TGPSC MPSO / ASO · Telangana history and the statehood movement · Ancient Telangana
శాతవాహనులు: మూలం, పాలకులు, పరిపాలన
దక్కన్‌లో తొలి గొప్ప సామ్రాజ్యమైన శాతవాహనులు గోదావరి లోయలో ఎదిగారు (తొలి రాజధాని కోటిలింగాల, ఇప్పుడు జగిత్యాల జిల్లా). ప్రతిష్ఠానపురం నుంచి, తర్వాత ధాన్యకటకం నుంచి పాలించారు. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి కాలంలో అత్యున్నత దశకు చేరారు. ఆహారాలు, సామంతులు, పట్టణ సభలతో కూడిన, మౌర్యుల తరహా సడలిన పరిపాలనను నడిపారు.
- TGPSC MPSO / ASO
- 14 నిమిషాల చదువు
- ఉచితం
- ఇంగ్లిష్‌లో చదవండి (English)
ముఖ్య వాస్తవాలు
- శాతవాహనులు: మౌర్యుల తర్వాత దక్కన్‌లో చాలా భాగాన్ని పాలించిన తొలి వంశం. పురాణాలు వీరిని ఆంధ్రులు లేదా ఆంధ్రభృత్యులు అని పిలుస్తాయి.
- మత్స్య పురాణం: 30 మంది రాజులు, సుమారు 450 సంవత్సరాలు. TOSS క్రీ.పూ. 225 – క్రీ.శ. 225 అని ఇస్తుంది; ఇప్పుడు చాలా మంది చరిత్రకారులు ఈ వంశాన్ని క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఉంచుతారు.
- మూలపురుషుడు: శాతవాహనుడు. స్థాపకుడు: సిముఖుడు (శ్రీముఖుడు; నాణేలపై "చిముక").
- రాజధానులు వరుసగా: కోటిలింగాల (జగిత్యాల, తెలంగాణ) → ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్, మహారాష్ట్ర) → ధాన్యకటకం (ధరణికోట–అమరావతి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో).
- అధికార భాష: ప్రాకృతం; లిపి బ్రాహ్మీ.
- మొదటి శాతకర్ణి: తొలి రాజుల్లో గొప్పవాడు; 2 అశ్వమేధ యాగాలు, 1 రాజసూయ యాగం; బిరుదు దక్షిణాపథపతి. ఇతడి రాణి నాగనిక నానాఘాట్ శాసనాన్ని వేయించింది.
- హాలుడు: 17వ రాజు; గాథాసప్తశతిని (700 పద్యాలు, ప్రాకృతం) సంకలనం చేశాడు; కవివత్సలుడు అని పేరు.
- గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి: శాతవాహనుల్లో అత్యంత గొప్పవాడు (23వ రాజు); శక రాజు నహపానుడిని ఓడించాడు; ఇతడి తల్లి గౌతమీ బాలశ్రీ వేయించిన నాసిక్ శాసనం ఇతడి విజయాలను వివరిస్తుంది; బిరుదు త్రిసముద్ర-తోయ-పీత-వాహన.
- వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి: గౌతమీపుత్రుడి కుమారుడు; బిరుదు నవనగరస్వామి; ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తొలి శాతవాహన శాసనం (అమరావతి) ఇతడిదే.
- యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి: చివరి గొప్ప రాజు; ఓడ బొమ్మ నాణేలు.
- పరిపాలన: అమాత్యుడి అధీనంలో ఆహారం అనే రాష్ట్రాలు; సామంతులు మహాభోజులు, మహారథులు; గ్రామాధికారి గ్రామికుడు; పట్టణ సభ నిగమ సభ.
వివరణ
1. పేరు, మూలం
- శాసనాల్లో వంశం పేరు "శాతవాహన"; పురాణాలు ఆంధ్ర (ఒక జాతి), ఆంధ్రభృత్య ("ఆంధ్రుల సేవకులు" లేదా "సేవకులైన ఆంధ్రులు", అంటే పూర్వం మౌర్యుల సామంతులు) అనే పేర్లు వాడతాయి.
