ఉద్వేగం: శరీరధర్మం, సిద్ధాంతాలు

ముఖ్య వాస్తవాలు

ఉద్వేగం అనే మాట లాటిన్ పదం ఎమొవేర్ (emovere, "కదిలించడం, బయటకు నెట్టడం") నుంచి వచ్చింది. ఇది మనల్ని చర్యకు పురికొల్పే ఉద్రేకం, వ్యక్తిగత అనుభూతి, జ్ఞానాత్మక వ్యాఖ్యానాల సంక్లిష్ట నమూనా.
మూడు అంశాలు (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ, NCERT): శారీరక (శరీర మార్పులు), జ్ఞానాత్మక (మదింపు, అనుభవించే అనుభూతి), ప్రవర్తనాత్మక (వ్యక్తీకరణ: ముఖం, స్వరం, భంగిమ, చర్య).
అనుభూతి (feeling): ఒక అనుభవానికి ఉండే ఆహ్లాదకర లేదా అనాహ్లాదకర స్వభావం. మనోస్థితి (mood): బలహీనమైనది, ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది, తరచూ స్పష్టమైన కారణం ఉండదు. ఉద్వేగం: తీవ్రమైనది, క్లుప్తమైనది, ఒక నిర్దిష్ట వస్తువు లేదా ఘటనపై కేంద్రీకృతమైనది.
బలమైన ఉద్వేగంలో (భయం, కోపం, ఉత్తేజం) శారీరక మార్పులు: స్వయంచాలిత నాడీ వ్యవస్థలోని సహానుభూత శాఖ, అధివృక్క దవ్వ (adrenal medulla) (అడ్రినలిన్ / ఎపినెఫ్రిన్, నార్‌అడ్రినలిన్) వీటిని కలిగిస్తాయి:
- గుండె వేగం, రక్తపోటు పెరుగుతాయి; శ్వాస వేగంగా ఉంటుంది;
- చెమట పెరుగుతుంది (దీనిని గాల్వానిక్ చర్మ ప్రతిస్పందన, జీఎస్ఆర్ (galvanic skin response, GSR)గా కొలుస్తారు);
- కనుపాపలు విప్పారుతాయి; నోరు ఎండిపోతుంది (లాలాజలం తగ్గుతుంది); జీర్ణక్రియ మందగిస్తుంది;
- రక్తంలో చక్కెర పెరుగుతుంది; రక్తం కండరాలకు మళ్లుతుంది; కండరాలు బిగుసుకుంటాయి, కాళ్లు చేతులు వణుకుతాయి; రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటాయి; కణతలు అదురుతాయి.
వాల్టర్ కానన్ (Walter Cannon) దీనిని "పోరాటం లేదా పలాయనం" (fight or flight) ప్రతిస్పందన అన్నాడు. తర్వాత పరానుభూత (parasympathetic) శాఖ శరీరాన్ని శాంతపరుస్తుంది.
పాలిగ్రాఫ్ (అబద్ధాల గుర్తింపు యంత్రం, lie detector): గుండె వేగం, రక్తపోటు, శ్వాస, జీఎస్ఆర్‌లను నమోదు చేస్తుంది; ఇది కొలిచేది ఉద్రేకాన్ని, అబద్ధాన్ని కాదు.
మెదడు, ఉద్వేగం (వివరాలు PSY-BB-02లో):
- హైపోథాలమస్ (hypothalamus): ఉద్వేగంలోని స్వయంచాలిత, హార్మోన్ మార్పులను నడిపిస్తుంది. వల్కలం తొలగించిన పిల్లులు "కృత్రిమ కోపం" (sham rage) చూపాయి (కానన్, బ్రిటన్, 1925); అందుకు హైపోథాలమస్ అవసరమని ఫిలిప్ బార్డ్ (Bard) (1928) చూపాడు.
- లింబిక్ వ్యవస్థ (limbic system): అమిగ్డాలా (amygdala) (భయం, దూకుడు; ముఖాల్లో ప్రమాదాన్ని గుర్తిస్తుంది), హిప్పోక్యాంపస్, సింగ్యులేట్ గైరస్. పాపెజ్ వలయం (Papez circuit) (జేమ్స్ పాపెజ్, 1937).
- క్లూవర్–బ్యూసీ సిండ్రోమ్ (Klüver–Bucy syndrome) (1937–39): కపాల పార్శ్వ ఖండాలు (అమిగ్డాలాతో సహా) తొలగించిన కోతులు సాధువుగా, భయం లేనివిగా మారాయి.
- థాలమస్ (thalamus): ఇంద్రియ సమాచారాన్ని వల్కలానికి, అమిగ్డాలాకు చేరవేస్తుంది.
- మస్తిష్క వల్కలం (cerebral cortex): ఉద్వేగపు చేతన అనుభవం, మదింపు; పూర్వఫాలక వల్కలం (prefrontal cortex) ఉద్వేగాన్ని క్రమబద్ధం చేసి నియంత్రిస్తుంది.
- జాలికా క్రియాశీలక వ్యవస్థ (reticular activating system): సాధారణ ఉద్రేకం (లిండ్స్లే క్రియాశీలత సిద్ధాంతం, Lindsley).
ఉద్వేగ సిద్ధాంతాలు:

