APPSC Paper I · Criminology · Juvenile and correctional institutions

జేజే చట్టం కింద బాలల సంరక్షణ సంస్థలు: పరిశీలన, ప్రత్యేక, బాలల గృహాలు, సురక్షిత స్థలం, బహిరంగ ఆశ్రయం, తగిన సంస్థ

జువెనైల్ జస్టిస్ చట్టం (జేజే చట్టం) 2015లోని అధ్యాయం VII బాలలు నివసించే గృహాలను ఏర్పాటు చేస్తుంది: చట్టంతో సంఘర్షణలో ఉన్న బాలలపై విచారణ జరుగుతున్నప్పుడు పరిశీలన గృహం (observation home) (సెక్షన్ 47), బోర్డు ఉత్తర్వు తర్వాత ప్రత్యేక గృహం (special home) (సెక్షన్ 48), హేయమైన కేసుల్లో 16–18 ఏళ్లవారికి, 18 ఏళ్లు పైబడినవారికి సురక్షిత స్థలం (place of safety) (సెక్షన్ 49), సంరక్షణ అవసరమైన బాలలకు బాలల గృహం (children's home) (సెక్షన్ 50), బహిరంగ ఆశ్రయం (open shelter) (సెక్షన్ 43), స్వల్పకాలిక నివాసానికి తగిన సంస్థ (fit facility) (సెక్షన్ 51) లేదా తగిన వ్యక్తి (fit person) (సెక్షన్ 52); ప్రతి సంస్థ నమోదు (సెక్షన్ 41) కావాలి, తనిఖీ (సెక్షన్ 54) జరగాలి. బాలలను అక్కడికి పంపే బోర్డులు, కమిటీల కోసం CR-JC-01 చూడండి.