- రాజులు తమ తల్లుల పేర్లను ధరించారు (గౌతమీపుత్ర = గౌతమి కుమారుడు; వాసిష్ఠీపుత్ర = వాసిష్ఠి కుమారుడు).
- మూల స్థానంపై సిద్ధాంతాలు:
| ప్రతిపాదించిన స్థానం | ప్రధాన పండితులు | ప్రధాన వాదన |
|---|---|---|
| తెలంగాణ | ఎం. రామారావు, పి.వి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి, డి. రాజారెడ్డి, బి.ఎన్. శాస్త్రి | కోటిలింగాలలో శాతవాహనులకు ముందరి పాలకుల, చిముకుడి నాణేలు; కొండాపూర్‌లో తొలి నాణేలు |
| కోస్తా ఆంధ్ర | ఆర్.జి. భండార్కర్, వి.ఎ. స్మిత్, ఇ.జె. ర్యాప్సన్ | పురాణాలు వారిని ఆంధ్రులు అంటాయి; శాతవాహనుల చివరి రాజధాని ధాన్యకటకం |
| మహారాష్ట్ర | పి.టి. శ్రీనివాస అయ్యంగార్, కె. గోపాలాచారి, డి.సి. సర్కార్ | తొలి శాసనాలు నానాఘాట్, నాసిక్‌లలో ఉన్నాయి |
| కర్ణాటక (బళ్లారి) | వి.ఎస్. సుక్తంకర్ | మ్యాకదోని శాసనం "సాతవాహనిహార"ను పేర్కొంటుంది |
| విదర్భ | వి.వి. మిరాశీ | బెణాకటకస్వామి బిరుదును వైన్‌గంగా ప్రాంతంతో ముడిపెట్టారు |
- అధికారిక రాష్ట్ర పాఠ్యపుస్తకం (TOSS) చెప్పేది తెలంగాణ సిద్ధాంతమే: వంశం కోటిలింగాలలో మొదలై, పశ్చిమాన ప్రతిష్ఠానపురానికి మారి, చివరి దశలో ధాన్యకటకం నుంచి పాలించింది.
2. శాతవాహన చరిత్రలో కోటిలింగాల, కొండాపూర్
- కోటిలింగాల (వెల్గటూర్ మండలం, జగిత్యాల, గోదావరి దక్షిణ తీరం): కోట గల పట్టణం. ఇక్కడ సిముఖుడి (చిముక), కన్హ, శాతకర్ణిల నాణేలు, సమగోప వంటి అంతకు ముందరి స్థానిక పాలకుల నాణేలు దొరికాయి (నాణేలపై ఉన్న ప్రతిముద్రల ఆధారంగా సమగోప చిముకుడి కంటే ముందువాడని చెబుతారు). TOSS దీన్ని తొలి రాజధాని అంటుంది.
- కొండాపూర్ (సంగారెడ్డి జిల్లా): నాణేలు, నాణేల అచ్చులు దొరికిన పెద్ద శాతవాహన పట్టణం; అందుకే పండితులు దీన్ని టంకశాల పట్టణం అంటారు. హైదరాబాద్ పురావస్తు శాఖ 1940–42లో ఇక్కడ తవ్వకాలు జరిపింది (సుమారు 2,000 నాణేలు, అనేక అచ్చులు); దీని ప్రదేశ ప్రదర్శనశాల 1952 నుంచి ఏఎస్ఐ (ASI) ఆధీనంలో ఉంది.
