APPSC Paper I · Education (B.Ed. level) · Community, language, values and peace
నైతిక విద్య, విలువల విద్య
విలువ (value) అంటే ఏది మంచిది, ఏది సాధించదగినది అనే దానిపై ఉండే స్థిరమైన నమ్మకం; నైతిక విద్య (moral education) సార్వత్రికమైన, హేతుబద్ధమైన విలువల ఆధారంగా సత్ప్రవర్తన అలవాటును పెంపొందిస్తుంది, మత విద్య (religious education) ఒక మతం యొక్క నమ్మకాలను, ఆచారాలను బోధిస్తుంది; మొదటి సమగ్ర విలువల సమితిని కుటుంబం రూపొందిస్తుంది; భారతదేశ కమిషన్లు (రాధాకృష్ణన్ 1948-49, మొదలియార్ 1952-53, శ్రీప్రకాశ 1959, కొఠారి 1964-66, ఎన్‌పీఈ 1986, చవాన్ 1999, ఎన్‌ఈపీ 2020) అన్నీ పాఠశాలలు విలువలను బోధించాలని, ఎక్కువగా పరోక్షంగా, ఆదర్శంగా, బహిరంగ సంభాషణ ద్వారా నిలిచే ఉపాధ్యాయుని ద్వారా బోధించాలని చెప్పాయి.
- APPSC Paper I
- 22 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- పదాలు: విలువ (value) లాటిన్ వాలేర్ (valere: "విలువైనదిగా ఉండటం") నుంచి; నైతిక (moral) లాటిన్ మోస్ / మోరెస్ (mos / mores: "ఆచారాలు, మర్యాదలు") నుంచి; నీతిశాస్త్రం (ethics) గ్రీకు ఎథోస్ (ethos: "శీలం") నుంచి.
- విలువ: ఏది వాంఛనీయమో తెలిపే ప్రమాణం లేదా నమ్మకం; ఇది ఎంపికను, ప్రవర్తనను నడిపిస్తుంది. విలువలు నేర్చుకున్నవి, సాపేక్షంగా స్థిరమైనవి, వ్యక్తిగత సోపాన క్రమం (hierarchy)లో అమరి ఉంటాయి.
- విలువల మూలాలు: కుటుంబం (మొదటి, అత్యంత శాశ్వత మూలం; సమగ్ర విలువల సమితి మొదట కుటుంబంలోనే ఏర్పడుతుంది, 2025 కీ), మతం, తత్వశాస్త్రం, సంస్కృతి, సంప్రదాయం, రాజ్యాంగం (ప్రవేశిక: న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం; ప్రాథమిక విధులు అధికరణం 51-ఎ (Article 51A)లో), మహనీయులు, విజ్ఞాన శాస్త్రం, పాఠశాల, సహచరులు.
- పాఠశాల: సామాజిక విలువలను (సహకారం, బాధ్యత) నేర్పే "సూక్ష్మ రూపంలోని సమాజం" (society in miniature); ఉన్నత విలువలను, ముఖ్యంగా నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలను పెంపొందించడం దాని విధుల్లో ఒకటి.
- విలువలపై తత్వాలు: ఆదర్శవాదం (idealism): విలువలు (సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనం) నిరపేక్షమైనవి, శాశ్వతమైనవి; ప్రకృతివాదం (naturalism): ప్రత్యక్ష నైతిక బోధన లేదు, పిల్లవాడు తన చర్యల సహజ పరిణామాల నుంచి నేర్చుకుంటాడు; వ్యావహారిక సత్తావాదం (pragmatism): విలువలు సాపేక్షమైనవి, కాలం, ప్రదేశం, సమాజాన్ని బట్టి మారతాయి.
- వర్గీకరణలు:
- అంతర్గత విలువలు (intrinsic; స్వతహాగా మంచివి: సత్యం, సౌందర్యం, మంచితనం) vs సాధన విలువలు (instrumental; సాధనంగా మంచివి: ద్రవ్యం, ఆరోగ్యం).
- మిల్టన్ రోకీచ్ (Milton Rokeach) ('మానవ విలువల స్వభావం', The Nature of Human Values, 1973): అంతిమ విలువలు (terminal; అంతిమ స్థితులు, 18) vs సాధన విలువలు (ప్రవర్తనా రీతులు, 18); రోకీచ్ విలువల సర్వే (Rokeach Value Survey).
- ఎడ్వర్డ్ స్ప్రేంగర్ (Eduard Spranger) (Lebensformen, 1914; ఆంగ్లంలో 'మానవ రకాలు', Types of Men, 1928): ఆరు విలువల రకాలు: సైద్ధాంతిక, ఆర్థిక, సౌందర్యాత్మక, సామాజిక, రాజకీయ, మతపరమైన. ఆల్‌పోర్ట్, వెర్నన్ (Allport and Vernon, 1931) రూపొందించి, లిండ్సే (Lindzey, 1951)తో కలిసి సవరించిన విలువల అధ్యయనం (Study of Values) వీటిని కొలుస్తుంది.
- భారతీయ: నాలుగు పురుషార్థాలు: ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం. ఆదర్శవాదం చెప్పే శాశ్వత విలువలు: సత్యం, శివం, సుందరం (సత్యం, మంచితనం, సౌందర్యం).
- ఎన్‌సీఈఆర్‌టీ (NCERT, 1979) సామాజిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలపై తన పత్రంలో పాఠశాలల కోసం 83 విలువలను పేర్కొంది.