ముఖ్య వాస్తవాలు

  • బాలల సంరక్షణ సంస్థ (సెక్షన్ 2(21)): బాలల గృహం, బహిరంగ ఆశ్రయం, పరిశీలన గృహం, ప్రత్యేక గృహం, సురక్షిత స్థలం, ప్రత్యేక దత్తత సంస్థ (Specialised Adoption Agency), తగిన సంస్థ.
  • సెక్షన్ల పట్టిక (జతపరిచే ప్రశ్నలుగా అడుగుతారు):
సెక్షన్సంస్థఎవరి కోసంఎవరు ఏర్పాటు చేస్తారు లేదా గుర్తిస్తారు
43బహిరంగ ఆశ్రయంస్వల్పకాలిక నివాస సహాయం అవసరమైన బాలలు (సంరక్షణ)రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, స్వయంగా లేదా స్వచ్ఛంద సంస్థల ద్వారా
47పరిశీలన గృహంచట్టంతో సంఘర్షణలో ఉన్నట్లు ఆరోపణ ఉన్న బాలలు, విచారణ సమయంలోరాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ప్రతి జిల్లాకు లేదా జిల్లాల సమూహానికి
48ప్రత్యేక గృహంచట్టంతో సంఘర్షణలో ఉన్నట్లు తేలిన బాలలు, సెక్షన్ 18 ఉత్తర్వు ద్వారారాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ప్రతి జిల్లాకు లేదా జిల్లాల సమూహానికి
49సురక్షిత స్థలంహేయమైన నేరం ఆరోపణ ఉన్న లేదా శిక్ష పడిన 16–18 ఏళ్లవారు; 18 ఏళ్లు పైబడిన వ్యక్తులురాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ప్రతి రాష్ట్రంలో కనీసం ఒకటి
50బాలల గృహంసంరక్షణ, రక్షణ అవసరమైన బాలలురాష్ట్ర ప్రభుత్వం, ప్రతి జిల్లాకు లేదా జిల్లాల సమూహానికి
51తగిన సంస్థఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం బాలలకు తాత్కాలిక సంరక్షణబోర్డు లేదా కమిటీ గుర్తిస్తుంది
52తగిన వ్యక్తిఒక వ్యక్తి ఇచ్చే తాత్కాలిక సంరక్షణబోర్డు లేదా కమిటీ గుర్తిస్తుంది
  • సెక్షన్ 41 నమోదు: సంరక్షణ అవసరమైన లేదా చట్టంతో సంఘర్షణలో ఉన్న బాలలను ఉంచే ప్రతి సంస్థ, ప్రభుత్వానిదైనా స్వచ్ఛంద సంస్థదైనా, నిధులు పొందినా పొందకపోయినా, నమోదు కావాలి. రాష్ట్రం దాని సామర్థ్యం, ప్రయోజనాన్ని (బాలల గృహం, బహిరంగ ఆశ్రయం, ప్రత్యేక దత్తత సంస్థ, పరిశీలన గృహం, ప్రత్యేక గృహం, సురక్షిత స్థలం) నమోదు చేస్తుంది. తాత్కాలిక నమోదు 6 నెలల వరకు; నమోదు 5 ఏళ్లు చెల్లుతుంది, తర్వాత పునరుద్ధరణ. 2021 నుంచి జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ సిఫార్సు తర్వాతే రాష్ట్రం చర్య తీసుకుంటుంది.
  • సెక్షన్ 42 శిక్ష: నమోదు కాని సంస్థను నడిపితే 1 ఏడాది వరకు జైలు లేదా ₹1 లక్షకు తగ్గని జరిమానా, లేదా రెండూ; ప్రతి 30 రోజుల ఆలస్యం వేరే నేరం.
  • సెక్షన్ 43(3): బహిరంగ ఆశ్రయాలు తమను వినియోగించుకునే బాలల గురించి ప్రతి నెలా జిల్లా బాలల రక్షణ విభాగానికి (DCPU), కమిటీకి నివేదిస్తాయి.
  • సెక్షన్ 44 పెంపుడు సంరక్షణ (foster care) (కుటుంబ లేదా సామూహిక పెంపుడు సంరక్షణ, సీడబ్ల్యూసీ (CWC) ఆదేశంతో); సెక్షన్ 45 స్పాన్సర్‌షిప్ (బాలలను కుటుంబంతోనే ఉంచేందుకు ఆర్థిక సహాయం); సెక్షన్ 46 అనంతర సంరక్షణ (aftercare) (18 ఏళ్లకు సంస్థ నుంచి బయటకు వచ్చే బాలలకు సహాయం).
  • సెక్షన్ 47(4) వేర్పాటు: పరిశీలన గృహానికి పంపిన బాలలను వయసు, లింగం ఆధారంగా, శారీరక, మానసిక స్థితి, నేర తీవ్రతను పరిగణించి వేరుగా ఉంచాలి.
  • సెక్షన్ 48(2): ప్రత్యేక గృహాల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, సామాజిక పునరేకీకరణ కోసం వాటి ప్రమాణాలు, సేవలు, నమోదు మంజూరు లేదా ఉపసంహరణ విధానంపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిబంధనలు రూపొందిస్తుంది.
  • సెక్షన్ 48(3): ప్రత్యేక గృహాల్లో బాలలను వయసు, నేర స్వభావం, మానసిక, శారీరక స్థితి ఆధారంగా వేరుగా ఉంచే వీలు నిబంధనలు కల్పించవచ్చు.
  • సెక్షన్ 49(2): సురక్షిత స్థలంలో విచారణలో ఉన్నవారికి, శిక్ష పడినవారికి వేర్వేరు ఏర్పాట్లు ఉంటాయి.
  • సెక్షన్ 50(2): ఒక బాలల గృహాన్ని ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలకు (children with special needs) తగినదిగా రాష్ట్రం నిర్దేశిస్తుంది.
  • సెక్షన్ 53: నమోదైన ప్రతి సంస్థ అందించాల్సిన సేవలు; ప్రతి సంస్థకు ఒక నిర్వహణ కమిటీ; 6 ఏళ్లు పైబడిన బాలల కోసం బాలల కమిటీలు.
  • సెక్షన్ 54 తనిఖీ: రాష్ట్ర, జిల్లా తనిఖీ కమిటీలు; కనీసం 3 సభ్యులు ఉన్న జిల్లా బృందం (ఒకరు మహిళ, ఒకరు వైద్యాధికారి) ప్రతి సంస్థను 3 నెలలకు కనీసం ఒకసారి సందర్శించి, వారంలోగా నివేదిక ఇస్తుంది.
  • బోర్డు, కమిటీ స్వయంగా చేసే సందర్శనలు: జేజేబీ (JJB) నెలకు కనీసం ఒకసారి (చట్టంతో సంఘర్షణలో ఉన్న బాలల గృహాలు), సీడబ్ల్యూసీ నెలకు కనీసం రెండుసార్లు (సంరక్షణ అవసరమైన బాలల గృహాలు).