3. పాలకులు (తెలిసినంత వరకు పురాణ క్రమంలో)
| పాలకుడు | ముఖ్య వాస్తవాలు |
|---|---|
| సిముఖుడు (1వ) | స్థాపకుడు; కోటిలింగాలలో నాణేలు; చివరి కణ్వ రాజు సుశర్మను ఇతడు పదవీచ్యుతుడిని చేశాడని పురాణాలు చెబుతాయి (చాలా మంది చరిత్రకారుల దృష్టిలో ఇది తర్వాతి ఘటన); మొదట జైనాన్ని అనుసరించాడని చెబుతారు (జైన సంప్రదాయం) |
| కన్హ (కృష్ణ) (2వ) | సిముఖుడి సోదరుడు; నాసిక్ గుహలో తొలి శాతవాహన శాసనం (ఇతడి అధికారి వేయించింది) |
| మొదటి శాతకర్ణి (3వ) | సిముఖుడి కుమారుడు; మహారథి త్రణకయిరో కుమార్తె నాగనికను వివాహం చేసుకున్నాడు; నాగనిక వేయించిన నానాఘాట్ శాసనం: 2 అశ్వమేధ యాగాలు, 1 రాజసూయ యాగం, ఆవులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, నాణేల దానాలు; బిరుదు దక్షిణాపథపతి; ఏనుగు, ఉజ్జయిని చిహ్నం గల నాణేలు; కళింగ రాజు ఖారవేలుడితో వైరం ("శాతకర్ణిని లెక్కచేయకుండా" ఖారవేలుడు పశ్చిమానికి సైన్యాన్ని పంపాడని హాథీగుంఫా శాసనం చెబుతుంది) |
| వేదిశ్రీ, శక్తిశ్రీ | మొదటి శాతకర్ణి కుమారులు; నాగనిక రాజప్రతినిధిగా పాలించింది |
| రెండో శాతకర్ణి (6వ) | అత్యంత సుదీర్ఘ పాలన, 56 సంవత్సరాలు (పురాణాలు); సాంచీ స్థూపం దక్షిణ ద్వారాన్ని పుస్తకాలు ఇతడికి ఆపాదిస్తాయి; ఆ ద్వారంపై శాసనం రాజు సిరి శాతకర్ణి చేతివృత్తుల వారి నాయకుడైన ఆనంద ఇచ్చిన దానాన్ని నమోదు చేస్తుంది |
| కుంతల శాతకర్ణి (13వ) | గుణాఢ్యుడు (బృహత్కథ), శర్వవర్మ (కాతంత్ర వ్యాకరణం) ఇతడి ఆస్థానంలో ఉండేవారని సంప్రదాయం; వాత్స్యాయనుడి కామసూత్రంలో ఇతడి పేరు ఉంది |
| మొదటి పులోమావి (15వ) | TOSS: మగధపై దండెత్తి, కణ్వ రాజు సుశర్మను చంపి 10 సంవత్సరాలు మగధను పాలించాడు (ఇతర పుస్తకాలు దీన్ని సిముఖుడికి ఆపాదిస్తాయి) |
| హాలుడు (17వ) | కవి-రాజు; గాథాసప్తశతి; సప్తగోదావరి వద్ద సింహళ రాకుమారి లీలావతితో ఇతడి వివాహాన్ని కుతూహలుడి ప్రాకృత కావ్యం లీలావతి వర్ణిస్తుంది |
| గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి (23వ) | సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించాడు; క్షహరాట శకులను (నహపానుడు) నాశనం చేసి, నహపానుడి వెండి నాణేలను తిరిగి ముద్రించాడు (నాసిక్ సమీపంలోని జోగల్‌తెంభి నిధి); పాలన సుమారు క్రీ.శ. 106–130 (సాధారణ కాలనిర్ణయం); క్రీ.శ. 78 నాటి శక/శాలివాహన శకాన్ని పుస్తకాలు ఇతడితో ముడిపెడతాయి |
| వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి (24వ) | బైథాన (పైఠాన్) నుంచి పాలించిన టాలెమీ చెప్పిన "సిరి పొలెమాయిస్"; బిరుదు నవనగరస్వామి; నాసిక్, కార్లే, అమరావతిలో శాసనాలు; కేంద్రాన్ని తూర్పున ధాన్యకటకానికి మార్చాడు |
| వాసిష్ఠీపుత్ర శాతకర్ణి | శక పాలకుడు రుద్రదాముడి కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు (కన్హేరి శాసనం) |
| యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణి | చివరి గొప్ప పాలకుడు (సుమారు 29 సంవత్సరాలు, పురాణాలు); ఓడ బొమ్మ నాణేలు; బౌద్ధ సంప్రదాయం ఆచార్య నాగార్జునుడిని ఇతడి ఆస్థానంతో ముడిపెడుతుంది |
| పులోమావి (చివరివాడు) | శాసనాల్లో కనిపించే చివరి రాజు; మ్యాకదోని శాసనం (బళ్లారి, కర్ణాటక) |
4. గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి: నాసిక్ శాసనం
- ఇతడి తల్లి గౌతమీ బాలశ్రీ, తన మనవడు వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి పాలనలో దీన్ని వేయించింది.