- ఎస్.బి. చవాన్ కమిటీ (Chavan Committee, 1999) పేర్కొన్న ఐదు మౌలిక సార్వత్రిక విలువలు: సత్యం, సత్ప్రవర్తన (righteous conduct), శాంతి, ప్రేమ, అహింస (సత్య, ధర్మ, శాంతి, ప్రేమ, అహింస).
- నైతిక విద్య: నైతిక జ్ఞానం, భావన, చర్య (శీలం) పెంపొందించే విద్య; ఇది వ్యక్తి మానసిక, నైతిక అభివృద్ధిని కలిగి ఉండాలి (2022 కీ). నైతిక విలువలు జీవితంలో మనకు సరైన మార్గం చూపుతాయి (దిశా నిర్దేశం) (2022 కీ). మత విద్య: ఒక నిర్దిష్ట మతం, దాని గ్రంథాలు, ఆచారాల బోధన. మతపరమైన, నైతిక విద్య అభ్యసనం, జీవితం, పని కోసం నైపుణ్యాలు ఇస్తుంది (2022 కీ).
- 2025 కీ: నైతిక విద్య సార్వత్రిక విలువలపై ఆధారపడుతుంది; మత విద్య నిర్దిష్ట విశ్వాసాలతో ముడిపడి ఉంటుంది.
- అధికరణం 28(1): పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే సంస్థలో మత బోధన ఉండకూడదు. 28(2): మత బోధనను తప్పనిసరి చేసే దానధర్మం (endowment) లేదా ట్రస్టు కింద ఏర్పడిన సంస్థకు మినహాయింపు. 28(3): ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేదా సహాయం పొందే సంస్థల్లో సమ్మతి లేకుండా (మైనర్ అయితే సంరక్షకుని సమ్మతి) ఎవరినీ మత బోధనకు హాజరు కావాలని బలవంతం చేయరాదు.
- నైతిక తీర్పు (moral judgement): స్వచ్ఛంద చర్య యొక్క నైతిక విలువ లేదా గుణం (ఒప్పు లేదా తప్పు) గురించిన తీర్పు (2022 కీ: "గుణం", quality). దీనిని జీన్ పియాజే (Jean Piaget) ('శిశువు నైతిక తీర్పు', The Moral Judgment of the Child, 1932; పిల్లలు గోళీల ఆట ఆడటాన్ని గమనించారు), లారెన్స్ కోల్‌బర్గ్ (Lawrence Kohlberg) (3 స్థాయిలు, 6 దశలు; జ్ఞానాత్మక-వికాస సిద్ధాంతం) అధ్యయనం చేశారు.
- నీతిశాస్త్రం, ఆలోచనాపరులు:
| ఆలోచనాపరుడు | భావన | కీలక పదం |
|---|---|---|
| సోక్రటీస్ | సద్గుణమే జ్ఞానం | మంచిని తెలిసినవాడు దాన్ని ఆచరిస్తాడు |
| ప్లేటో | నాలుగు ప్రధాన సద్గుణాలు | వివేకం, ధైర్యం, నిగ్రహం, న్యాయం |
| అరిస్టాటిల్ | సద్గుణ నీతిశాస్త్రం (virtue ethics; ధర్మనీతి; 'నికోమాకియన్ నీతిశాస్త్రం') | శీలం, స్వర్ణ మధ్యమం, అలవాటు |
| ఇమ్మాన్యుయేల్ కాంట్ | కర్తవ్య నీతిశాస్త్రం (deontology) | నిరపేక్ష ఆదేశం |
| బెంథామ్, జె.ఎస్. మిల్ | ప్రయోజనవాదం (utilitarianism) | అత్యధిక మందికి అత్యధిక సంతోషం |
| ఫ్రెడరిక్ నీషే | సంప్రదాయ నైతికతపై విమర్శ | విలువల పునర్మూల్యాంకనం |
- కార్ల్ రోజర్స్ (Carl Rogers): సంరక్షణకు సహానుభూతి (empathy) అత్యవసరం (2022 కీ); సహాయ సంబంధానికి ఆయన మూడు మౌలిక షరతులు: సహానుభూతి, బేషరతు సానుకూల ఆదరణ, అనురూపత (నిజాయితీ).
- బంధుప్రీతి (nepotism) = స్నేహితులను లేదా బంధువులను నియమించడం, పనిలో పక్షపాతం చూపడం (2025 కీ). ఇది సిబ్బంది మనోబలాన్ని (morale: ఆత్మవిశ్వాసం, ఉత్సాహం) దెబ్బతీస్తుంది.
- పాఠశాలల్లో విలువల విద్యకు మూడు విధానాలు: ప్రత్యక్ష (నిర్ణీత పీరియడ్లు), పరోక్ష (సబ్జెక్టులు, పాఠశాల జీవనం, ఉపాధ్యాయుని ఆదర్శం ద్వారా), సందర్భోచిత (సందర్భం వచ్చినప్పుడు దానిని ఉపయోగించుకోవడం).
- విలువల స్పష్టీకరణ (values clarification): రాత్స్, హార్మిన్, సైమన్ (Raths, Harmin and Simon), 'విలువలు, బోధన' (Values and Teaching, 1966): ఎంచుకోవడం, విలువ ఇవ్వడం, ఆచరించడం (7 సోపానాలు).
