బడ్జెట్, మంజూరు చేసే అధికారులు

ముఖ్య వాస్తవాలు

సెక్షన్ 57 = బడ్జెట్; ఇది అధ్యాయం VII "బడ్జెట్, జమ ఖర్చులు, ఆడిట్" (సెక్షన్లు 57–64)ను ప్రారంభిస్తుంది. బడ్జెట్ అంటే రాబోయే సంవత్సరపు సంభావ్య రాబడులు, ఖర్చుల ముందస్తు ప్రణాళిక; గత సంవత్సర లెక్కలు కాదు.
ఎవరు సమర్పిస్తారు: ట్రస్టీ (సెక్షన్ 57(1)); కార్యనిర్వాహక అధికారి (EO) దాన్ని తయారు చేసి అమలు చేస్తారు (సెక్షన్ 29). ఎప్పుడు: ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ముగియడానికి 90 రోజుల ముందు. ఫారం: కమిషనర్ నిర్దేశించిన విధంగా.
ఎవరికి (సెక్షన్ 57(1), చట్టం 33/2007 సవరణ ప్రకారం):

సెక్షన్ 6 వర్గం	బడ్జెట్ ఎవరికి
6(a), 6(d) (మఠాలు)	కమిషనర్
6(b)	డిప్యూటీ కమిషనర్
6(c)	సహాయ కమిషనర్

ప్రస్తుత సెక్షన్ 6 వర్గాలు (జీవో ఎంఎస్ నం. 268, 12-11-2024): 6(a) ఆదాయం ₹50 లక్షలు లేదా ఎక్కువ; 6(b) ₹15 లక్షల నుంచి ₹50 లక్షల లోపు; 6(c) ₹15 లక్షల లోపు; 6(d) మఠాలు, ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా; 6(e) ప్రత్యేక ధర్మాదాయాలు (specific endowments), ఆదాయంతో సంబంధం లేకుండా. ఈ పరిమితులను గెజిట్‌లో ప్రకటించే అధికారాన్ని చట్టం 36/2023 (26-06-2023 నుంచి) ప్రభుత్వానికి ఇచ్చింది.
శాఖాపరమైన మంజూరు అధికారులు (బడ్జెట్ నియమాలు, 2026లో అడిగారు):

సంస్థ	బడ్జెట్ మంజూరు చేసేది
6(c), ఆదాయం ₹15 లక్షల లోపు	సహాయ కమిషనర్
6(b), ₹15 లక్షలు–₹50 లక్షలు	డిప్యూటీ కమిషనర్
6(a), ₹50 లక్షలు–₹1 కోటి	ప్రాంతీయ సంయుక్త కమిషనర్ (RJC)
₹1 కోటి పైబడి, డిప్యూటీ కమిషనర్ కేడర్ దేవాలయాల వరకు	అదనపు కమిషనర్
సంయుక్త కమిషనర్ కేడర్ దేవాలయాలు	కమిషనర్
6(d) మఠాలు	కమిషనర్
TTD	ప్రభుత్వం (సెక్షన్ 116)

ఎఫ్‌ఏఎస్ (FAS, Financial Accounting System) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో: కమిషనర్, అదనపు కమిషనర్, ప్రాంతీయ సంయుక్త కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్ అధీనంలోని సంస్థల బడ్జెట్లు.
తప్పనిసరి కేటాయింపులు (సెక్షన్ 57(2)(a), ఈ క్రమంలో):

క్లాజు	అంశం	నియమం
(i)	నిర్వహణ, నిత్య సేవలు, అమలులో ఉన్న డిట్టం	సిబ్బంది జీతాలు సెక్షన్ 65 ఆదాయంలో 30% మించరాదు
(ii)	బాధ్యతలు, కొనసాగుతున్న ఒప్పందాలు	—
(iii)	కార్య నిర్వహణ మిగులు	—
(iv)	యాత్రికులు, ఆరాధకుల ఆరోగ్యం, భద్రత, సౌకర్యం	ఆదాయం ₹20,000 మించితే: (i)–(iii) తర్వాత మిగిలిన ఆదాయంలో 40%కి తగ్గరాదు
(v)	రిజర్వ్ నిధి	(i)–(iii) తర్వాత మిగిలిన ఆదాయంలో 10%
(vi)	భవనాల నిర్మాణం, మరమ్మతు, పునరుద్ధరణ	ఆదాయం ₹1 లక్ష లేదా ఎక్కువైతే: (i)–(iv) తర్వాత మిగిలిన ఆదాయంలో 30%కి తగ్గరాదు