- బిరుదులు, ప్రకటనలు:
- ఏకబ్రాహ్మణ ("అద్వితీయ బ్రాహ్మణుడు")
- క్షత్రియ-దర్ప-మాన-మర్దన ("క్షత్రియుల గర్వాన్ని అణచినవాడు")
- శక-యవన-పహ్లవ-నిషూదన ("శకులను, గ్రీకులను, పహ్లవులను నాశనం చేసినవాడు")
- క్షహరాట-వంశ-నిరవశేష-కర ("క్షహరాట వంశంలో ఎవరినీ మిగల్చనివాడు")
- శాతవాహన-కుల-యశః-ప్రతిష్ఠాపన-కర ("శాతవాహన వంశ కీర్తిని పునఃప్రతిష్ఠించినవాడు")
- వినివర్తిత-చాతుర్వర్ణ-సంకర ("నాలుగు వర్ణాల కలయికను ఆపినవాడు")
- త్రిసముద్ర-తోయ-పీత-వాహన ("మూడు సముద్రాల నీటిని తన గుర్రాలు తాగినవాడు")
- బెణాకటకస్వామి ("బెణాకటక ప్రభువు")
- జాబితాలోని ప్రాంతాలు: అసిక, అసక (అశ్మక), ములక, సౌరాష్ట్ర, కుకుర, అపరాంత, అనూప, విదర్భ, ఆకర, అవంతి.
5. పతనం
- పశ్చిమ క్షత్రపులతో యుద్ధాలు: రుద్రదాముడి జునాగఢ్ శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 150) దక్షిణాపథ ప్రభువైన శాతకర్ణిని రెండుసార్లు ఓడించానని, కానీ దగ్గరి బంధుత్వం కారణంగా వదిలేశానని చెబుతుంది.
- పశ్చిమ ప్రాంతాల నష్టం, తగ్గిన రోమన్ వర్తకం, బలహీనమైన తర్వాతి రాజులు.
- క్రీ.శ. 3వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమైంది. వారసులు: ఇక్ష్వాకులు (కృష్ణా లోయ), అభీరులు (మహారాష్ట్ర), చుటులు (కర్ణాటక), పల్లవులు (ఆగ్నేయం) (TGH-AN-04).
6. పరిపాలన
| స్థాయి | విభాగం | అధికారి |
|---|---|---|
| రాజ్యం | రాజ్యం | రాజు (రాజా / మహారాజా), మంత్రుల సహాయంతో |
| రాష్ట్రం | ఆహారం (రాష్ట్రం, విషయం అని కూడా) | అమాత్యుడు (గవర్నర్; బదిలీ అయ్యేవాడు, వంశపారంపర్యం కాదు) |
| పట్టణం | నిగమం | నిగమ సభ (వర్తకులు, గృహస్థుల సభ: గహపతి, సెట్ఠి) |
| గ్రామం | గ్రామం | గ్రామికుడు / గ్రామణి |
- కేంద్ర అధికారులు (శాసనాల నుంచి): రాజామాత్యుడు, మహామాత్రుడు, హైరణికుడు (కోశాధికారి), భాండాగారికుడు (గిడ్డంగి అధికారి), లేఖకుడు (కార్యదర్శి), నిబంధకారుడు (పత్రాల నమోదు అధికారి), మహాసేనాపతి (సైన్యాధిపతి), మహాతలవరి (ఉన్నత సైనిక-సామంత హోదా).
- సామంతులు: మహారథులు, మహాభోజులు (వంశపారంపర్యం; సొంత నాణేలు, దానశాసనాలు జారీ చేశారు), చివరి కాలంలో మహాసేనాపతులు.