- శీల విద్య (character education): థామస్ లికోనా (Thomas Lickona), 'శీలం కోసం విద్య' (Educating for Character, 1991): మంచి శీలం = నైతిక జ్ఞానం, నైతిక భావన, నైతిక చర్య; గౌరవం, బాధ్యత "నాలుగో, ఐదో ఆర్‌లు" (fourth and fifth Rs).
- పాఠ్యప్రణాళిక పదాలు: గుప్త పాఠ్యప్రణాళిక (hidden curriculum: లాంఛనంగా బోధించకుండానే పాఠశాల జీవనం నుంచి నేర్చుకునే విలువలు; ఫిలిప్ డబ్ల్యూ. జాక్సన్, 'తరగతి గదుల్లో జీవితం', Life in Classrooms, 1968); అనుబంధ పాఠ్యప్రణాళిక (concomitant curriculum: కుటుంబం, మతం, సామాజిక జీవనం నుంచి అలవడే విలువలు, నీతులు); శూన్య పాఠ్యప్రణాళిక (null curriculum: వదిలేసినది: "యుద్ధాల గురించి బోధిస్తాం కానీ శాంతి గురించి కాదు").
- బోధనాత్మక రుద్దుడు (indoctrination): విద్యార్థులు ప్రశ్నించకుండా, ఆలోచించకుండా అంగీకరించేలా విలువలను రుద్దడం; విలువల విద్య దీనిని నివారిస్తుంది.
- కమిటీలు, విధానాలు:
| సంస్థ | సంవత్సరాలు | అధ్యక్షుడు | విలువలపై వైఖరి |
|---|---|---|---|
| విశ్వవిద్యాలయ విద్యా కమిషన్ | 1948-49 | ఎస్. రాధాకృష్ణన్ | ఆధ్యాత్మిక శిక్షణ; మౌన ధ్యానం; మహా మత నాయకుల జీవితాలు |
| మాధ్యమిక విద్యా కమిషన్ | 1952-53 | ఎ.ఎల్. మొదలియార్ | పాఠశాల కార్యకలాపాలన్నింటి ద్వారా శీల నిర్మాణం |
| మత, నైతిక బోధనపై కమిటీ | 1959 (నివేదిక 1960) | శ్రీప్రకాశ | ప్రతి పాఠశాలలో నైతిక బోధన; మౌన ధ్యానం; అన్ని మతాల మహనీయుల కథలు |
| విద్యా కమిషన్ | 1964-66 | డి.ఎస్. కొఠారి | మహా మతాల నైతిక బోధనల సహాయంతో సామాజిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువల కోసం విద్య |
| జాతీయ విద్యా విధానం | 1986 | (విధానం) | "ముఖ్యమైన విలువల క్షీణత", నిరాశావాదానికి వ్యతిరేకంగా విలువల విద్య |
| కార్యాచరణ కార్యక్రమం | 1992 | (విధానం) | నైతిక విలువలపై ఎక్కువ శ్రద్ధ; విద్యకు, జీవితానికి దగ్గరి సంబంధం |
| విలువల ఆధారిత విద్యపై పార్లమెంటరీ కమిటీ | 1999 | ఎస్.బి. చవాన్ | ఐదు మౌలిక విలువలు: సత్యం, సత్ప్రవర్తన, శాంతి, ప్రేమ, అహింస |
| జాతీయ విద్యా విధానం | 2020 | కె. కస్తూరిరంగన్ (ముసాయిదా) | నైతిక, రాజ్యాంగ విలువలు, నైతిక వివేచన, శీలం |
వివరణ
1. విలువల స్వభావం, పరిధి.
- విలువలు ఆర్జించినవి, పుట్టుకతో వచ్చినవి కావు; అవి సాపేక్షమైనవి (సంస్కృతులు, కాలాలను బట్టి మారతాయి), అయినా కొన్ని సార్వత్రికమైనవి (నిజాయితీ, అహింస, కరుణ).
- వీటికి మూడు పార్శ్వాలు: జ్ఞానాత్మక (cognitive; ఏది సరైనదో తెలుసుకోవడం), భావావేశ (affective; దాని పట్ల భావన), సంకల్పాత్మక (conative; దానిపై చర్య). విలువల విద్య కేవలం జ్ఞానానికే కాకుండా ఈ మూడింటికీ చేరాలి.
- విలువల సంక్షోభం (value crisis): చెప్పుకునే విలువలకు, ఆచరించే విలువలకు మధ్య అంతరం; భౌతికవాదం, వినియోగవాదం, పోటీ, మాధ్యమాలు దీనిని పెంచాయి. ఎన్‌పీఈ 1986 దీనిని ముఖ్యమైన విలువల క్షీణత (erosion of essential values), సమాజంలో పెరుగుతున్న నిరాశావాదం (cynicism) అని పేర్కొంది. విలువల విద్య లోపాన్ని బి.ఎడ్. మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకం విద్యావంతుల్లో అవినీతి, వృద్ధాశ్రమాల పెరుగుదల, పెరుగుతున్న ఆత్మహత్యలతో ముడిపెడుతుంది.
- విలువల విద్య మానవతావాదం (humanism) పై నిర్మితమైతే, విద్య లక్ష్యం వ్యక్తిని మానవీయుడిగా తీర్చిదిద్దడం అవుతుంది: జీవితం డబ్బు కంటే ఎక్కువ, విజయాన్ని డబ్బుతో కొలవరు. అన్ని మతాలు సత్యం, శాంతి, ప్రేమ, అహింస, సేవను బోధిస్తాయి.