సెక్షన్ 57(2)(b): ఆదాయం ₹50,000 మించితే → సమిష్టి సంక్షేమ నిధికి (Common Good Fund) నిర్ణీత రీతిలో కేటాయింపు.
శాఖ నియమాలు: బడ్జెట్ మంజూరు లేకుండా ఏ ఖర్చూ చేయరాదు; వంశపారంపర్యం కాని ట్రస్టు బోర్డు ఉంటే, మంజూరుకు పంపే ముందు బోర్డు ఆమోదం తప్పనిసరి; కార్యనిర్వాహక అధికారి ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్‌ను (FDR) నగదుగా మార్చలేరు.

వివరణ

బడ్జెట్‌ను మార్చడం, సవరించడం, మించి ఖర్చు చేయడం.

సబ్-సెక్షన్	ఏం జరుగుతుంది	అధికారులు
57(3)	ట్రస్టీకి నోటీసు ఇచ్చి అతని సమాధానం పరిశీలించాక అధికారి మార్పులు, తొలగింపులు, చేర్పులు చేయవచ్చు	కమిషనర్, అదనపు కమిషనర్, సంయుక్త కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్, సహాయ కమిషనర్
57(4)	సంవత్సరం మధ్యలో ట్రస్టీ అనుబంధ లేదా పునరీక్షిత బడ్జెట్ పంపుతాడు; అంశాలు (ii), (iii)లను తాకరాదు	కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్, సహాయ కమిషనర్
57(5)	కేటాయింపును మించిన ప్రతి ఖర్చును ట్రస్టీ వెంటనే కారణాలతో తెలియజేయాలి; అధికారి దాన్ని ఆమోదించవచ్చు	కమిషనర్, అదనపు కమిషనర్, సంయుక్త కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్, సహాయ కమిషనర్

"అదనపు కమిషనర్, సంయుక్త కమిషనర్" అనే పదాలను సవరణ ద్వారా సెక్షన్ 57(3), (5)లలో చేర్చారు. జిల్లా కలెక్టర్‌కు బడ్జెట్ అధికారం లేదు.
తర్వాత ఆమోదం: 2026 కీ ప్రకారం, అదే సంవత్సరంలో అనుబంధ మంజూరు పొందని అదనపు ఖర్చును సమర్థ అధికారి తర్వాతి ఆర్థిక సంవత్సరంలో కూడా ఆమోదించవచ్చు.

శాతాలను చదవడం (లెక్కతో ఉదాహరణ). ఆదాయం ₹1 లక్ష మించిన దేవాలయంలో అంశాలు (i)–(iii) తర్వాత ₹10 లక్షలు మిగిలాయి:

యాత్రికుల సౌకర్యాలు (iv): కనీసం 40% = ₹4 లక్షలు;
రిజర్వ్ నిధి (v): 10% = ₹1 లక్ష;
భవనాలు (vi): (i)–(iv) తర్వాత మిగిలిన దానిలో కనీసం 30%.

డిట్టం, బడ్జెట్. అంశం (i) ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న డిట్టానికి నిధులు ఇస్తుంది (సెక్షన్ 2(11): నిత్య ధూపం, దీపం, నైవేద్యం, పూజలు, ఉత్సవాలకు కావలసిన సామగ్రి పరిమాణం). దేవాలయాలకు దీన్ని సెక్షన్ 25 కింద నిర్ణయించి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి సమీక్షిస్తారు; మఠాలకు సెక్షన్ 49 కింద నిర్ణయిస్తారు.

సెక్షన్ 6 వర్గమే అధికారిని నిర్ణయిస్తుంది.

2024 జీవోకు ముందు చట్టం పాఠం ఇలా ఉండేది: 6(a) ₹25 లక్షలు మించినవి (చట్టం 33/2007 దీన్ని ₹5 లక్షల నుంచి పెంచింది), 6(b) ₹2 లక్షలు–₹25 లక్షలు, 6(c) ₹2 లక్షల లోపు.
సెక్షన్ 6 నిబంధన: ఒక సంస్థ ఆదాయం వరుసగా మూడు సంవత్సరాలు తన వర్గ పరిధి దాటి ఉంటే, కమిషనర్ దాన్ని సరైన వర్గానికి మార్చవచ్చు; దానితో పాటే బడ్జెట్ అధికారీ మారుతారు.
బడ్జెట్ (సెక్షన్ 57)లో క్లాజు (e) లేదు; ఆడిట్ నివేదికలు (సెక్షన్ 59) 6(a), 6(d), 6(e) విషయంలో కమిషనర్‌కు వెళ్తాయి (HC-TF-03 చూడండి).