- గౌల్మికుడు: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉంచిన చిన్న సైనిక దళం నాయకుడు; స్థానిక పాలనాధికారిగానూ వ్యవహరించాడు.
- సైనిక శిబిరాలు: కటకం, స్కంధావారం. సైన్యంలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాల్బలం ఉండేవి.
- శాసనాల్లో ఆహారాల పేర్లు: గోవర్ధన (నాసిక్), సోపారక, మామల (పుణె), సాతవాహనిహార (బళ్లారి).
- రాజు చట్టానికి మూలం, ధర్మశాస్త్రాలను అనుసరించాడు; పన్ను మినహాయింపులతో రాజులు భూములు దానం చేసినట్లు శాసనాలు చూపుతాయి (TGH-AN-03).
తరచూ చేసే పొరపాట్లు
- ✗ "గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి నానాఘాట్ శాసనాన్ని వేయించాడు." ✓ నానాఘాట్ శాసనాన్ని వేయించింది నాగనిక (మొదటి శాతకర్ణి); గౌతమీపుత్రుడి విజయాలు గౌతమీ బాలశ్రీ నాసిక్ శాసనంలో ఉన్నాయి.
- ✗ "రుద్రదాముడు గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణిని ఓడించాడు." ✓ గౌతమీపుత్రుడు నహపానుడిని ఓడించాడు; రుద్రదాముడు తర్వాతి శాతకర్ణిని ఓడించాడు (జునాగఢ్ శాసనం).
- ✗ "నవనగరస్వామి గౌతమీపుత్రుడి బిరుదు." ✓ ఇది వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి బిరుదు.
- ✗ "హాలుడు బృహత్కథను రాశాడు." ✓ హాలుడు గాథాసప్తశతిని సంకలనం చేశాడు; బృహత్కథను రాసింది గుణాఢ్యుడు.
- ✗ "తొలి రాజధాని ధాన్యకటకం." ✓ తొలి రాజధాని కోటిలింగాల; తర్వాత ప్రతిష్ఠానపురం; ధాన్యకటకం చివరిది.
- ✗ "మొదటి శాతకర్ణి 11 అశ్వమేధ యాగాలు చేశాడు." ✓ ఇతడు 2 అశ్వమేధ యాగాలు, 1 రాజసూయ యాగం చేశాడు; 11 అశ్వమేధ యాగాలు విష్ణుకుండిన రాజు రెండో మాధవవర్మకు ఆపాదిస్తారు.
- ✗ "అమాత్యులు వంశపారంపర్యంగా వచ్చేవారు." ✓ అమాత్యులు బదిలీ అయ్యే అధికారులు; మహారథులు/మహాభోజులు వంశపారంపర్యం.
- ✗ "ఓడ బొమ్మ నాణేలు గౌతమీపుత్రుడివి." ✓ అవి యజ్ఞశ్రీ శాతకర్ణివి.
- ✗ "శాతవాహన శాసనాలు సంస్కృతంలో ఉన్నాయి." ✓ చాలా వరకు బ్రాహ్మీ లిపిలో, ప్రాకృతంలో ఉన్నాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
- స్థాపకుడు సిముఖుడు; మూలపురుషుడు శాతవాహనుడు; 30 మంది రాజులు, సుమారు 450 సంవత్సరాలు (మత్స్య).
- రాజధానులు: కోటిలింగాల (జగిత్యాల) → ప్రతిష్ఠానపురం (పైఠాన్) → ధాన్యకటకం.
- మొదటి శాతకర్ణి: నానాఘాట్ (నాగనిక); 2 అశ్వమేధ యాగాలు + 1 రాజసూయ యాగం; దక్షిణాపథపతి.
- రెండో శాతకర్ణి: 56 సంవత్సరాలు; సాంచీ దక్షిణ ద్వార దానం.
- హాలుడు (17వ): గాథాసప్తశతి.
- గౌతమీపుత్ర (23వ): నహపానుడిని ఓడించాడు; గౌతమీ బాలశ్రీ నాసిక్ శాసనం; త్రిసముద్ర-తోయ-పీత-వాహన.
- వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి: నవనగరస్వామి; అమరావతిలో తొలి శాసనం.
- యజ్ఞశ్రీ: ఓడ బొమ్మ నాణేలు; చివరి గొప్ప రాజు.
- రుద్రదాముడి జునాగఢ్ శాసనం: శాతకర్ణిని రెండుసార్లు ఓడించాడు.
- ఆహారం–అమాత్యుడు; మహారథి, మహాభోజుడు; గ్రామికుడు; నిగమ సభ; గౌల్మికుడు.
ఇంకా లోతుగా: లోతైన విశ్లేషణ, మెయిన్స్ రాత (TGPSC MPSO / ASO సాధారణంగా అడిగే స్థాయి కంటే ఎక్కువ)
లోతైన విశ్లేషణ
- కాలక్రమ సమస్య. పురాణాలు 30 మంది రాజులు, 450 సంవత్సరాలు (మత్స్య) అని ఇస్తాయి; కానీ 17–19 మంది రాజులు, సుమారు 300 సంవత్సరాలు (వాయు) అని కూడా ఇస్తాయి. పార్జిటర్ దీర్ఘ కాలక్రమాన్ని (సుమారు క్రీ.పూ. 230 ప్రారంభం) TOSS, పాత పుస్తకాలు వాడతాయి. నెవాస, బ్రహ్మపురి, కొండాపూర్‌ల పురావస్తు ఆధారాలు, నాణేల రికార్డు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం ప్రారంభాన్ని సమర్థిస్తాయి. ముగింపు సుమారు క్రీ.శ. 225–230 అనే విషయంలో విస్తృత ఏకాభిప్రాయం ఉంది.
- సిముఖుడు, సుశర్మ. ఆంధ్ర స్థాపకుడు చివరి కణ్వ రాజు సుశర్మను చంపాడని పురాణాలు చెబుతాయి. కణ్వుల పాలన సుమారు క్రీ.పూ. 30లో ముగిసింది కాబట్టి, సిముఖుడిని ముందు కాలంలో ఉంచే పండితులు దీన్ని తర్వాతి రాజుతో కలగలిసిన పొరపాటుగా భావిస్తారు. పరీక్షలు సిముఖుడినే స్థాపకుడిగా తీసుకుంటాయి.
- తొలి రాజధాని తెలంగాణకు ఎందుకు దక్కుతుంది. కోటిలింగాలలో శాతవాహనులకు ముందరి పాలకుల, చిముకుడి, తొలి శాతవాహన రాజుల నాణేలు ఒకే చోట కనిపిస్తాయి; ప్రతిముద్రలు సమగోప చిముకుడికి సరిగ్గా ముందువాడని సూచిస్తాయి. ఈ క్రమం వంశం ఇక్కడ ఒక స్థానిక రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకుందని సూచిస్తుంది. తొలి శాసనాలన్నీ పశ్చిమ మహారాష్ట్రలోనే (నానాఘాట్, నాసిక్) ఉన్నాయని విమర్శకులు సమాధానమిస్తారు.
- మాతృ నామాలు, పితృవంశ సింహాసనం. రాజులు తల్లుల గోత్రం పేర్లను వాడారు, కానీ వారసత్వం తండ్రి నుంచి కుమారుడికి సాగింది. అయినా నాగనిక, గౌతమీ బాలశ్రీ వంటి రాణులకు నిజమైన ప్రజా పాత్రలు ఉండేవి (రాజప్రతినిధిత్వం, శాసనాలు).
- బ్రాహ్మణ హోదా ప్రకటన. నాసిక్ శాసనం గౌతమీపుత్రుడిని ఏకబ్రాహ్మణ అంటుంది; కొన్ని పురాణాలు ఈ వంశాన్ని శూద్రుడు మూలం గలదిగా లేదా మిశ్రమ జన్మ గలదిగా పేర్కొంటాయి. హోదా కోసం వంశం వైదిక కర్మకాండను, వర్ణ వ్యవస్థను వాడుకుందని ఈ బిరుదు చూపుతుంది.