సిద్ధాంతం	ఎవరు, ఎప్పుడు	సంఘటనల క్రమం	ముఖ్య వాదన
జేమ్స్–లాంగే	విలియం జేమ్స్ (1884), కార్ల్ లాంగే (1885)	ఉద్దీపన → శరీర మార్పు → అనుభూతి	మనం వణుకుతున్నాం కాబట్టి భయపడతాం
కానన్–బార్డ్	వాల్టర్ కానన్ (1927), ఫిలిప్ బార్డ్	ఉద్దీపన → థాలమస్ → వల్కలం (అనుభూతి) మరియు హైపోథాలమస్ / శరీరం (ఉద్రేకం) ఒకేసారి	ఉద్రేకం, అనుభూతి ఏకకాలికం, స్వతంత్రం
షాక్టర్–సింగర్ (ద్వికారక)	స్టాన్లీ షాక్టర్, జెరోమ్ సింగర్ (1962)	ఉద్రేకం + సందర్భం నుంచి జ్ఞానాత్మక పేరు → ఉద్వేగం	ఏ ఉద్వేగమో పేరు నిర్ణయిస్తుంది
జ్ఞానాత్మక మదింపు	రిచర్డ్ లాజరస్ (1966, 1991)	ఘటన మదింపు → ఉద్రేకం, అనుభూతి	ఘటనను మనం ఎలా అంచనా వేస్తామో అదే ఉద్వేగాన్ని నిర్ణయిస్తుంది

మౌలిక (ప్రాథమిక) ఉద్వేగాలు: పాల్ ఎక్మన్ (Paul Ekman): సార్వత్రిక ముఖ కవళికలున్న ఆరు: సంతోషం, విచారం, కోపం, భయం, ఆశ్చర్యం, అసహ్యం. కారల్ ఇజార్డ్ (Carroll Izard): పది. రాబర్ట్ ప్లుచిక్ (Robert Plutchik) (1980): ఒక చక్రంలో అమర్చిన ఎనిమిది ప్రాథమిక ఉద్వేగాలు (ఆనందం, నమ్మకం, భయం, ఆశ్చర్యం, విచారం, అసహ్యం, కోపం, ఎదురుచూపు); రంగుల్లా కలిసి ఇతర ఉద్వేగాలను ఏర్పరుస్తాయి.
జె.బి. వాట్సన్: నవజాత శిశువులు మూడు ఉద్వేగాలు చూపుతారు: భయం, క్రోధం, ప్రేమ. కె.ఎం.బి. బ్రిడ్జెస్ (K.M.B. Bridges) (1932): పుట్టినప్పుడు ఉండేది సాధారణ ఉత్తేజం మాత్రమే; అది త్వరలో బాధ (distress), ఆనందం (delight)గా, ఆ తర్వాత సూక్ష్మ ఉద్వేగాలుగా విడిపోతుంది.
చార్లెస్ డార్విన్, మనిషిలో, జంతువుల్లో ఉద్వేగాల వ్యక్తీకరణ (The Expression of the Emotions in Man and Animals, 1872): వ్యక్తీకరణలు వంశపారంపర్యంగా వస్తాయి, మనుగడకు తోడ్పడ్డాయి.
ప్రదర్శన నియమాలు (display rules) (ఎక్మన్): ఒక ఉద్వేగాన్ని ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎంత మేరకు చూపవచ్చో చెప్పే సాంస్కృతిక నియమాలు.