కార్యనిర్వాహక అధికారి, బడ్జెట్ (సెక్షన్ 29).

సెక్షన్ 29(3)(b) కింద EO బడ్జెట్ ప్రకారం ఆదాయ వసూలు, ఖర్చులను ఏర్పాటు చేస్తారు, నగదును బ్యాంకు లేదా ట్రెజరీలో జమ చేస్తారు, చెక్కులపై సంతకం చేస్తారు.
అత్యవసరం: ఆస్తి లేదా యాత్రికుల రక్షణకు EO అత్యవసర పని చేయించవచ్చు, కానీ కారణాలతో సహా వెంటనే ట్రస్టీకి తెలియజేయాలి.
ఏ పథకం లేదా ప్రత్యేక ధర్మాదాయానికి చెందిన ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్ సర్టిఫికేట్‌ను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నగదుగా మార్చరాదు.
సెక్షన్ 24: కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్ లేదా సహాయ కమిషనర్ అడిగినప్పుడల్లా ట్రస్టీ బడ్జెట్, లెక్కలు, రిటర్నులు సమర్పించాలి.

TTD బడ్జెట్ (సెక్షన్ 116).

కార్యనిర్వాహక అధికారి దాన్ని తయారు చేసి జనవరి 15 లోపు కార్యనిర్వాహక కమిటీకి ఇస్తారు; కమిటీ దాన్ని 15 రోజుల్లో ప్రత్యేక బోర్డు సమావేశంలో ఉంచుతుంది; బోర్డు ఆమోదించి ప్రభుత్వానికి పంపుతుంది; ప్రభుత్వం అవసరమైన మార్పులతో మంజూరు చేస్తుంది.
మార్చి చివరి లోపు మంజూరు కాకపోతే, ఏప్రిల్, మే నెలలకు ప్రతి పద్దు కేటాయింపులో నెలకు 1/12 వంతు కమిటీ ఖర్చు చేయవచ్చు.
ముందస్తు అనుమతి లేకుండా పద్దుల మధ్య పునర్వినియోగం: ఆ పద్దు కేటాయింపులో 15% వరకు.
అవే ఆరు కేటాయింపులు వర్తిస్తాయి (40% సౌకర్యాలు, 10% రిజర్వ్, 30% భవనాలు). చట్టం 30/2021 నుంచి TTD బడ్జెట్‌లో ₹5 కోట్లు (నిర్వహణ నిధి), ₹40 కోట్లు (సమిష్టి సంక్షేమ నిధి), ₹5 కోట్లు (అర్చకుల సంక్షేమ నిధి) కూడా ఉండాలి.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "బడ్జెట్ అధ్యాయం VIIIలో ఉంది." ✓ అధ్యాయం VII (సెక్షన్లు 57–64); అధ్యాయం VIII సెక్షన్ 65తో మొదలవుతుంది.
✗ "బడ్జెట్‌ను సంవత్సరానికి 60 రోజులు (లేదా 30 రోజులు) ముందు సమర్పించాలి." ✓ ఆర్థిక సంవత్సరం ముగియడానికి 90 రోజుల ముందు.
✗ "6(b) బడ్జెట్లు సహాయ కమిషనర్‌కు వెళ్తాయి." ✓ డిప్యూటీ కమిషనర్‌కు; 6(c) సహాయ కమిషనర్‌కు.
✗ "మఠాల బడ్జెట్లు డిప్యూటీ కమిషనర్‌కు వెళ్తాయి." ✓ 6(d) మఠాలు → కమిషనర్.
✗ "6(a) అంటే ₹25 లక్షలు మించిన ఆదాయం." ✓ జీవో ఎంఎస్ నం. 268 (2024) నుంచి: ₹50 లక్షలు లేదా ఎక్కువ.
✗ "TTD బడ్జెట్‌ను కమిషనర్ మంజూరు చేస్తారు." ✓ ప్రభుత్వం మంజూరు చేస్తుంది.
✗ "యాత్రికుల సౌకర్యాలకు మొత్తం ఆదాయంలో 40%." ✓ (i)–(iii) తర్వాత మిగిలిన దానిలో 40%, అదీ ఆదాయం ₹20,000 మించినప్పుడే.
✗ "పునరీక్షిత బడ్జెట్ కార్య నిర్వహణ మిగులును తగ్గించవచ్చు." ✓ అంశాలు (ii), (iii)లను తాకరాదు (సెక్షన్ 57(4)).
✗ "సంక్షేమ నిధి వాటా సెక్షన్ 57(2)(a) అంశాలలో ఒకటి." ✓ అది సెక్షన్ 161 నుంచి వస్తుంది.
✗ "అత్యవసరంలో EO ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్‌ను నగదుగా మార్చవచ్చు." ✓ ఎప్పటికీ కాదు; EOకు ఆ అధికారం లేదని 2026 కీ చెప్పింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