వివరణ

1. ఒకే బాలలు, రెండు మార్గాలు.

  • చట్టంతో సంఘర్షణ: పోలీసులు → జేజేబీ → బెయిల్ రాకపోతే పరిశీలన గృహం (హేయమైన కేసులో 16+ అయితే, లేదా ఆ వ్యక్తికి ఇప్పుడు 18 ఏళ్లు దాటితే సురక్షిత స్థలం) → విచారణ తర్వాత సెక్షన్ 18 ఉత్తర్వు → ప్రత్యేక గృహం (3 ఏళ్ల వరకు) లేదా తల్లిదండ్రులు, తగిన వ్యక్తి లేదా తగిన సంస్థ వద్ద ప్రొబేషన్. వయోజనుడిగా విచారించి శిక్ష పడితే, 21 ఏళ్ల వరకు సురక్షిత స్థలం.
  • సంరక్షణ, రక్షణ: పోలీసులు, చైల్డ్‌లైన్ (CHILDLINE) లేదా ఎవరైనా → సీడబ్ల్యూసీ → బాలల గృహం, స్వల్పకాలిక అవసరాలకు బహిరంగ ఆశ్రయం, తగిన సంస్థ లేదా తగిన వ్యక్తి, పెంపుడు సంరక్షణ, స్పాన్సర్‌షిప్, లేదా దత్తతకు అర్హులైన బాలలకు ప్రత్యేక దత్తత సంస్థ.

2. గృహాల పోలిక.

అంశంపరిశీలన గృహంప్రత్యేక గృహంసురక్షిత స్థలం
దశవిచారణ పెండింగ్‌లోఉత్తర్వు తర్వాత (సెక్షన్ 18)విచారణ సమయంలో కూడా, శిక్ష తర్వాత కూడా
వయో వర్గం18 ఏళ్ల లోపు (చిన్న వయో వర్గాలు)18 ఏళ్ల లోపు16–18 హేయమైన నేరాలు; 18 ఏళ్లు పైబడినవారు
ఉండే కాలంవిచారణ ముగిసే వరకు3 ఏళ్ల వరకుశిక్ష పడినవారికి 21 ఏళ్ల వరకు, తర్వాత సమీక్ష
ప్రయోజనంతాత్కాలిక స్వీకరణ, సంరక్షణ, పునరావాసంసంస్కరణ సేవలు: విద్య, నైపుణ్యాలు, మంత్రణం, చికిత్సభద్రమైన సంరక్షణ, విచారణ ఖైదీలకు, శిక్ష పడినవారికి వేర్వేరుగా

3. బహిరంగ ఆశ్రయం, బాలల గృహం మధ్య తేడా.

  • బహిరంగ ఆశ్రయం (సెక్షన్ 43): నివాస సహాయం అవసరమైన బాలలను వేధింపుల నుంచి కాపాడటానికి లేదా వీధి జీవితం నుంచి దూరం చేయడానికి ఉద్దేశించిన సముదాయ ఆధారిత, స్వల్పకాలిక సౌకర్యం (పగలు లేదా రాత్రి). రాష్ట్రం లేదా స్వచ్ఛంద సంస్థ నడపవచ్చు, నమోదు తప్పనిసరి, డీసీపీయూకి, సీడబ్ల్యూసీకి ప్రతి నెలా సమాచారం పంపుతుంది.
  • బాలల గృహం (సెక్షన్ 50): సీడబ్ల్యూసీ ఉత్తర్వుపై, సంరక్షణ, రక్షణ అవసరమైన బాలలకు దీర్ఘకాలిక నివాస సంరక్షణ, చికిత్స, విద్య, శిక్షణ, పునరావాసం.