- సామంత ధోరణి. మినహాయింపులతో భూదానాలు, వంశపారంపర్య మహారథులు, గ్రామాల్లో సైనిక గౌల్మికులు అనేవి తర్వాతి దక్కన్ రాజ్యాలు (ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు) మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లిన వికేంద్రీకృత, సామంత విధానానికి తొలి సంకేతాలు.
- ప్రకటన స్థాయి అంశాలు.
- నానాఘాట్ = నాగనిక (మొదటి శాతకర్ణి). నాసిక్ = గౌతమీ బాలశ్రీ (గౌతమీపుత్ర). హాథీగుంఫా = ఖారవేలుడు. జునాగఢ్ = రుద్రదాముడు.
- గౌతమీపుత్రుడు నహపానుడిని ఓడించాడు; రుద్రదాముడు ఓడించింది తర్వాతి శాతకర్ణిని.
- నవనగరస్వామి = వాసిష్ఠీపుత్ర పులోమావి; బెణాకటకస్వామి = గౌతమీపుత్ర.
- ఓడ బొమ్మ నాణేలు = యజ్ఞశ్రీ; ఏనుగు, ఉజ్జయిని చిహ్నం గల నాణేలు = మొదటి శాతకర్ణి సహా తొలి రాజులు.
మెయిన్స్ రాత
- చట్రం: శాతవాహనులు తొలిసారి దక్కన్‌ను ఒక రాజకీయ యూనిట్‌గా మార్చి, ఉత్తర, దక్షిణ భారతాలను కలిపారు; తెలంగాణలోని గోదావరి లోయ వారి పుట్టినిల్లు.
- వాడదగిన అంశాలు:
- రాజకీయం: దక్కన్‌లో తొలి సామ్రాజ్యం; మూడు రాజధానులు గోదావరి (తెలంగాణ) నుంచి పశ్చిమానికి (పైఠాన్), తర్వాత తూర్పునకు (ధాన్యకటకం) మార్పును చూపుతాయి.
- ఆధారాలు: కోటిలింగాల, కొండాపూర్ నాణేలు; నానాఘాట్, నాసిక్ శాసనాలు; పురాణ జాబితాలు.
- పరిపాలన: మౌర్య నమూనా (ఆహారాలు, అమాత్యులు) సడలిన, సామంత నిర్మాణానికి (మహారథులు, మహాభోజులు, గౌల్మికులు) అనుగుణంగా మారింది.
- అధికారంలో మహిళలు: నాగనిక రాజప్రతినిధిత్వం; గౌతమీ బాలశ్రీ శాసనం.
- వారసత్వం: భూదానాలు, పట్టణ సభలు, బ్రాహ్మణీయ రాజరికాన్ని ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు అనుసరించారు.
- ముందున్న మార్గం / వారసత్వం: గోదావరి బ్యాక్‌వాటర్లు, వ్యవసాయం దెబ్బతీయక ముందే కోటిలింగాలను సంరక్షించాలి; పూర్తి తవ్వకాల నివేదికలను ప్రచురించాలి; శాతవాహన యాత్రా మార్గాన్ని (కోటిలింగాల, ధూళికట్ట, పెద్దబంకూరు, కొండాపూర్) నిర్మించాలి.
- నమూనా ప్రారంభ వాక్యం: "మౌర్యులు తొలిసారి భారతదేశాన్ని ఏకం చేస్తే, శాతవాహనులు తొలిసారి దక్కన్‌ను ఏకం చేశారు; వారి కథ గోదావరి ఒడ్డున కోటిలింగాలలో మొదలవుతుంది."
ఈ అంశాన్ని ప్రాక్టీస్ చేయండి. Medha AI యాప్‌లో సమాధానాల వివరణతో ప్రశ్నలు.
అన్ని తెలుగు నోట్స్ · All Ancient Telangana notes · TGPSC MPSO / ASO notes · ఉచితంగా మొదలుపెట్టండి
Medha AI writes its own notes and checks them against the sources listed. Medha AI is an independent preparation service. It is not affiliated with, endorsed by or connected to APPSC, TGPSC (formerly TSPSC), MPSC, UPSC or any other commission or government body.