సెక్షన్ 57 బడ్జెట్, అధ్యాయం VII; సంవత్సరం ముగియడానికి 90 రోజుల ముందు ట్రస్టీ, కమిషనర్ ఫారంలో.
6(a), 6(d) → కమిషనర్; 6(b) → డిప్యూటీ కమిషనర్; 6(c) → సహాయ కమిషనర్.
2024 పరిమితులు: 6(a) ₹50 లక్షలు లేదా ఎక్కువ, 6(b) ₹15–50 లక్షలు, 6(c) ₹15 లక్షల లోపు.
బదలాయింపు: ఆర్‌జేసీ ₹50 లక్షలు–₹1 కోటి; అదనపు కమిషనర్ ₹1 కోటి పైబడి (డిప్యూటీ కమిషనర్ కేడర్); సంయుక్త కమిషనర్ కేడర్, మఠాలు → కమిషనర్.
ఎఫ్‌ఏఎస్: కమిషనర్, అదనపు కమిషనర్, ఆర్‌జేసీ, డిప్యూటీ కమిషనర్ సంస్థలు.
క్రమం: నిత్య సేవలు → బాధ్యతలు → కార్య నిర్వహణ మిగులు → యాత్రికులు → రిజర్వ్ → భవనాలు.
జీతాలు 30% గరిష్ఠం; యాత్రికులు 40% (₹20,000+); రిజర్వ్ 10%; భవనాలు 30% (₹1 లక్ష+).
సెక్షన్ 57(4) అనుబంధ బడ్జెట్ (ii), (iii)లను తాకదు; సెక్షన్ 57(5) అదనపు ఖర్చు వెంటనే తెలపాలి.
మంజూరు లేకుండా ఖర్చు లేదు; ముందు బోర్డు ఆమోదం; EO ఎప్పుడూ FDRను నగదుగా మార్చరు.
TTD: EO → జనవరి 15 లోపు కమిటీ → 15 రోజుల్లో బోర్డు → ప్రభుత్వం.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

చట్టం, అధికార బదలాయింపు. సెక్షన్ 57(1) కమిషనర్, డిప్యూటీ కమిషనర్, సహాయ కమిషనర్‌లను మాత్రమే పేర్కొంటుంది. ప్రాంతీయ సంయుక్త కమిషనర్, అదనపు కమిషనర్ శ్లాబులు శాఖ అధికార బదలాయింపు ఉత్తర్వుల నుంచి వచ్చాయి; అందుకే సెక్షన్‌లో లేకపోయినా 2026 పేపర్ వాటిని అడిగింది.
(ii), (iii)లకు రక్షణ ఎందుకు. ఒప్పంద బకాయిలు చట్టబద్ధ రుణాలు; కార్య నిర్వహణ మిగులు నిత్య పూజలను నడుపుతుంది. మధ్యంతర సవరణ ఇతర పద్దుల మధ్య సొమ్మును మార్చవచ్చు, కానీ ఈ రెండింటిని తగ్గించరాదు.
90 రోజుల పదజాలం. ఇంగ్లిష్ చట్టం "ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరం ముగియడానికి తొంభై రోజుల ముందు" అంటుంది; ఒక తెలుగు ప్రతి దీన్ని వదులుగా ముద్రించింది. 2026 కీ లాగే 90 రోజుల ముందు నియమాన్నే పాటించండి.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.