- నైతిక విద్య పరిధి: వ్యక్తిగత విలువలు (నిజాయితీ, సమయపాలన, స్వీయ క్రమశిక్షణ), సామాజిక విలువలు (సహకారం, సేవ, సహనం), జాతీయ విలువలు (దేశభక్తి, లౌకికవాదం, ప్రజాస్వామ్యం), సార్వత్రిక విలువలు (శాంతి, మానవ హక్కులు, పర్యావరణ పరిరక్షణ). బి.ఎడ్. పుస్తకాల్లోని ఇతర రకాలు: ఆధ్యాత్మిక (ఆత్మసాక్షాత్కారం, అంతర్గత శాంతి), సౌందర్యాత్మక (సౌందర్యం), ప్రజాస్వామ్య, రాజ్యాంగ (సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం), సాంస్కృతిక.
2. నైతిక విద్య vs మత విద్య.
| అంశం | నైతిక విద్య | మత విద్య |
|---|---|---|
| ఆధారం | హేతువు, సార్వత్రిక మానవ విలువలు | ఒక మతం యొక్క విశ్వాసం, గ్రంథం, దైవ ప్రకటన |
| విషయం | నిజాయితీ, న్యాయం, దయ, కర్తవ్యం | సిద్ధాంతాలు, ప్రార్థనలు, ఆచారాలు, పండుగలు |
| పరిధి | అందరికీ ఉమ్మడి, లౌకిక | ఒక నిర్దిష్ట మతానికి సంబంధించినది |
| ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో | అనుమతి ఉంది, సిఫార్సు చేశారు | పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే పాఠశాలల్లో నిషేధం (అధికరణం 28) |
- 2025 వసతి గృహ సంక్షేమ అధికారి (HWO) పేపర్ కీ సరిగ్గా ఈ తేడానే ఇచ్చింది: నైతిక విద్య సార్వత్రిక విలువలపై ఆధారపడుతుంది, మత విద్య నిర్దిష్ట మతాలకు సంబంధించినది.
- ఆధ్యాత్మిక విద్య (రాధాకృష్ణన్) ఈ రెండూ కాదు: అన్ని మతాల ఉమ్మడి సారం నుంచి వచ్చే అంతర్గత జీవనం, భక్తిభావం, ఆత్మనిగ్రహం అని దీని అర్థం, ఒక మతం యొక్క ఆచారాలు కాదు.
- గాంధీ, వివేకానంద, ఠాగూర్, అరవిందులు అందరూ శీలాన్ని విద్య యొక్క ప్రధాన లక్ష్యంగా చేశారు; వివేకానంద మనిషిని తయారుచేసే, శీలాన్ని నిర్మించే విద్యను కోరారు (EDU-TH-01 నుంచి TH-04 చూడండి).
3. నైతిక తీర్పు, నైతిక వికాసం.
- దేనిపై తీర్పు: స్వచ్ఛంద, ఉద్దేశపూర్వక చర్యలు (వాటి వల్ల ఏర్పడిన అలవాట్లు), అసంకల్పిత ప్రతిచర్యలు (reflexes) లేదా బలవంతపు చర్యలు కావు. తీర్పు చెప్పేవారు ఉద్దేశ్యం (motive), సంకల్పం (intention), సాధనాలు, పరిణామాలను బేరీజు వేసి, చర్య ఒప్పా తప్పా అని నిర్ణయిస్తారు.
- పియాజే: పరాధీన నైతికత / నైతిక వాస్తవికవాదం / నిర్బంధ నైతికత (heteronomous morality / moral realism / morality of constraint) (సుమారు 5 నుంచి 9 లేదా 10 ఏళ్లు: నియమాలు స్థిరమైనవి, పెద్దల నుంచి వస్తాయి; చర్యను దాని పరిణామాలను బట్టి నిర్ణయిస్తారు, కాబట్టి పొరపాటున పది కప్పులు పగలగొట్టడం కావాలని ఒక కప్పు పగలగొట్టడం కంటే ఘోరంగా అనిపిస్తుంది) → స్వయంప్రతిపత్తి నైతికత / సహకార నైతికత (autonomous morality / morality of cooperation) (సుమారు 10 ఏళ్ల నుంచి: నియమాలు అంగీకారంతో ఏర్పడతాయి, మారవచ్చు; సంకల్పం ముఖ్యం).
- కోల్‌బర్గ్ (హీన్జ్ (Heinz), ఔషధం వంటి నైతిక సందిగ్ధతలు (moral dilemmas)): పూర్వ సంప్రదాయ (1 శిక్ష, విధేయత; 2 సాధన మార్పిడి), సంప్రదాయ (3 మంచి అబ్బాయి/మంచి అమ్మాయి; 4 శాంతిభద్రతలు), ఉత్తర సంప్రదాయ (5 సామాజిక ఒప్పందం; 6 సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాలు). చాలామంది పెద్దలు సంప్రదాయ స్థాయిలోనే ఉంటారు. శిక్ష భయంతో మాత్రమే పోయిన పెన్సిల్ పెట్టెను తిరిగి ఇచ్చే బాలుడు పూర్వ సంప్రదాయ స్థాయి; "ప్రతి ఒక్కరూ వసతి గృహ నియమాలు పాటించాలి, లేకపోతే వసతి గృహం నడవదు" అనేది 4వ దశ.