వివరణ

1. ఒకే దృశ్యంలో మూడు అంశాలు. ఒక యువకుడు తన ఇంటి ముందు పోలీసు జీపు ఆగడం చూస్తాడు. శారీరక: అతని గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది, అరచేతులు చెమటపడతాయి. జ్ఞానాత్మక: "వాళ్లు నా కోసం వచ్చారు" అనుకుని భయపడతాడు. ప్రవర్తనాత్మక: ముఖం పాలిపోతుంది, స్వరం వణుకుతుంది, వెనక తలుపు నుంచి జారుకోవాలని చూస్తాడు. ఆలోచన మారితే ("వాళ్లు దారి అడుగుతున్నారు") మొత్తం ఉద్వేగమే మారుతుంది: మదింపు ఎందుకు ముఖ్యమో ఇదే చెబుతుంది.

2. ఉద్వేగంలో శరీర మార్పులు: సహానుభూత vs పరానుభూత

శరీర భాగం	సహానుభూత (ఉద్వేగం, ఒత్తిడి)	పరానుభూత (ప్రశాంతత)
గుండె, రక్తపోటు	వేగం, ఎక్కువ	నెమ్మది, తక్కువ
స్వేద గ్రంథులు	ఎక్కువ చెమట	తక్కువ
కనుపాపలు	విప్పారుతాయి	సంకోచిస్తాయి
జీర్ణక్రియ, లాలాజలం	మందగిస్తుంది, నోరు ఎండుతుంది	తిరిగి మొదలవుతుంది, లాలాజలం ఎక్కువ

3. జేమ్స్–లాంగే సిద్ధాంతం. సామాన్య బుద్ధి ఇలా చెబుతుంది: పాము కనిపిస్తుంది, భయపడతాను, పరిగెడతాను. జేమ్స్ దీన్ని తిప్పాడు: పాము కనిపిస్తుంది, నా శరీరం స్పందిస్తుంది (గుండె దడదడలాడుతుంది, పరిగెడతాను), ఈ శరీర మార్పులను గ్రహించడమే ఉద్వేగం. "ఏడుస్తున్నాం కాబట్టి దుఃఖిస్తాం, కొడుతున్నాం కాబట్టి కోపపడతాం." అప్పుడు ప్రతి ఉద్వేగానికీ దానిదైన శరీర మార్పుల నమూనా ఉండాలి.

4. జేమ్స్–లాంగేపై కానన్ విమర్శలు (1927)

చాలా భిన్నమైన ఉద్వేగాల్లో (భయం, కోపం, జ్వరం లేదా వ్యాయామంలో కూడా) శరీర ఉద్రేకం దాదాపు ఒకేలా ఉంటుంది, కాబట్టి ఉద్రేకం ఒక్కటే మనం ఏ ఉద్వేగం అనుభవిస్తున్నామో చెప్పలేదు.
అంతర్గత అవయవాలకు సంవేదక నాడులు తక్కువ, కాబట్టి వాటి మార్పులను గ్రహించడం కష్టం.
అంతర్గత అవయవాలు నెమ్మదిగా (ఒకటి నుంచి రెండు సెకన్లు) స్పందిస్తాయి, కానీ ఉద్వేగం వెంటనే కలుగుతుంది.
అంతర్గత అవయవాలను మెదడు నుంచి వేరుచేసిన జంతువులు కూడా ఉద్వేగ ప్రవర్తన చూపాయి.
అడ్రినలిన్ ఇంజెక్షన్ ఉద్రేకాన్ని కలిగిస్తుంది కానీ నిజమైన ఉద్వేగాన్ని కాదు (భయపడుతున్నట్లు "ఉంది" అని ప్రజలు చెబుతారు).

