భారత ప్రభుత్వ చట్టం, 1919 – APPSC Group 2 తెలుగు నోట్స్

ముఖ్య వాస్తవాలు

మాంటేగ్ ప్రకటన (Montagu Declaration), 1917 ఆగస్టు 20: భారతదేశంలో బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని క్రమంగా ప్రవేశపెట్టడం తన లక్ష్యమని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ప్రకటించింది. దీనిని భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి ఎడ్విన్ మాంటేగ్ చేశారు.
1919 చట్టాన్ని మాంటేగ్-చెమ్స్‌ఫర్డ్ సంస్కరణలు (Montagu-Chelmsford Reforms) అంటారు. లార్డ్ చెమ్స్‌ఫర్డ్ అప్పటి వైస్రాయ్.
ఇది 1921లో అమల్లోకి వచ్చింది.
ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలన (dyarchy): ప్రావిన్సు అంశాలను రిజర్వ్‌డ్ (reserved), బదిలీ (transferred) అంశాలుగా విభజించారు.
కేంద్రంలో ద్విసభా విధానం (bicameralism): భారత శాసన మండలి స్థానంలో కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్ (Council of State) (ఎగువ సభ), కేంద్ర శాసనసభ (Legislative Assembly) (దిగువ సభ) వచ్చాయి. రెండింటిలోనూ ఎక్కువ మంది సభ్యులు ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికయ్యేవారు.
సర్వసైన్యాధిపతిని మినహాయించి, వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలిలోని ఆరుగురు సభ్యుల్లో ముగ్గురు భారతీయులు ఉండాలి.
ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను సిక్కులు, భారతీయ క్రైస్తవులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్లు, యూరోపియన్లకు విస్తరించారు.
పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్కు వీలు కల్పించారు. కేంద్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1926లో ఏర్పాటైంది.
పది సంవత్సరాల తర్వాత చట్టాన్ని సమీక్షించడానికి ఒక చట్టబద్ధ కమిషన్ ఉండాలి. అదే సైమన్ కమిషన్ (1927) అయింది.

వివరణ

ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలన

	రిజర్వ్‌డ్ అంశాలు	బదిలీ అంశాలు
నిర్వహించేది	గవర్నర్, ఆయన కార్యనిర్వాహక మండలి	గవర్నర్, మంత్రులు
ఎవరికి జవాబుదారీ	శాసన మండలికి కాదు	శాసన మండలికి
ఉదాహరణలు	శాంతిభద్రతలు, పోలీసు, భూమిశిస్తు, నీటిపారుదల	విద్య, ఆరోగ్యం, స్థానిక స్వపరిపాలన, వ్యవసాయం

ఇతర నిబంధనలు

అధికార బదలాయింపు నియమాల (Devolution Rules) కింద కేంద్ర, ప్రావిన్సు అంశాలను వేరు చేశారు. కేంద్రం, ప్రావిన్సులు తమ తమ జాబితాలపై చట్టాలు చేయవచ్చు, కానీ వ్యవస్థ ఏకకేంద్ర, కేంద్రీకృత స్వభావంతోనే ఉండిపోయింది.
ప్రావిన్సుల బడ్జెట్‌లను కేంద్ర బడ్జెట్ నుంచి వేరు చేశారు. ప్రావిన్సులు సొంత బడ్జెట్‌లు తయారు చేసుకోవచ్చు.
ఆస్తి, పన్ను లేదా విద్య ఆధారంగా పరిమిత సంఖ్యలో ప్రజలకు ఓటు హక్కు (franchise) ఇచ్చారు. వయోజన ఓటు హక్కు లేదు.
లండన్‌లో భారత హై కమిషనర్ పదవిని సృష్టించారు. భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి విధుల్లో కొన్ని ఆయనకు మారాయి.
వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలిలో భారతీయ సభ్యులు: సర్వసైన్యాధిపతిని మినహాయించి ఆరుగురిలో ముగ్గురు.
మాంటేగ్-చెమ్స్‌ఫర్డ్ సంస్కరణలకు అనుగుణంగా, స్వదేశీ సంస్థానాల పాలకులకు ఒక వేదికగా రాజుల మండలి (నరేంద్ర మండల్, Chamber of Princes) 1921లో ఏర్పాటైంది.
లీ కమిషన్ (1923–24) పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటును సిఫార్సు చేసింది; కేంద్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1926లో ఏర్పడింది.