- బ్లాట్ ప్రభావం (Blatt effect): విద్యార్థులు తమ కంటే ఒక దశ పైనున్న వివేచనను ఎదుర్కొనే సందిగ్ధతలను చర్చిస్తే వారి నైతిక వివేచన పెరుగుతుంది.
- కరోల్ గిల్లిగాన్ (Carol Gilligan), 'భిన్న స్వరంలో' (In a Different Voice, 1982): కోల్‌బర్గ్ న్యాయ నీతితో పాటు సంరక్షణ నీతి (ethic of care). దశల వివరాలు: EDU-DV-04.
- హార్ట్‌షోర్న్, మే (Hartshorne and May), శీల విద్యా పరిశోధన (Character Education Inquiry, 1928-30): పిల్లల నిజాయితీ స్థిరమైన లక్షణం మీద కాకుండా ఎక్కువగా సందర్భం మీద ఆధారపడుతుంది.
- ఎమిల్ దుర్ఖీం (Emile Durkheim), 'నైతిక విద్య' (Moral Education): నైతికతలో మూడు అంశాలు: క్రమశిక్షణ స్ఫూర్తి, సామాజిక సమూహాల పట్ల అనుబంధం, సంకల్ప స్వయంప్రతిపత్తి (దైవ శిక్ష భయం వీటిలో లేదు).
- అరిస్టాటిల్: నైతిక సద్గుణం రెండు అతుల మధ్య ఉన్న మధ్యమం (ధైర్యం పిరికితనానికి, దుస్సాహసానికి మధ్య ఉంటుంది); ఇది అలవాటు, పదేపదే ఆచరణ ద్వారా అలవడుతుంది.
4. విలువల విద్య విధానాలు, పద్ధతులు.
| విధానం | ఎలా | ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| ప్రత్యక్ష | విలువల కోసం నిర్ణీత పీరియడ్, సిలబస్, పాఠ్యపుస్తకం | వారానికో నీతిశాస్త్ర తరగతి (శ్రీప్రకాశ, కొఠారి) |
| పరోక్ష | ప్రతి సబ్జెక్టులో, పాఠశాల జీవనంలో విలువలను అల్లడం | సైన్స్ రికార్డుల్లో నిజాయితీ; చరిత్రలో సహనం |
| సందర్భోచిత | ఒక సంఘటన జరిగినప్పుడే దానిని ఉపయోగించుకోవడం | ఆటస్థలంలోని గొడవను న్యాయం, క్షమాగుణం కోసం చర్చించడం |
| సమగ్ర | మూడూ కలిపి, పాఠశాల ఒక ఆదర్శ సముదాయంగా | త్యాగంపై తెలుగు పాఠం ద్వారా నిస్వార్థతను వెలికితీయడం |
- సుపర్కా (Superka, 1976), ఐదు విధానాలు: నాటుకోవడం (inculcation; బహుమతి, ఆదర్శం ద్వారా విలువలను అలవరచడం), నైతిక వికాసం (moral development; కోల్‌బర్గ్ సందిగ్ధతా చర్చ), విశ్లేషణ (విలువల ప్రశ్నలపై హేతుబద్ధ అధ్యయనం), విలువల స్పష్టీకరణ (రాత్స్), కార్యాచరణ అభ్యసనం (action learning; సముదాయంలో విలువల ప్రకారం నడుచుకోవడం).
- విలువల స్పష్టీకరణ, 7 సోపానాలు: ఎంచుకోవడం (1) స్వేచ్ఛగా, (2) ప్రత్యామ్నాయాల నుంచి, (3) పరిణామాలను ఆలోచించిన తర్వాత; విలువ ఇవ్వడం (4) ప్రీతిగా భావించడం, (5) బహిరంగంగా ప్రకటించడం; ఆచరించడం (6) ఎంపిక ప్రకారం నడుచుకోవడం, (7) దానిని ఒక పద్ధతిగా పునరావృతం చేయడం. ఉపాధ్యాయుడు ఉపదేశించడు; విద్యార్థి తన విలువలను కనుగొని, సొంతం చేసుకునేలా సహాయపడతాడు (ఉపాధ్యాయుని ఎంపికను ప్రశ్నించకుండా అంగీకరించడం ఈ ప్రమాణాల్లో లేదు).
- కోల్‌బర్గ్ న్యాయ సముదాయ (just community) పాఠశాల: విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు కలిసి ప్రజాస్వామ్య సభలో నియమాలు రూపొందించి అమలు చేస్తారు.
- తరగతిలో పద్ధతులు: కథలు చెప్పడం (పంచతంత్రం, జాతక కథలు, హితోపదేశం, మహనీయుల జీవితాలు), జీవిత చరిత్ర పద్ధతి (biographical method: గాంధీ, వివేకానంద, అబ్దుల్ కలాం జీవితాలు), పాత్రాభినయం (సహానుభూతికి ఉత్తమం), నైతిక సందిగ్ధతా చర్చ (రెండు విలువలు ఢీకొనే కథ), విలువలతో కూడిన ప్రశ్నలు, ప్రార్థనా సమావేశాలు, ప్రార్థన, మౌనంగా కూర్చోవడం లేదా ధ్యానం, అన్ని మతాల జాతీయ, మతపరమైన దినోత్సవాల వేడుకలు, సముదాయ సేవ (ఎన్‌ఎస్‌ఎస్ (NSS), ఎన్‌సీసీ (NCC), స్కౌట్స్, గైడ్స్: సామాజిక సేవ), సహపాఠ్య కార్యకలాపాలు.