4. తగిన సంస్థ, తగిన వ్యక్తి. వీటిని రాష్ట్రం నిర్మించదు; బోర్డు లేదా కమిటీ ఒక్కో కేసుకు గుర్తిస్తుంది (సెక్షన్ 51, 52).

  • తగిన సంస్థ అంటే ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం (ఉదాహరణకు వ్యసన విముక్తి లేదా చికిత్స) కోసం ఒక బాలుడి బాధ్యతను తాత్కాలికంగా తీసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న, ప్రభుత్వ సంస్థ లేదా నమోదైన స్వచ్ఛంద సంస్థ నడిపే సౌకర్యం; బోర్డు లేదా కమిటీ విచారణ తర్వాత దాన్ని గుర్తిస్తుంది, రాతపూర్వక కారణాలతో గుర్తింపును ఉపసంహరించవచ్చు (సెక్షన్ 51).
  • తగిన వ్యక్తి అంటే బోర్డు లేదా కమిటీ అర్హతలను ధ్రువీకరించిన, నిర్దిష్ట కాలం పాటు బాలలను చూసుకునే వ్యక్తి (సెక్షన్ 52).
  • స్వల్పకాలిక నివాసానికి చట్టం వాడే పదం తగిన సంస్థ; "జువెనైల్ గృహం" పాత పదం (1986 చట్టం).

5. సంస్థ తప్పనిసరిగా అందించాల్సినవి (సెక్షన్ 53, నమూనా నిబంధనలు).

  • నిర్దేశిత ప్రమాణాల ప్రకారం ప్రాథమిక అవసరాలు (ఆహారం, నివాసం, దుస్తులు, వైద్యం); ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలకు పరికరాలు
  • విద్య (బ్రిడ్జ్, ప్రత్యేక విద్యతో సహా), నైపుణ్యాభివృద్ధి, జీవన నైపుణ్యాల విద్య, వృత్తి చికిత్స
  • మానసిక ఆరోగ్య సంరక్షణ, మంత్రణం; వినోదం (క్రీడలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు)
  • న్యాయ సహాయం; వ్యసన విముక్తి, చికిత్స, వృత్తి శిక్షణకు పంపడం
  • కేసు నిర్వహణ: ప్రతి బాలలకూ ఒక వ్యక్తిగత సంరక్షణ ప్రణాళిక, దాని అమలు పర్యవేక్షణ
  • జనన ధ్రువీకరణ పత్రం, గుర్తింపు పత్రాలు పొందడంలో సహాయం
  • భవనాలు, వసతి గదులు, పారిశుద్ధ్యం, ఆహార ప్రమాణాలు, దినచర్య, ఆరోగ్య పరీక్షలకు ప్రమాణాలను, బాలురు, బాలికలకు వేర్వేరు సౌకర్యాలను నమూనా నిబంధనలు జోడిస్తాయి.

6. ఎవరు నడుపుతారు, ఎవరు తనిఖీ చేస్తారు.