5. కానన్–బార్డ్ సిద్ధాంతం. థాలమస్ ఉద్దీపనను స్వీకరించి ఒకేసారి సంకేతాలను ఉద్వేగపు వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని కలిగించే మస్తిష్క వల్కలానికి, శరీర ఉద్రేకాన్ని కలిగించే హైపోథాలమస్‌కు పంపుతుంది. ఒకటి మరొకదానికి కారణం కాదు. (ఆధునిక పరిశోధన కేంద్ర పాత్రను థాలమస్‌కు కాకుండా హైపోథాలమస్, లింబిక్ వ్యవస్థలకు ఇస్తుంది, కానీ పరీక్షలు అడిగేది "ఏకకాలికం" అనే భావననే.)

6. షాక్టర్–సింగర్ ద్వికారక సిద్ధాంతం

ఉద్వేగం = శారీరక ఉద్రేకం + ఆ ఉద్రేకానికి ఒక జ్ఞానాత్మక పేరు. ప్రస్తుత ఉద్రేకాన్ని గుర్తించడం మరియు దానికి మనం ఇచ్చే వివరణ నుంచి ఉద్వేగ అనుభవం పుడుతుంది.
ప్రయోగం (1962): పురుషులకు అడ్రినలిన్ ఇంజెక్షన్ ఇచ్చారు (విటమిన్ అని చెప్పారు). కొందరికి నిజమైన దుష్ప్రభావాలు చెప్పారు, కొందరికి చెప్పలేదు. తర్వాత వారు అత్యుత్సాహంగా లేదా కోపంగా నటించే ఒక సహాయకుడితో కలిసి వేచి ఉన్నారు. వివరణ లేని ఉద్రేకంతో ఉన్న, సమాచారం ఇవ్వని పురుషులు సహాయకుడి మనోస్థితిని "అంటించుకున్నారు"; ఇంజెక్షన్‌ను కారణంగా చూపగలిగిన, సమాచారం ఉన్న పురుషులపై ప్రభావం తక్కువ.
ఉద్రేకపు తప్పుడు ఆరోపణ (misattribution of arousal): ఒక మూలం నుంచి వచ్చిన ఉద్రేకాన్ని పొరపాటున మరో మూలానికి ఆపాదించడం. డటన్, ఆరన్ (Dutton and Aron, 1974): ఎత్తైన, ఊగే వేలాడే వంతెన దాటిన పురుషులు తక్కువ ఎత్తు, దృఢమైన వంతెనపై ఉన్నవారి కంటే ఒక మహిళా ఇంటర్వ్యూయర్ పట్ల ఎక్కువ ఆకర్షితులయ్యారు.

7. లాజరస్: జ్ఞానాత్మక మదింపు

ప్రాథమిక మదింపు: ఈ ఘటన నాకు సంబంధించినదా, ఇది ప్రమాదమా, హానా లేదా సవాలా?
ద్వితీయ మదింపు: దీన్ని ఎదుర్కోవడానికి నాకు ఏ వనరులు ఉన్నాయి?
పునర్మదింపు (reappraisal): పరిస్థితులు మారే కొద్దీ అంచనాను సవరించుకోవడం.
మదింపు వేగంగా, అచేతనంగా జరగవచ్చు. రాబర్ట్ జయాంక్ (Robert Zajonc) దీనికి విరుద్ధంగా, కొన్ని ఉద్వేగ ప్రతిస్పందనలు (ఇష్టం, భయం) ఏ ఆలోచనకైనా ముందే వస్తాయని వాదించాడు (భావ ప్రాధాన్యం, affective primacy); ఇదే లాజరస్–జయాంక్ చర్చ.