- ఆచరణాత్మక కార్యకలాపాలు: నిజాయితీ దుకాణం (honesty shop: దుకాణదారు లేని స్టాల్: నిజాయితీని నేర్పుతుంది), ప్రార్థనా సమావేశం, భోజనశాలను నడిపే ఎన్నికైన పాఠశాల మంత్రివర్గం (ప్రజాస్వామ్య విలువలు, బాధ్యత), వసతి గృహంలో వంతులవారీ విధుల బృందాలు (సహకారం), పరిశుభ్రతా కార్యక్రమాలు, అనాథాశ్రమాలు, వృద్ధాశ్రమాల సందర్శన.
5. ఉపాధ్యాయుని పాత్ర.
- ఉపదేశం కంటే ఆదర్శం మేలు (example is better than precept): ఉపాధ్యాయుని సొంత ప్రవర్తన (నిష్పక్షపాతం, సమయపాలన, నిజాయితీ) ఏ ఉపన్యాసం కంటే ఎక్కువ నేర్పుతుంది; విద్యార్థులు ఆదర్శ వ్యక్తిని గమనించి నేర్చుకుంటారు (అదనపు చిల్లరను తిరిగి ఇచ్చే వార్డెన్‌ను వారు అనుకరిస్తారు).
- ప్రజాస్వామ్య, స్వేచ్ఛాయుత వాతావరణం కల్పించడం: నీతులు బోధించడం లేదా భయంతో కఠిన నీతులు అమలు చేయడం కంటే నైతిక ప్రశ్నలపై బహిరంగ సంభాషణను ప్రోత్సహించడం (నైతిక అభ్యాస వాతావరణాన్ని నిర్మించే మార్గంగా 2025 పేపర్ కీ బహిరంగ సంభాషణ (open dialogue)ను ఇచ్చింది).
- సహానుభూతి చూపడం (ఇంటిపై బెంగపడిన పిల్లవాడి బాధను అతనిలాగే అనుభూతి చెందుతూ, సహాయం చేసేంత ప్రశాంతంగా ఉండటం), కులం, మతం, జెండర్, వర్గ పక్షపాతం లేకుండా విద్యార్థులందరినీ సమానంగా చూడడం, ప్రతి మతాన్ని గౌరవించడం, బంధుపక్షపాతాన్ని, పక్షపాతాన్ని నివారించడం.
- సబ్జెక్టులు, కార్యకలాపాల ద్వారా విలువలను వెలికితీయడం; మంచి ప్రవర్తనకు బహుమతి ఇవ్వడం; శిక్షించడం కంటే మార్గదర్శనం చేయడం; తల్లిదండ్రులతో కలిసి పనిచేయడం, ఎందుకంటే సమగ్ర విలువల సమితి ఏర్పడే మొదటి చోటు కుటుంబం.
6. కమిషన్లు చెప్పినది, వివరంగా.
- రాధాకృష్ణన్ (1948-49): ప్రతిరోజు ప్రారంభంలో కొన్ని నిమిషాలు మౌన ధ్యానం; డిగ్రీ మొదటి సంవత్సరం విద్యార్థులు మహా మత నాయకుల జీవితాలు (బుద్ధుడు, కన్ఫ్యూషియస్, జొరాస్టర్, సోక్రటీస్, ఏసుక్రీస్తు, శంకరాచార్యులు, రామానుజాచార్యులు, మధ్వాచార్యులు, మహమ్మద్ ప్రవక్త, కబీర్, నానక్, గాంధీ) చదవాలి; రెండో సంవత్సరం మత గ్రంథాల సార్వత్రిక బోధనలు; మూడో సంవత్సరం మత తత్వశాస్త్రం యొక్క ప్రధాన సమస్యలు.
- మొదలియార్ (1952-53): శీలం మొదటి లక్ష్యం; నైతిక విలువలు పాఠశాల కార్యకలాపాలన్నింటి ద్వారా రావాలి (ఉపాధ్యాయుని ఆదర్శం, పాఠ్యేతర కార్యకలాపాలు, క్రమశిక్షణ); మత బోధన పాఠశాల సమయం వెలుపల స్వచ్ఛందంగా మాత్రమే.
- శ్రీప్రకాశ కమిటీ (1959): అన్ని మతాల మహనీయుల కథల ద్వారా అన్ని పాఠశాలల్లో నైతిక బోధన, ప్రార్థనా సమావేశంలో కొద్దిసేపు మౌన ధ్యానం, అన్ని మతాల సారాంశాన్ని, సాధువుల జీవితాలను సరళంగా బోధించడం; ఇది నైతిక బోధనను మత బోధన నుంచి వేరుగా ఉంచింది.
- కొఠారి (1964-66): సామాజిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువల కోసం విద్య దాని ఐదు జాతీయ లక్ష్యాలలో ఒకటి (ఉత్పాదకత, సామాజిక, జాతీయ సమైక్యత, ఆధునికీకరణ, ప్రజాస్వామ్యంతో పాటు); వారానికి ఒకటి లేదా రెండు పీరియడ్లు ప్రత్యక్ష నైతిక బోధన, దానితో పాటు పాఠశాల మొత్తం యొక్క పరోక్ష ప్రభావం, మహా మతాల నైతిక బోధనల సహాయం సిఫార్సు చేసింది; మత బోధనను తప్పనిసరి చేయలేదు.