సంస్థపాత్ర
రాష్ట్ర ప్రభుత్వంగృహాలను ఏర్పాటు చేస్తుంది, నమోదు చేస్తుంది (సెక్షన్ 41), ప్రమాణాలపై నిబంధనలు రూపొందిస్తుంది (సెక్షన్లు 47–50)
నిర్వహణ కమిటీ (సెక్షన్ 53)సంస్థను నడుపుతుంది, ప్రతి బాలుడి పురోగతిని సమీక్షిస్తుంది
బాలల కమిటీ (సెక్షన్ 53)6 ఏళ్లు పైబడిన బాలలు భద్రత, శ్రేయస్సు విషయాల్లో పాల్గొంటారు
తనిఖీ కమిటీ (సెక్షన్ 54)మూడు నెలలకు ఒకసారి సందర్శనలు; వారంలోగా డీసీపీయూకి లేదా రాష్ట్రానికి నివేదిక
జేజేబీ / సీడబ్ల్యూసీనెలకు ఒకసారి / నెలకు రెండుసార్లు సందర్శనలు; చర్యలకు సిఫార్సు
జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ (2021)జిల్లాలో నమోదుకు సిఫార్సు, తనిఖీ, సమీక్ష
కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం (సెక్షన్ 55)బోర్డులు, కమిటీలు, ఎస్‌జేపీయూలు (SJPU), సంస్థల స్వతంత్ర మూల్యాంకనం

తరచూ చేసే పొరపాట్లు

  • ✗ "పరిశీలన గృహాలు దోషులుగా తేలిన బాలల కోసం." ✓ పరిశీలన గృహం = విచారణ పెండింగ్‌లో (సెక్షన్ 47); ఉత్తర్వు తర్వాత ప్రత్యేక గృహం (సెక్షన్ 48).
  • ✗ "బహిరంగ ఆశ్రయం: సెక్షన్ 44." ✓ బహిరంగ ఆశ్రయం సెక్షన్ 43; సెక్షన్ 44 పెంపుడు సంరక్షణ.
  • ✗ "బాలల గృహాలు సెక్షన్ 49 కింద." ✓ బాలల గృహం సెక్షన్ 50; సెక్షన్ 49 సురక్షిత స్థలం.
  • ✗ "తగిన సంస్థ: సెక్షన్ 49." ✓ తగిన సంస్థ సెక్షన్ 51(1); తగిన వ్యక్తి సెక్షన్ 52.
  • ✗ "తగిన సంస్థను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గుర్తిస్తుంది." ✓ విచారణ తర్వాత బోర్డు లేదా కమిటీ గుర్తిస్తుంది.
  • ✗ "ప్రతి జిల్లాలో సురక్షిత స్థలం." ✓ ప్రతి రాష్ట్రంలో కనీసం ఒకటి (సెక్షన్ 49).
  • ✗ "వేర్పాటు వయసు, నేరం ఆధారంగా మాత్రమే." ✓ వయసు, లింగం ఆధారంగా, శారీరక, మానసిక స్థితి, నేర తీవ్రతను పరిగణించి (సెక్షన్ 47(4)).
  • ✗ "స్వచ్ఛంద సంస్థల గృహాలకు మాత్రమే నమోదు అవసరం." ✓ ప్రభుత్వానివైనా ప్రైవేటువైనా, నిధులు పొందినా పొందకపోయినా, అన్ని గృహాలకు (సెక్షన్ 41).
  • ✗ "బహిరంగ ఆశ్రయాలు రాష్ట్ర బాలల రక్షణ విభాగానికి నివేదిస్తాయి." ✓ డీసీపీయూకి, సీడబ్ల్యూసీకి, ప్రతి నెలా.
  • ✗ "జువెనైల్ గృహాలు 2015 చట్టం కింద సంస్థలు." ✓ అది 1986 నాటి పదం; ఇప్పుడు బాలల గృహం.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • సెక్షన్ 43 బహిరంగ ఆశ్రయం; సెక్షన్ 44 పెంపుడు సంరక్షణ; సెక్షన్ 45 స్పాన్సర్‌షిప్; సెక్షన్ 46 అనంతర సంరక్షణ.
  • సెక్షన్ 47 పరిశీలన గృహం (విచారణ); సెక్షన్ 48 ప్రత్యేక గృహం (సెక్షన్ 18 ఉత్తర్వు); సెక్షన్ 49 సురక్షిత స్థలం (ప్రతి రాష్ట్రంలో ఒకటి).
  • సెక్షన్ 50 బాలల గృహం (ప్రత్యేక అవసరాల గృహాలు కూడా); సెక్షన్ 51 తగిన సంస్థ; సెక్షన్ 52 తగిన వ్యక్తి.
  • సెక్షన్ 41: అన్ని గృహాలు నమోదు కావాలి; సెక్షన్ 42: 1 ఏడాది వరకు లేదా ≥ ₹1 లక్ష; ప్రతి 30 రోజులకు కొత్త నేరం.
  • సెక్షన్ 43(3): బహిరంగ ఆశ్రయం నెలవారీ నివేదిక → డీసీపీయూ, సీడబ్ల్యూసీ.
  • సెక్షన్ 47(4): వయసు, లింగం, శారీరక, మానసిక స్థితి, నేర తీవ్రత ఆధారంగా వేర్పాటు.
  • సెక్షన్ 48(2): ప్రత్యేక గృహాల నిర్వహణ, ప్రమాణాలు, నమోదుపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిబంధనలు.
  • సెక్షన్ 53: సేవలు, నిర్వహణ కమిటీ, బాలల కమిటీలు (6 ఏళ్లు పైబడినవారు).
  • సెక్షన్ 54: తనిఖీ కమిటీ (3 సభ్యులు, 1 మహిళ, 1 వైద్యుడు), ప్రతి 3 నెలలకు.
  • జేజేబీ నెలకు ఒకసారి, సీడబ్ల్యూసీ నెలకు రెండుసార్లు సందర్శన; 2021: జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ నమోదుకు సిఫార్సు చేసి, తనిఖీ చేస్తారు.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)

