగ ఎంపికల శ్రేణి, ఎంపికలో వయోజనుడి సొంత పాత్ర. వ్యక్తిగత పరివర్తన ప్రణాళిక (Individual Transition Plan, ITP) విద్యార్థి వ్యక్తిగత విద్యా ప్రణాళిక (IEP)లో భాగం.
• ఉపాధి రకాలు: ఇతరులతో కలిసి పోటీ (బహిరంగ) ఉపాధి (competitive employment), సహాయక ఉపాధి (supported employment) (జాబ్ కోచ్ (job coach) సహాయంతో సాధారణ ఉద్యోగం), సంరక్షిత ఉపాధి (sheltered employment) (దివ్యాంగుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన రక్షిత కార్యశాల), స్వయం ఉపాధి.