- ఎన్‌పీఈ 1986 (భాగం VIII): సామాజిక, నైతిక విలువలను పెంపొందించడానికి విద్య శక్తిమంతమైన సాధనం కావాలి; మూఢత్వం, మత దురభిమానం, హింస, మూఢనమ్మకాలు, విధివాదంతో పోరాడడానికి విలువల విద్య (శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని ప్రోత్సహిస్తారు, దానితో పోరాడరు); విలువలు ఉమ్మడి మౌలిక పాఠ్యాంశాల (common core)లో భాగం. పీఓఏ 1992 (POA 1992): నైతిక విలువలపై ఎక్కువ శ్రద్ధ, విద్యకు జీవితానికి దగ్గరి సంబంధం.
- ఎన్‌ఈపీ 2020: విద్యార్థులు తొలి దశలోనే "సరైనది చేయడం" ప్రాముఖ్యాన్ని నేర్చుకోవాలి, వారికి నైతిక నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి తార్కిక చట్రం ఇవ్వాలి; రాజ్యాంగ విలువలు; సేవ, అహింస, సత్యం, శాంతి, నిష్కామ కర్మ, సహనం, వైవిధ్యం పట్ల గౌరవం వంటి భారతీయ విలువలు; పంచతంత్రం, జాతక కథలు, హితోపదేశం నుంచి కథలు.
ఆంధ్రప్రదేశ్ కోణం
- చవాన్ కమిటీ (1999) పేర్కొన్న ఐదు విలువలపైనే (సత్యం, సత్ప్రవర్తన, శాంతి, ప్రేమ, అహింస) నిర్మితమైన సత్యసాయి మానవతా విలువల విద్య (Sathya Sai Education in Human Values) కార్యక్రమం ప్రశాంతి నిలయం, పుట్టపర్తిలో ప్రారంభమైంది; ఇది ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉంది.
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "నైతిక విద్య, మత విద్య ఒకటే." ✓ నైతిక = సార్వత్రిక, హేతుబద్ధ విలువలు; మత = ఒక మతం యొక్క సిద్ధాంతాలు, ఆచారాలు.
- ✗ "అధికరణం 28 అన్ని పాఠశాలల్లో అన్ని రకాల మత బోధనను నిషేధిస్తుంది." ✓ పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే సంస్థల్లో మాత్రమే; ట్రస్టులకు మినహాయింపు (28(2)); సహాయం పొందే పాఠశాలలకు సమ్మతి అవసరం (28(3)).
- ✗ "శ్రీప్రకాశ కమిటీ భావోద్వేగ సమైక్యతపై ఏర్పడింది." ✓ శ్రీప్రకాశ (1959) = మత, నైతిక బోధన; సంపూర్ణానంద్ (1961-62) = భావోద్వేగ సమైక్యత (emotional integration).
- ✗ "సద్గుణ నీతిశాస్త్రం కాంట్‌ది." ✓ సద్గుణ నీతిశాస్త్రం = అరిస్టాటిల్; కాంట్ = కర్తవ్యం (నిరపేక్ష ఆదేశం); మిల్, బెంథామ్ = ప్రయోజనవాదం; నీషే = నైతికతపై విమర్శ.
- ✗ "విలువల స్పష్టీకరణను కోల్‌బర్గ్ ఇచ్చారు." ✓ రాత్స్, హార్మిన్, సైమన్ (1966); కోల్‌బర్గ్ నైతిక సందిగ్ధత, న్యాయ సముదాయ విధానాలను ఇచ్చారు.
- ✗ "రోకీచ్: అంతర్గత vs బాహ్య విలువలు." ✓ రోకీచ్: అంతిమ vs సాధన.
- ✗ "స్ప్రేంగర్ ఆరు రకాల్లో 'నైతిక' ఉంది." ✓ సైద్ధాంతిక, ఆర్థిక, సౌందర్యాత్మక, సామాజిక, రాజకీయ, మతపరమైన.
- ✗ "నైతిక తీర్పు ఒక చర్య పరిమాణాన్ని నిర్ణయిస్తుంది." ✓ ఇది స్వచ్ఛంద చర్య యొక్క నైతిక విలువ లేదా గుణాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
- ✗ "నైతిక తరగతి గదిని నిర్మించడానికి ఉత్తమ మార్గం నీతులను కఠినంగా అమలు చేయడం." ✓ బహిరంగ సంభాషణ, ఉపాధ్యాయుని ఆదర్శం.
- ✗ "సంరక్షణ కోసం రోజర్స్ చెప్పిన మౌలిక షరతు కల్పనాశక్తి." ✓ సహానుభూతి (2022 తెలుగు పేపర్ కల్పనాశక్తి (imagination) అని ముద్రించింది, కానీ ఇంగ్లీష్ కీ empathy); బేషరతు సానుకూల ఆదరణ, అనురూపతతో పాటు.
- ✗ "నైతిక (moral) గ్రీకు 'ఎథోస్' నుంచి వచ్చింది." ✓ నైతిక లాటిన్ మోరెస్ (ఆచారాలు) నుంచి; నీతిశాస్త్రం గ్రీకు ఎథోస్ (శీలం) నుంచి; విలువ వాలేర్ నుంచి.