లోతైన విశ్లేషణ

పాత చట్టాల నుంచి 2015 వరకు. ప్రతి చట్టంతో గృహాల పేర్లు మారాయి, ప్రశ్నల ఆప్షన్లు తరచూ వాటిని కలిపేస్తాయి.

చట్టంసంరక్షణ వైపునేరం వైపు
బాలల చట్టం 1960 (కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు)బాలల గృహాలుపరిశీలన గృహాలు, ప్రత్యేక పాఠశాలలు
జేజే చట్టం 1986జువెనైల్ గృహాలు (నిర్లక్ష్యానికి గురైన బాలలు)పరిశీలన గృహాలు, ప్రత్యేక గృహాలు (నేరప్రవృత్తి గల బాలలు)
జేజే చట్టం 2000బాలల గృహాలు, ఆశ్రయ గృహాలుపరిశీలన గృహాలు, ప్రత్యేక గృహాలు
జేజే చట్టం 2015బాలల గృహాలు, బహిరంగ ఆశ్రయాలు, ప్రత్యేక దత్తత సంస్థలుపరిశీలన గృహాలు, ప్రత్యేక గృహాలు, సురక్షిత స్థలం

2015లో వచ్చిన ప్రధాన సంస్థాగత మార్పులు: కొత్త అర్థంలో సురక్షిత స్థలం (హేయమైన కేసుల్లో 16–18 ఏళ్లవారికి, బాలలుగా ఉన్నప్పుడు నేరం చేసిన వయోజనులకు, ప్రతి రాష్ట్రంలో కనీసం ఒకటి ఉండే భద్రమైన సంస్థ; పాత చట్టాలు ఈ పదాన్ని ఏ తాత్కాలిక ఆశ్రయానికైనా వాడాయి), తగిన సంస్థ (2000 చట్టంలోని "ఫిట్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్" (fit institution) స్థానంలో), నమోదు కాని గృహం నడిపితే శిక్ష (2000 చట్టానికి 2006 సవరణ నమోదును తప్పనిసరి చేసింది కానీ శిక్ష పెట్టలేదు), తనిఖీ కమిటీల తప్పనిసరి త్రైమాసిక సందర్శనలు. నమోదు కాని గృహాల్లో వేధింపుల నివేదికలకు ఇవి స్పందన. తర్వాతి వేధింపుల నివేదికలు, ఉదాహరణకు ముజఫర్‌పూర్ ఆశ్రయ గృహం కేసు (2018), 2021 సవరణకు నేపథ్యంలో భాగం; ఆ సవరణ నమోదును, జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ పర్యవేక్షణను కఠినం చేసింది. బోర్స్టల్, బాలల చట్టాల కింద ఉన్న పాత సంస్థలు (బోర్స్టల్ పాఠశాలలు, సర్టిఫైడ్, రిఫార్మేటరీ పాఠశాలలు, రిమాండ్ గృహాలు) CR-JC-03లో ఉన్నాయి.