8. నాలుగు సిద్ధాంతాల పోలిక

ప్రశ్న	జేమ్స్–లాంగే	కానన్–బార్డ్	షాక్టర్–సింగర్	లాజరస్
ముందు ఏది?	శరీర మార్పు	రెండూ కలిసి	ఉద్రేకం, తర్వాత పేరు	మదింపు
ఆలోచన పాత్ర	ఏమీ లేదు	కొంచెం	ఉద్రేకానికి పేరు పెడుతుంది	కేంద్రమైనది
ముఖ్య మెదడు భాగం	శరీరం నుంచి వల్కలానికి ప్రతిపుష్టి	థాలమస్	వల్కలం (వ్యాఖ్యానం)	వల్కలం (అంచనా)
ఉదాహరణ	నేను వణుకుతున్నాను, కాబట్టి భయపడుతున్నాను	నేను ఒకేసారి వణుకుతాను, భయపడతాను	నేను వణుకుతున్నాను; దగ్గర కుక్క ఉంది, కాబట్టి ఇది భయం	కుక్కను ప్రమాదంగా అంచనా వేస్తాను, తర్వాత భయపడి వణుకుతాను

9. ముఖ ప్రతిపుష్టి పరికల్పన (facial feedback hypothesis) (సిల్వన్ టామ్‌కిన్స్, కారల్ ఇజార్డ్): ముఖం ఉద్వేగాన్ని చూపడమే కాదు, దాన్ని తీర్చిదిద్దడానికి తిరిగి ప్రభావం (ప్రతిపుష్టి) కూడా ఇస్తుంది. ఒక ప్రసిద్ధ అధ్యయనంలో (స్ట్రాక్, సహచరులు, 1988) పళ్ల మధ్య పెన్ను పట్టుకున్నవారు (బలవంతంగా నవ్వు) పెదవుల మధ్య పట్టుకున్నవారి కంటే (నవ్వు రాకుండా) కార్టూన్లను ఎక్కువ హాస్యంగా రేట్ చేశారు. ఈ అధ్యయనాన్ని అనేక ప్రయోగశాలలు పెద్ద ఎత్తున మళ్లీ చేసినప్పుడు (2016) ఈ ప్రభావం కనిపించలేదు, కాబట్టి ముఖ ప్రతిపుష్టి ఎంత అనేది ఇంకా చర్చనీయాంశమే. ఈ భావన జేమ్స్–లాంగే సిద్ధాంతానికి ఆధునిక వారసత్వం.

10. ఉద్వేగ వ్యక్తీకరణ

వాచిక: మాటలు, పరభాష (paralanguage): స్వరం తీరు, స్థాయి, వేగం, విరామాలు.
అవాచిక: ముఖ కవళికలు (అత్యంత సమృద్ధమైన మార్గం), కంటి సంబంధం, చూపు, హావభావాలు, భంగిమ, శరీర కదలికలు, స్పర్శ, వ్యక్తిగత స్థలం.
ఎడ్వర్డ్ హాల్ (Hall) వ్యక్తిగత స్థల మండలాలు (సామీప్య శాస్త్రం, proxemics), ఉత్తర అమెరికన్లకు: ఆంతరంగిక (సుమారు 45 సెం.మీ. వరకు), వ్యక్తిగత (45 సెం.మీ. నుంచి 1.2 మీ.), సామాజిక (1.2 నుంచి 3.6 మీ.), బహిరంగ (3.6 మీ. పైన).

11. సంస్కృతి, ఉద్వేగం

సార్వత్రికం: ఎక్మన్, ఫ్రీసెన్ (Friesen) (1971) బయటివారితో పెద్దగా సంబంధం లేని పాపువా న్యూ గినీలోని ఫోర్ ప్రజల (Fore people)కు ముఖాల ఛాయాచిత్రాలు చూపారు; వారు ఆరు మౌలిక వ్యక్తీకరణలను పాశ్చాత్యుల లాగే గుర్తించారు.
సంస్కృతి నిర్దిష్టం: ప్రదర్శన నియమాలు భిన్నంగా ఉంటాయి (అనేక ఆసియా సంస్కృతుల్లో పెద్దల ముందు బలమైన ప్రతికూల ఉద్వేగాన్ని దాచుతారు; బహిరంగ శోకంలో కొన్ని సంస్కృతుల్లో బహిరంగంగా ఏడవడం ఆశిస్తారు, మరికొన్నింటిలో కాదు). ఉద్వేగాలకు ఉండే పదాలు, వాటికి కారణమయ్యేవి కూడా భిన్నంగా ఉంటాయి.
భారతీయ సంప్రదాయం: భరతుని నాట్యశాస్త్రం రసాలు (సౌందర్యాత్మక ఉద్వేగాలు), భావాలు గురించి వివరిస్తుంది; తర్వాత శాంతం చేర్చడంతో అవి నవరసాలు అయ్యాయి: శృంగారం, హాస్యం, కరుణ, రౌద్రం, వీరం, భయానకం, బీభత్సం, అద్భుతం, శాంతం.