1919 చట్టం తర్వాత: 1935 వైపు ప్రయాణం

సైమన్ కమిషన్, నిర్ణీత గడువు కంటే రెండేళ్లు ముందుగా 1927 నవంబర్‌లో నియమితమైంది.
- సర్ జాన్ సైమన్ అధ్యక్షతన ఏడుగురు సభ్యులు, అందరూ బ్రిటిషువారే. భారతీయ పార్టీలన్నీ దీన్ని బహిష్కరించాయి.
- దాని నివేదిక (1930) ఇలా సిఫార్సు చేసింది: ద్వంద్వ పాలన రద్దు; ప్రావిన్సుల్లో బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వ విస్తరణ; బ్రిటిష్ పాలిత ప్రాంతాలు, స్వదేశీ సంస్థానాలతో ఒక సమాఖ్య; మతపరమైన నియోజకవర్గాల కొనసాగింపు.
లండన్‌లో జరిగిన మూడు రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు (1930–1932) దాని ప్రతిపాదనలను చర్చించాయి. తర్వాత ఒక శ్వేతపత్రం, ఆ తర్వాత 1935 చట్టం వచ్చాయి.
కమ్యూనల్ అవార్డు (Communal Award), 1932 ఆగస్టు: బ్రిటిష్ ప్రధానమంత్రి రామ్సే మెక్‌డొనాల్డ్ ప్రకటించారు. ఇది ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను అణగారిన వర్గాలకు (షెడ్యూల్డ్ కులాలు) కూడా విస్తరించింది.
అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను వ్యతిరేకిస్తూ గాంధీ ఎరవాడ జైలులో (పూనా) నిరాహార దీక్ష చేశారు.
పూనా ఒప్పందం (Poona Pact), 1932 సెప్టెంబర్: కాంగ్రెస్ నాయకులు, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ మధ్య ఒప్పందం. ఇది ఉమ్మడి (హిందూ) నియోజకవర్గాన్ని కొనసాగించి, అణగారిన వర్గాలకు రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు ఇచ్చింది. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దీన్ని ఆమోదించింది.

లోతైన విశ్లేషణ

ద్వంద్వ పాలన ఎందుకు విఫలమైంది

అంశాల విభజన కృత్రిమమైనది. వ్యవసాయ మంత్రికి నీటిపారుదలపై నియంత్రణ లేదు, అది రిజర్వ్‌డ్ అంశం.
ఆర్థిక వ్యవహారాలపై మంత్రులకు నియంత్రణ లేదు; అది ఒక కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యుడి కింద ఉన్న రిజర్వ్‌డ్ అంశం.
గవర్నర్ మంత్రుల నిర్ణయాలను తోసిపుచ్చగలరు; సివిల్ సర్వీసులు మంత్రుల చేతిలో కాకుండా భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి నియంత్రణలో ఉండేవి.
మంత్రులు శాసన వ్యవస్థకు జవాబుదారీ, అయినా గవర్నర్ జోక్యం చేసుకోగలరు. ఫలితం: అధికారం లేని బాధ్యత.

ప్రకటన స్థాయి అంశాలు

బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం అనే భావనను మొదట వాడింది 1919 చట్టమే, కానీ ప్రావిన్సుల్లో మాత్రమే, బదిలీ అంశాలకు మాత్రమే.
కేంద్రంలో ద్విసభా విధానం 1919లో వచ్చింది. ఆరు ప్రావిన్సుల్లో ద్విసభా విధానం 1935లో వచ్చింది.
ముస్లింలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు 1909లో వచ్చాయి; సిక్కులు, ఇతరులకు విస్తరణ 1919లో; అణగారిన వర్గాలు, మహిళలు, కార్మికులకు 1935లో (పూనా ఒప్పందం సవరించిన కమ్యూనల్ అవార్డు తర్వాత).
సమాఖ్య న్యాయస్థానం (Federal Court) 1919 చట్టం లక్షణం కాదు. అది 1935 చట్టం నుంచి వచ్చి, 1937లో ఏర్పాటైంది.
మహిళల ఓటు హక్కు: చట్టం దాన్ని ప్రావిన్సు శాసన వ్యవస్థలకు వదిలేసింది; 1920లలో అనేక ప్రావిన్సులు మహిళలకు పరిమిత ఓటు హక్కు ఇచ్చాయి.
చట్టం వయోజన ఓటు హక్కు ఇవ్వలేదు. సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు 1950 రాజ్యాంగంతోనే వచ్చింది (అధికరణం 326).

సైమన్‌కు భారతీయుల సమాధానం

మోతీలాల్ నెహ్రూ అధ్యక్షతన అఖిల పక్ష సమావేశం నియమించిన కమిటీ తయారు చేసిన నెహ్రూ నివేదిక (1928), రాజ్యాంగం రాయడానికి భారతీయులు చేసిన తొలి ప్రయత్నం. ఇది డొమినియన్ హోదాను, ప్రాథమిక హక్కుల జాబితాను ప్రతిపాదించింది.