వేర్పాటు వెనుక తర్కం. దొంగతనం కోసం పట్టుకున్న 12 ఏళ్ల బాలుడిని హత్య ఆరోపణ ఉన్న 17 ఏళ్ల బాలుడితో కలిపి ఉంచితే చిన్న బాలుడికి హాని జరుగుతుంది. అందుకే పరిశీలన గృహాలకు సెక్షన్ 47(4) (వయసు, లింగం, శారీరక, మానసిక స్థితి, నేర తీవ్రత), ప్రత్యేక గృహాలకు సెక్షన్ 48(3), హేయమైన కేసుల్లో పెద్ద బాలలను, బాలలుగా నేరం చేసిన వయోజనులను వేరే సురక్షిత స్థలంలో ఉంచే సెక్షన్ 49.

సంస్థాగత సంరక్షణ చివరి ప్రత్యామ్నాయం. సెక్షన్ 3(xii), సెక్షన్ 39 కుటుంబ ఆధారిత సంరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి: పునరుద్ధరణ, బంధుత్వ సంరక్షణ (kinship care), పెంపుడు సంరక్షణ, స్పాన్సర్‌షిప్. కుటుంబ ప్రత్యామ్నాయం ఏదీ పనిచేయనప్పుడే గృహాలు; 18 ఏళ్లకు బయటకు వచ్చే యువతకు అనంతర సంరక్షణ (సెక్షన్ 46) సహాయపడుతుంది. మిషన్ వాత్సల్య (2021–22, ఐసీపీఎస్ (ICPS) స్థానంలో వచ్చింది) గృహాలకు, కుటుంబ ఆధారిత ప్రత్యామ్నాయాలకు రెండింటికీ నిధులు ఇస్తుంది.

ఉదాహరణ 1. సెక్షన్ 43(3) కింద, బహిరంగ ఆశ్రయాలు తమను వినియోగించుకునే బాలల గురించి నెలవారీ సమాచారాన్ని దేనికి పంపుతాయి? (a) రాష్ట్ర బాలల రక్షణ విభాగం (b) జిల్లా బాలల రక్షణ విభాగం (c) జువెనైల్ జస్టిస్ బోర్డు (d) పరిశీలన గృహం సాధన. డీసీపీయూ (సీడబ్ల్యూసీ కూడా). సమాధానం: (b)

ఉదాహరణ 2. జతపరచండి: A ప్రత్యేక గృహం, B పరిశీలన గృహం, C సురక్షిత స్థలం, D తగిన సంస్థ → 1 సెక్షన్ 51(1), 2 సెక్షన్ 48, 3 సెక్షన్ 47, 4 సెక్షన్ 49. సాధన. A-2, B-3, C-4, D-1.

ఉదాహరణ 3. ప్రత్యేక గృహాల నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, ప్రమాణాలు, నమోదుపై నిబంధనలు ఎవరు రూపొందిస్తారు? సాధన. బోర్డు లేదా కమిటీ కాదు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం (సెక్షన్ 48(2)).

మూలాలు: APPSC District Probation Officer Gr II / Intake Probation Officer, notification 12/2026, Annexure II, Paper II Social Work and Criminology, Unit IV; Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2015, Chapter VII (ss.39–55), bare Act on India Code, as amended 2021; Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Model Rules, 2016, as amended 2022; Juvenile Justice Act, 1986 and Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2000 (for the older names of homes); Ved Kumari, The Juvenile Justice System in India; N.V. Paranjape, Criminology and Penology (coverage only); APPSC DPO Paper II Social Work and Criminology, 2023, with final key (themes only)

చివరిగా సరిచూసిన తేదీ: 2026-10-22.

ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.

Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.