12. ఉద్వేగాల నిర్వహణ (ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ సూచనలు)

ఆత్మావగాహన: మీ ఉద్వేగాలను, వాటిని ప్రేరేపించే వాటిని గమనించండి.
పరిస్థితిని నిష్పక్షపాతంగా మదింపు చేయండి; దాన్ని మరో కోణం నుంచి చూడండి (పునర్మదింపు).
స్వీయ పర్యవేక్షణ, స్వీయ నమూనా ప్రదర్శన (గతంలో బాగా ఎదుర్కొన్న సందర్భాన్ని గుర్తు చేసుకోండి).
ప్రత్యక్షణ పునర్దిశానిర్దేశం, సానుకూల స్వీయ సంభాషణ; అహేతుక ఆలోచనలను ప్రశ్నించండి.
సృజనాత్మకంగా ఉండండి, మంచి సంబంధాలు కొనసాగించండి, సహానుభూతి చూపండి, సమాజ సేవ చేయండి.
కోపం నిర్వహణ: తొలి సంకేతాలు గుర్తించండి, ప్రతిస్పందనను వాయిదా వేయండి (లెక్కపెట్టండి, ఆ చోటు నుంచి వెళ్లండి), కోపం వెనుక ఉన్న ఆలోచనను కనుగొనండి, దూకుడుగా కాకుండా దృఢంగా వ్యక్తం చేయండి.
ఆందోళన, ఒత్తిడి నిర్వహణ: విశ్రాంతి, శ్వాస వ్యాయామం, వ్యాయామం, నిద్ర, సామాజిక మద్దతు (MAB-EI-02 చూడండి).

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "ఉత్తేజం సమయంలో చెమట తగ్గుతుంది." ✓ చెమట పెరుగుతుంది (జీఎస్ఆర్ పెరుగుతుంది); తగ్గేవి లాలాజలం, జీర్ణక్రియ.
✗ "కానన్–బార్డ్ సిద్ధాంతంలో హైపోథాలమస్ వ్యక్తిగత అనుభవాన్ని కలిగిస్తుంది." ✓ అనుభూతిని కలిగించేది మస్తిష్క వల్కలం; శరీర ఉద్రేకాన్ని కలిగించేది హైపోథాలమస్; రెండింటికీ ఒకేసారి పంపేది థాలమస్.
✗ "జేమ్స్–లాంగే: భయపడుతున్నాం కాబట్టి వణుకుతాం." ✓ వణుకుతున్నాం కాబట్టి భయపడతాం: శరీర మార్పు ముందు వస్తుంది.
✗ "కానన్–బార్డ్: ఉద్రేకం అనుభూతికి కారణం." ✓ ఉద్రేకం, అనుభూతి ఏకకాలికం, స్వతంత్రం.
✗ "ద్వికారక సిద్ధాంతం: లాజరస్." ✓ షాక్టర్, సింగర్ (1962): ఉద్రేకం + జ్ఞానాత్మక పేరు. లాజరస్ = జ్ఞానాత్మక మదింపు.
✗ "ఉద్రేకం ఒక్కటే ఉద్వేగాన్ని నిర్ణయిస్తుందని షాక్టర్–సింగర్ అంటారు." ✓ ఏ ఉద్వేగమో పేరు (పరిస్థితి వ్యాఖ్యానం) నిర్ణయిస్తుంది; ఉద్రేకం దాని తీవ్రతను నిర్ణయిస్తుంది.
✗ "పాలిగ్రాఫ్ అబద్ధాలను గుర్తిస్తుంది." ✓ ఇది ఉద్రేకాన్ని నమోదు చేస్తుంది (గుండె వేగం, రక్తపోటు, శ్వాస, జీఎస్ఆర్).
✗ "ఉద్వేగం, మనోస్థితి ఒక్కటే." ✓ మనోస్థితి బలహీనమైనది, ఎక్కువ కాలం ఉండేది, విస్తృతమైనది; ఉద్వేగం తీవ్రమైనది, క్లుప్తమైనది, ఒక వస్తువుపై ఉంటుంది.
✗ "ఎక్మన్ ఆరు మౌలిక ఉద్వేగాల్లో ప్రేమ, సిగ్గు ఉన్నాయి." ✓ సంతోషం, విచారం, కోపం, భయం, ఆశ్చర్యం, అసహ్యం.
✗ "ప్లుచిక్ ఆరు ప్రాథమిక ఉద్వేగాలను ప్రతిపాదించాడు." ✓ ఒక చక్రంలో అమర్చిన ఎనిమిది.
✗ "అమిగ్డాలా తొలగిస్తే జంతువులు మరింత భయపడతాయి." ✓ అవి సాధువుగా, భయం లేనివిగా మారతాయి (క్లూవర్–బ్యూసీ).
✗ "ముఖ కవళికలన్నీ సంస్కృతి నుంచే నేర్చుకున్నవి." ✓ మౌలిక వ్యక్తీకరణలు సార్వత్రికం; ప్రదర్శన నియమాలు సాంస్కృతికం.