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

✗ "1919 చట్టం కేంద్రంలో ద్వంద్వ పాలనను ప్రవేశపెట్టింది." ✓ అది ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలనను ప్రవేశపెట్టింది. కేంద్రంలో ద్వంద్వ పాలన 1935 చట్టంలో ఉంది, అది ఎప్పుడూ అమల్లోకి రాలేదు.
✗ "1917 ఆగస్టు ప్రకటన చేసింది లార్డ్ చెమ్స్‌ఫర్డ్." ✓ దాన్ని చేసింది భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి ఎడ్విన్ మాంటేగ్.
✗ "సైమన్ కమిషన్‌లో ఇద్దరు భారతీయ సభ్యులు ఉన్నారు." ✓ అందులో ఏడుగురు సభ్యులు, అందరూ బ్రిటిషువారే.
✗ "1919 చట్టం 21 ఏళ్లు నిండిన వయోజనులందరికీ ఓటు హక్కు ఇచ్చింది." ✓ ఓటు హక్కు ఆస్తి, పన్ను లేదా విద్యతో పరిమితం.
✗ "పూనా ఒప్పందం అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు ఇచ్చింది." ✓ అది దానికి విరుద్ధం చేసింది: రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలతో ఉమ్మడి నియోజకవర్గం.
✗ "కేంద్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1919లో ఏర్పాటైంది." ✓ చట్టం దానికి వీలు కల్పించింది; అది 1926లో ఏర్పాటైంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

మాంటేగ్ ప్రకటన: 1917 ఆగస్టు 20; లక్ష్యం బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం.
మాంటేగ్-చెమ్స్‌ఫర్డ్ సంస్కరణలు: 1919 చట్టం; 1921 నుంచి అమలు.
ప్రావిన్సుల్లో ద్వంద్వ పాలన: రిజర్వ్‌డ్ (గవర్నర్ + కార్యనిర్వాహక మండలి) vs బదిలీ (గవర్నర్ + మంత్రులు).
కేంద్రంలో రెండు సభలు: కౌన్సిల్ ఆఫ్ స్టేట్ + కేంద్ర శాసనసభ; అధిక సంఖ్యాకులు ప్రత్యక్షంగా ఎన్నిక.
వైస్రాయ్ కార్యనిర్వాహక మండలిలో 6 మందిలో 3 భారతీయులు (సర్వసైన్యాధిపతి కాకుండా).
ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు సిక్కులు, భారతీయ క్రైస్తవులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్లు, యూరోపియన్లకు విస్తరణ.
ప్రావిన్సు బడ్జెట్‌లు వేరు; లండన్‌లో హై కమిషనర్; కేంద్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1926.
సైమన్ కమిషన్ 1927: 7 మంది బ్రిటిష్ సభ్యులు; నివేదిక 1930.
కమ్యూనల్ అవార్డు 1932 (మెక్‌డొనాల్డ్) vs పూనా ఒప్పందం 1932 (ఉమ్మడి నియోజకవర్గం, రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు).

ఇంకా లోతుగా: మెయిన్స్ రాత (APPSC Group 2 సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

మెయిన్స్ రాత

చట్రం: భారతదేశ లక్ష్యం బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వమని బ్రిటిష్ వారు మొదటిసారి అంగీకరించింది 1919 చట్టంలోనే. దాని పద్ధతి అయిన ద్వంద్వ పాలన అధికారాన్ని ఇలా విభజించింది: భారతీయులకు బాధ్యత దక్కింది, కానీ నిజమైన నియంత్రణ దక్కలేదు.
విశ్లేషణ అంశాలు:
1. పాక్షిక బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం. ఎన్నికైన శాసన వ్యవస్థలకు జవాబుదారీగా ఉండే మంత్రులు, కేబినెట్ తరహా ప్రభుత్వంలో భారతీయులకు తొలి అనుభవం.
2. ఆర్థిక సమాఖ్య విధానం మొదలు. ప్రావిన్సులకు ప్రత్యేక బడ్జెట్‌లు, విభజించిన జాబితాలు కేంద్ర-ప్రావిన్సు విభజనను ప్రారంభించాయి; తర్వాత 1935లో, ఏడో షెడ్యూల్‌లో అది అధికారిక రూపం దాల్చింది.
3. నిలిచిన సంస్థలు. ద్విసభా కేంద్ర శాసన వ్యవస్థ, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (యూపీఎస్సీకి (UPSC) పూర్వరూపం, అధికరణం 315), లండన్‌లో హై కమిషనర్.
4. మత రాజకీయాలు బలపడ్డాయి. మరిన్ని వర్గాలకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలు, తర్వాత కమ్యూనల్ అవార్డు ప్రాతినిధ్యాన్ని సముదాయాల బేరంగా మార్చాయి.
5. వైఫల్యమే పాఠం. ద్వంద్వ పాలన బలహీనతలు 1935 చట్టాన్ని ప్రావిన్సుల స్వయంప్రతిపత్తి వైపు నడిపించాయి.
ముందున్న మార్గం / అనుసంధానం: ఉమ్మడి నియోజకవర్గంలోనే రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు అనే పూనా ఒప్పందం ఆలోచనే అధికరణలు 330, 332 (ఎస్సీ, ఎస్టీలకు రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలు) కు నమూనా.
ఉదాహరణ: పూనా ఒప్పందం నమూనాను అనుసరించి, రాజ్యాంగం ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను తిరస్కరించి, రిజర్వ్‌డ్ స్థానాలతో కూడిన ఉమ్మడి నియోజకవర్గాలను ఎంచుకుంది.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.