- ✗ "గుప్త పాఠ్యప్రణాళిక అనే పదాన్ని డ్యూయీ సృష్టించారు." ✓ ఫిలిప్ డబ్ల్యూ. జాక్సన్ (1968).
త్వరిత పునశ్చరణ
- విలువ (వాలేర్) = వాంఛనీయమైనదానిపై స్థిరమైన నమ్మకం; మొదటి సమగ్ర విలువల సమితిని కుటుంబం ఏర్పరుస్తుంది (2025).
- నైతిక విలువలు సరైన మార్గం చూపుతాయి; నైతిక విద్యలో మానసిక అభివృద్ధి ఉంటుంది (2022).
- నైతిక = సార్వత్రిక విలువలు; మత = నిర్దిష్ట విశ్వాసాలు (2025); అధికరణం 28 పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే పాఠశాలల్లో దానిని నిషేధిస్తుంది.
- నైతిక తీర్పు = చర్య యొక్క నైతిక విలువ లేదా గుణం (పియాజే 1932, గోళీలు; కోల్‌బర్గ్ 6 దశలు).
- సద్గుణ నీతిశాస్త్రం అరిస్టాటిల్ (2025); కర్తవ్యం కాంట్; ప్రయోజనవాదం బెంథామ్, మిల్; రోజర్స్: సహానుభూతి (2022).
- బంధుప్రీతి = స్నేహితులు, బంధువుల పట్ల పక్షపాతం (2025).
- రోకీచ్ 1973: అంతిమ vs సాధన; స్ప్రేంగర్: ఆరు విలువల రకాలు; చవాన్ 1999: ఐదు మౌలిక విలువలు.
- విధానాలు: ప్రత్యక్ష, పరోక్ష, సందర్భోచిత; రాత్స్ 1966: ఎంచుకోవడం, విలువ ఇవ్వడం, ఆచరించడం; లికోనా: జ్ఞానం, భావన, చర్య.
- శ్రీప్రకాశ 1959: మత, నైతిక బోధన; కొఠారి: సామాజిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విలువలు.
- ఉపాధ్యాయుడు: ఉపదేశం కంటే ఆదర్శం మేలు; బహిరంగ సంభాషణ, ఉపన్యాసాలు కాదు.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ (APPSC Paper I సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
1. విధానాల్లో "మతం" స్థానంలో "విలువలు" ఎందుకు వచ్చాయి. తొలి పత్రాలు మత, ఆధ్యాత్మిక బోధన గురించి మాట్లాడాయి (రాధాకృష్ణన్); లౌకిక రాజ్యాంగం (అధికరణం 28), బహుళ సమాజం కారణంగా విధానం శ్రీప్రకాశ, కొఠారి ద్వారా నైతిక విద్య వైపు, తర్వాత ఉమ్మడి మానవ, రాజ్యాంగ విలువలపై నిర్మితమైన విలువల విద్య వైపు మళ్లింది. ఎన్‌పీఈ 1986, చవాన్ కమిటీ ఈ మార్పును పూర్తి చేశాయి; ఎన్‌ఈపీ 2020 రాజ్యాంగ విలువలను, భారతీయ నైతిక సంప్రదాయాలను కలిపి చేర్చింది.
2. తెలుసుకోవడం, అనుభూతి చెందడం, ఆచరించడం. లికోనా చెప్పిన మూడు భాగాలు ఉపదేశం ఎందుకు విఫలమవుతుందో వివరిస్తాయి: సరైన సమాధానం చెప్పగలిగినా పట్టించుకోని, లేదా పట్టించుకున్నా అలవాటు ఏర్పరచుకోని విద్యార్థి నైతికంగా విద్యావంతుడు కాదు. అందుకే పాఠశాలలు చర్చను (జ్ఞానం), కథలు, ఆదర్శ వ్యక్తులను (భావన), సేవ, బాధ్యతలను (చర్య) జతచేస్తాయి. అరిస్టాటిల్ కూడా ఇదే అన్నారు: న్యాయమైన పనులు చేయడం ద్వారానే మనం న్యాయవంతులం అవుతాం.
3. గాంధీ "ఏడు సామాజిక పాపాలు" (seven social sins) ('యంగ్ ఇండియా', Young India, 1925): సూత్రాలు లేని రాజకీయం, శ్రమ లేని సంపద, అంతరాత్మ లేని సుఖం, శీలం లేని జ్ఞానం, నైతికత లేని వాణిజ్యం, మానవత్వం లేని విజ్ఞానం, త్యాగం లేని ఆరాధన. విద్యలో ఎక్కువగా ఉటంకించేది "శీలం లేని జ్ఞానం".
4. వసతి గృహ సంక్షేమ అధికారి కోసం. నివాస వసతి గృహం రోజంతా పనిచేసే ఒక నైతిక సముదాయం: విధుల జాబితాలు, నియమాలు రూపొందించే విద్యార్థి కమిటీ, కులాలు, మతాలకు అతీతంగా కలిసి భోజనం, వార్డెన్ సొంత ప్రవర్తన, ఇవన్నీ పరోక్ష, సందర్భోచిత మార్గాల్లో విలువల విద్యే. వసతి గృహ గుప్త పాఠ్యప్రణాళిక (గదులు, భోజనంలో న్యాయం, ఇష్టులు లేకపోవడం) ఏ ప్రసంగం కంటే ఎక్కువ నేర్పుతుంది.
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Community, language, values and peace notes · APPSC Paper I notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.