త్వరిత పునశ్చరణ

ఉద్వేగం: ఎమొవేర్; శారీరక + జ్ఞానాత్మక + ప్రవర్తనాత్మక అంశాలు.
సహానుభూత ఉద్రేకం: గుండె వేగం, రక్తపోటు, శ్వాస పెరుగుతాయి; చెమట పెరుగుతుంది (జీఎస్ఆర్); కనుపాపలు విప్పారుతాయి; నోరు ఎండుతుంది; అడ్రినలిన్.
హైపోథాలమస్ (ఉద్రేకం, కృత్రిమ కోపం), అమిగ్డాలా (భయం; క్లూవర్–బ్యూసీ), పాపెజ్ వలయం 1937, వల్కలం (అనుభవం).
జేమ్స్–లాంగే (1884–85): ముందు శరీరం, తర్వాత అనుభూతి.
కానన్–బార్డ్ (1927): థాలమస్ → వల్కలం (అనుభూతి) + హైపోథాలమస్ (శరీరం) ఒకేసారి.
షాక్టర్–సింగర్ (1962): ఉద్రేకం + జ్ఞానాత్మక పేరు; అడ్రినలిన్, సహాయకుడు; వంతెన అధ్యయనం (డటన్, ఆరన్ 1974).
లాజరస్: ప్రాథమిక మదింపు (ప్రమాదమా?), ద్వితీయ మదింపు (ఎదుర్కోగలనా?); జయాంక్: భావం ముందు రావచ్చు.
మౌలిక ఉద్వేగాలు: ఎక్మన్ 6; ఇజార్డ్ 10; ప్లుచిక్ 8 (చక్రం); వాట్సన్: భయం, క్రోధం, ప్రేమ; బ్రిడ్జెస్: ఉత్తేజం → బాధ, ఆనందం.
డార్విన్ 1872; ఎక్మన్, ఫ్రీసెన్ 1971 (ఫోర్); ప్రదర్శన నియమాలు సాంస్కృతికం.
ఉద్వేగాల నిర్వహణ: ఆత్మావగాహన, పునర్మదింపు, సానుకూల స్వీయ సంభాషణ, సహానుభూతి, సంబంధాలు.

ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

1. భయానికి రెండు మార్గాలు (జోసెఫ్ లెడూ, Joseph LeDoux). ఒక ఇంద్రియ సంకేతం థాలమస్ నుంచి నేరుగా అమిగ్డాలాకు వెళ్తుంది (వేగవంతమైన, స్థూలమైన "దిగువ మార్గం" (low road); పాములా కనిపించే తాడును చూసి ఉలిక్కిపడేలా చేస్తుంది), అలాగే ఇంద్రియ వల్కలం ద్వారా కూడా అమిగ్డాలాకు చేరుతుంది (నెమ్మదైన, కచ్చితమైన "ఎగువ మార్గం" (high road); అది తాడు మాత్రమే అని చెబుతుంది). మనం ఏం చూశామో తెలియక ముందే భయం ఎందుకు మొదలవుతుందో ఇది వివరిస్తుంది; ఇది జయాంక్‌ను పాక్షికంగా సమర్థిస్తుంది.

2. అర్ధగోళాలు, ఉద్వేగం. రిచర్డ్ డేవిడ్‌సన్ (Davidson) అధ్యయనాలు ఎడమ పూర్వఫాలక క్రియాశీలత ఎక్కువగా ఉండటాన్ని సానుకూల, సమీపించే ఉద్వేగాలతో, కుడి పూర్వఫాలక క్రియాశీలత ఎక్కువగా ఉండటాన్ని ప్రతికూల, వెనక్కి తగ్గే ఉద్వేగాలతో ముడిపెడతాయి. పూర్వఫాలక వల్కలానికి దెబ్బ తగిలితే (ఫినియస్ గేజ్ (Phineas Gage) ఉదంతం, 1848) వ్యక్తి ఆవేశపరుడిగా, సామాజికంగా నిర్లక్ష్యంగా మారవచ్చు.

3. భిన్న ఉద్వేగాలకు భిన్న నమూనాలా? తర్వాతి పరిశోధన (ఎక్మన్, లెవెన్సన్, ఫ్రీసెన్, 1983) ఉద్వేగాల మధ్య గుండె వేగం, చర్మ ఉష్ణోగ్రతలో చిన్న తేడాలు కనుగొంది (కోపం చేతులను వెచ్చబరుస్తుంది, భయం చల్లబరుస్తుంది); ఇది జేమ్స్–లాంగేకు పాక్షిక మద్దతు ఇస్తుంది. భిన్న ఉద్వేగాలు పాక్షికంగా భిన్న నెట్‌వర్క్‌లను వాడతాయని మెదడు చిత్రీకరణ చూపుతుంది, కానీ ప్రతి ఉద్వేగానికీ ఒకే "కేంద్రం" లేదు.

4. ఉద్వేగ నియంత్రణ (జేమ్స్ గ్రాస్, James Gross). పునర్మదింపు (ఉద్వేగం పెరగక ముందే పరిస్థితి గురించి ఆలోచించే తీరు మార్చడం) అనుభూతిని, ఉద్రేకాన్ని రెండింటినీ తగ్గిస్తుంది. అణచివేత (suppression) (ఉద్వేగం మొదలైన తర్వాత వ్యక్తీకరణను దాచడం) ముఖాన్ని దాచుతుంది కానీ ఉద్రేకాన్ని ఎక్కువగానే ఉంచుతుంది, జ్ఞాపకశక్తిపై భారం వేస్తుంది. నేరస్థులకు, బాధితులకు మంత్రణం ఇచ్చేటప్పుడు "నిన్ను నువ్వు నియంత్రించుకో" అని చెప్పడం కంటే పునర్మదింపు నేర్పడం ఎక్కువ ఉపయోగకరం.

5. ఉద్వేగం, ప్రొబేషన్ అధికారి. కోపం, బలహీనమైన ఉద్వేగ నియంత్రణ హింసాత్మక నేరాలతో ముడిపడి ఉంటాయి; భయం, సిగ్గు బాధితుడు లేదా నేరస్థుడు తన కథను చెప్పే తీరును ప్రభావితం చేస్తాయి; శరీర సంకేతాలతో అబద్ధాన్ని గుర్తించడం నమ్మదగినది కాదు, ఎందుకంటే పాలిగ్రాఫ్ ఏ కారణం నుంచి వచ్చిన ఉద్రేకాన్నైనా నమోదు చేస్తుంది (నమ్మరేమోనన్న భయం కూడా అపరాధభావంలానే కనిపిస్తుంది).

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.